H Χρύσα Παπά ερμηνεύει στο μονόλογο «Σέρρα – Η Ψυχή του Πόντου», που παρουσιάζεται στο Θέατρο Αυλαία στη Θεσσαλονίκη τον Οκτώβριο 2023 και στο Θέατρο Μικρό Άνεσις στην Αθήνα, από τον Φεβρουάριο 2024.
«Θα σας διηγηθώ την ιστορία του πατέρα μου…γιατί άραγε;»
Μετά τις sold out παραστάσεις της περασμένης θεατρικής σεζόν, η παράσταση-μονόλογος «Σέρρα – Η Ψυχή του Πόντου», βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γιάννη Καλπούζου, επιστρέφει για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, σε ερμηνεία της Χρύσας Παπά. Μια θεατρική εμπειρία που συνεπαίρνει τον θεατή σε ένα μοναδικό ταξίδι, απ’ όπου και αν κατάγεται. Μία ηθοποιός. 12 ρόλοι.
Φωτο: Αγγελική Κοκοβέ
Η Λεμονιά παρουσιάζεται στο κοινό για να αφηγηθεί την ιστορία του πατέρα της, του Γαληνού Φιλονίδη. Μια ιστορία που ξεκινάει το 1915 και ολοκληρώνεται το 1962, στην Τραπεζούντα και άλλες περιοχές του Πόντου, στην Αμπχαζία και στο Καζακστάν. Ο Γαληνός διχάζεται ανάμεσα σε δυο γυναίκες, δοκιμάζονται οι ηθικές του αρχές κι έρχεται αντιμέτωπος με την αγριότητα και τις τρικυμίες της ψυχής, ενώ στο πρόσωπο του και στην πορεία του αντανακλούν τα δεινά των Ελλήνων του Πόντου και των Αρμενίων. Ένα έργο γεμάτο έρωτα, μυστήριο, ραδιουργίες, τρυφερότητα, αγάπη, εξαθλίωση και αξιοπρέπεια. Ένα ταξίδι που γράφει η ζωή, που φαντάζει με τις φλόγες του χορού της φωτιάς, του χορού Σέρρα.
Φωτό: Αγγελική Κοκοβέ
Πληροφορίες για την παράσταση «Σέρρα – Η Ψυχή του Πόντου»
Παρόλο που μόνο το ένα τρίτο των κειμένων του Πόε ως κριτικός ασχολείται με Αμερικανούς συγγραφείς, τα δύο τρίτα των κριτικών ασχολούνται με Βρετανικά η Ευρωπαϊκά βιβλία. Μόνο οι μισές σχεδόν ιστορίες αναφέρονται σε σύγχρονα θέματα και μόνο ένας μικρός αριθμός από αυτές αντανακλούν την ζωή στην Αμερική. Οι ιστορίες που είναι τοποθετημένες στην Ευρώπη είναι τριπλάσιες αυτών που είναι τοποθετημένες στην Αμερική
Η επιτυχία του μεταφρασμένου Πόε είναι ενδεικτική του ότι κατείχε μια οικουμενική οπτική να βλέπει τα πράγματα. Η αναγνώριση που είχε λάβει στην Γαλλία, στην Ρωσσία, στην Ιταλία, την Γερμανία, την Ισπανία και την Βρεταννία δεν είχε αντίστοιχο ανάμεσα στους υπόλοιπους Αμερικανούς συγγραφείς της εποχής του. Ο Πόε έγινε συγγραφέας του κόσμου και αυτό σε μεγάλο μέρος εξαρτάται από την οικουμενικότητα της δημοτικότητας του. “Ο Πόε είναι ο πνευματικός και λογοτεχνικός πατέρας μου” δήλωνε ο Ισπανός Βινσέντε Μπλάσκο Ιμπανέζ. Ο Μπώντλαίρ προσευχόταν στον Πόε ως λογοτεχνικό άγιο. Οι Γερμανοί τον θεωρούν ως τον πιο σημαντικό συγγραφέα. Οι Ρώσοι ξεκίνησαν να τον μεταφράζουν ήδη από την δεκαετία του 1830, πριν ακόμα γίνει γνωστός στην Αμερική.
H πρώτη Ρώσσικη μετάφραση του “Χρυσού Σκαραβαίου”
Ο πρώτος υπερασπιστής του έργου του και βιογράφος υπήρξε ο Άγγλος Ίνγκραμ. Τόσο δυνατή ήταν η πνευματική συγγένεια του Πόε με την ζωή στην Ευρώπη που ο θρύλος τον μετέφερε εκεί εις πείσμα της πραγματικότητας και είναι με κάποια αναποτελεσματικότητα που οι βιογράφοι εξηγούν ότι δεν είχε καιρό να επισκεφθεί την Ιρλανδία, την Ελλάδα, την Γαλλία η την Ρωσία .
Ως κριτικός ο Πόε εξέφραζε εθνικά συναισθήματα. Παρότρυνε τους Αμερικανούς να κτίσουν την δικιά τους λογοτεχνία, να αποφύγουν την τυφλή λατρεία η δουλική μίμηση των Ευρωπαίων απλώς επειδή ήταν Ευρωπαίοι. Αλλά την ίδια στιγμή ο Πόε προειδοποιούσε εναντίον του λογοτεχνικού σωβινισμού, ο οποίος έτεινε να εκθειάζει σε υπερβολικό βαθμό κάθε βαρετό Αμερικανό, απλώς και μόνο επειδή έτυχε να είναι Αμερικανός. Η αποστασιοποιημένη και αντικειμενική άποψη του Πόε θα μπορούσε να γίνει και πολλές φορές έγινε επικριτική σε υψηλό βαθμό της Αμερικάνικης κοινωνίας και των Αμερικάνικων ιδανικών. Σε μια συζήτηση για το αμερικάνικο γούστο έγραψε:
“Δεν έχουμε αριστοκρατία του αίματος και έτσι θεωρώντας το ως κάτι φυσικό, και στην πραγματικότητα ως αναπόφευκτο, φτιάξαμε για τους εαυτούς μας μια αριστοκρατία των δολλαρίων, όπου η επίδειξη του πλούτου παίρνει την θέση και εκτελεί την δουλειά που κάνει η εραλδική απεικόνιση στις μοναρχικές χώρες. Με μια μεταβίβαση που γίνεται εύκολα κατανοητή και η οποία μπορεί εύκολα να προβλεφθεί έχουμε φτάσει στο σημείο να συγχωνεύσουμε σε ένα απλό σώου τις ίδιες τις απόψεις μας περί γούστου.”
Λεονάρντο Ντι Κάπριο: Σύμβολο της σημερινής αριστοκρατίας του δολλαρίου που απεχθανόταν ο Πόε
Όλα αυτά, πρόσθετε ο Πόε είναι “ένα κακό που δημιουργήθηκε από τους δημοκρατικούς θεσμούς μας.” Στο “Μερικές κουβέντες με μια μούμια”, στην “Μελλόντα Τάουτα” και σε άλλες ιστορία, ο Πόε απαρνήθηκε με σθένος το Τζεφερσονικό ιδεώδες της δημοκρατίας . Δεν είχε καμιά συμπάθεια για αφηρημένα πολιτικά ιδανικά, όπως αυτά που μετά τον Λόκ δημιούργησαν την φιλελεύθερη δημοκρατική θεωρία στην Αμερική και αλλού. Παρόλο που του ΄λειπε το εύρος και η πολιτική κατανόηση του Έντμουντ Μπέρκ, ο Πόε, όπως και ο Μπέρκ ήταν καχύποπτος απέναντι στην “καλοκατασκευασμένη Δημοκρατία.” Στην “Μέλλοντα Ταύτα,” μαθαίνουμε ότι οι παλιοί Αμερικανοί”
Ο Πόε απεχθανόταν το Τζεφφερσονικό ιδανικό της Aμερικάνικης Δημοκρατίας
“ξεκίνησαν την πιο παλαβή ιδέα που μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους , ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι. Μια ιδέα απευθείας ενάντια στον νόμο της διαβάθμισης, που επιβλήθηκε σε όλα τα πράγματα στο ηθικό και φυσικό σύμπαν. Ο κάθε άνθρωπος “ψήφιζε”, όπως το αποκάλεσαν, που σημαίνει ότι αναμίχθηκε με τις δημόσιες υποθέσεις σε σημείο που ανακαλύφθηκε ότι αυτό που είναι υπόθεση του καθενός στην ουσία δεν είναι κανενός και ότι η Δημοκρατία (όπως αποκαλέσθηκε αυτό το πιο ασυνάρτητο πράγμα από όλα) ήταν εντελώς χωρίς καμιά κυβέρνηση.
Είναι σχετικό βέβαια, ότι η πρώτη περίπτωση που ενόχλησε και πολύ ιδιαίτερα την αυταρέσκεια των φιλοσόφων που κατασκεύασαν αυτήν την “Δημοκρατία” ήταν η ανησυχητική ανακάλυψη ότι η γενική ψηφοφορία ήταν ευκαιρία για δόλιες μηχανορραφίες ….Ένας μικρός στοχασμός πάνω σε αυτή την ανακάλυψη ήταν αρκετό να κάνει προφανείς τις συνέπειες, οι οποίες ήταν ότι η φαυλότης θα πρέπει να κυριαρχήσει- με άλλες λέξεις ότι μία δημοκρατική κυβέρνηση δεν μπορεί να είναι τίποτα εξόν από φαύλη. Ενώ οι φιλόσοφοι ήταν ασχολημένοι με το να κοκκινίσουν από την βλακεία τους που δεν είχαν προβλέψει όλα αυτά τα αναπόφευκτα κακά και έτειναν να ανακαλύψουν καινούργιες θεωρίες, το θέμα πήρε απρόβλεπτη έκβαση όταν ένας τύπος ονόματι Όχλος πήρε τα πάντα στα χέρια του και επέβαλε έναν δεσποτισμό. … Όσο για τον δημοκρατισμό, δεν θα μπορούσε να βρεθεί καμιά αναλογία στο πρόσωπο της γης -εκτός και εξαιρέσουμε την υπόθεση των σκύλο των λειμώνων (κυνόμυς), μια εξαίρεση που φαίνεται να δηλώνει, αν όχι τίποτα άλλο, ότι η δημοκρατία είναι μια θαυμαστή μορφή διακυβέρνησης- αλλα για σκυλιά”.
O Πόε απεχθανόταν την γενική ψηφοφορία ως πεδίο μηχανορραφιών
Σε μια κριτική του 1836, ο Πόε αναφερόταν στον “αμφιλεγόμενο εραστή της αφηρημένης Δημοκρατίας” και απευθυνόταν στους Αμερικανούς να αποσπάσουν την σκέψη τους “από αυτήν την μόνιμη και ανθυγιεινή έξαψη για τις μορφές και τους μηχανισμούς” της κυβέρνησης που θα φροντίζει για τα αποτελέσματα της διακυβέρνησης – “της ευτυχίας των ανθρώπων”
Όπως ο Μπερκ,, έτσι και ο Πόε απεχθανόταν την ιδέα μιας αφηρημένης Δημοκρατίας
Πράγματι , ο Πόε μοιάζει περισσότερο ένας Νότιος παρά ένας Γιάνκης και δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς ποιο μονοπάτι θα είχε διαλέξει έτσι και ζούσε στην δεκαετία του 1860. Ένας πρέπει να είναι πολύ σίγουρος ότι ο Έντγκαρ Πόε, αν και από σύμπτωση γεννήθηκε στην Βοστώνη θα αποδεικνυόταν ένας από πιο διαπρεπείς και παθιασμένους επαναστάτες της Συνομοσπονδίας. Άν επανεξετάσουμε τους διάφορους παράγοντες που πιστεύουμε ότι διαμόρφωσαν την νεανική του σκέψη, θα περιμέναμε να βρούμε στον Πόε και επανεξετάζοντας τις απόψεις του όντως βρίσκουμε ένα κοσμοπολίτη παρά κάποιον τοπικιστή. Και παρόλα αυτά ξέρουμε ότι ο Πόε σοβαρολογούσε όταν δήλωνε “Είμαι Βιρτζινιανός!” Και μπορεί να δικαιωθούμε όταν κοιτάξουμε στις γενικές επιδράσεις των χρόνων που διαμορφώνουν την σκέψη και τον χαρακτήρα κάποιου ως παράγοντες που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη δυνατών τάσεων προτίμησης προς την Ευρώπη, την Μεγάλη Βρετανία και τον Αμερικάνικο Νότο παρά προς την Ένωση.
Oι πολιτικές απόψεις του Πόε θα τον έκανε να ταυτισθει με τον αριστοκρατικό Νότο
Tο παρόν άρθρο αναδημοσιεύεται για λόγους πρωτοτυπίας και βατότητσς και όχι επειδή συμφωνούμε απαραίτητα με τα συμπεράσματα του αρθρογράφου
Έκλεισαν πριν λίγες μέρες στις 19 Ιανουαρίου 2024, 115 χρόνια από την γέννηση του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, του μέγιστου συγγραφέα του Αμερικάνικου Ρομαντισμού και Γοτθισμού και μία από τις ιδιοφυίες της Αμερικάνικης Λογοτεχνίας. Εμείς αποφασίσαμε να δημοσιεύσουμε ένα διαφορετικό κείμενο για τον θεωρητικά πιο απολίτικο συγγραφέα της Αμερικής. (Άβαλον των Τεχνών)
του Robert E. Merry
Έχει λεχθεί συχνά ότι ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε ήταν αλλόκοτος και αμοραλιστής. Ότι ήταν εραστής μόνο μιας νοσηρής ομορφιάς. Ότι ήταν άσχετος με τις καθημερινές γήινες ασχολίες και αποτραβηγμένος και ότι ο επιτάφιος που θα χαραζόταν στον τάφο του θα ήταν “Εκτός τόπου και εκτός χρόνου”
Όμως είναι επικίνδυνο να προσπαθήσεις να χωρίσεις οποιοδήποτε ιστορική φιγούρα από το μέρος που ζει. Κανένα άτομο δεν μπορεί να κατανοηθεί πλήρως μέχρι την στιγμή που οι διακριτικές, λεπτές επιρροές της επίσημης εκπαίδευσης, τα αναγνώσματα του, οι συνεργάτες του, η εποχή του και η χώρα του (με την κληρονομικότητα του καταγραφούν και συντεθούν. Τόσα πολλά έχουν λεχθεί για την απομάκρυνση του Πόε από την Ευρωπαϊκή κληρονομιά του και τα πρώτα του χρόνια στην Βιρτζίνια. Η Ελίζαμπεθ Άρνολντ, η μάνα του Πόε, ήταν γεννημένη στην Αγγλία το 1787 και ήρθε σε αυτήν την χώρα (ΗΠΑ) όταν ήταν έννιά χρονών κοριτσάκι. “Μιλώντας για την μητέρα μου” χρόνια αργότερα έγραφε ο Πόε στην Μπέβερλυ Τάκερ από την Βιρτζίνια, “έχετε αγγίξει μια χορδή που κάνει την καρδιά μου να ανταποκρίνεται πλήρως”. Κρίνοντας από την παθιασμένη υπεράσπιση της Ελίζαμπεθ Πόε, φαίνεται ότι ο Πόε ποτέ δεν υπήρξε επιλήσμων των άμεσων εγγλέζικων ριζών από την πλευρά της μάνας του.
Η μητέρα του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Ελίζαμπεθ Πόε επί σκηνής
Η καταγωγή του Πόε από την πλευρά του πατέρα του ήταν Σκωτο- Ιρλανδέζικη και έχει ανιχνευτεί μέσω της Πολιτείας Κάβον στο Άυρσάιρ της Σκωτίας. Το γεγονός ότι οι Σκωτσέζοι Πρεσβυτεριανοί πρόγονοι του Ποέ κατοικούσαν κάποτε στο βόρειο τμήμα της Ιρλανδίας προκάλεσε ακόμα και έναν καλό πανεπιστημιακό, όπως ο Άρθουρ Χόμπσον Κουήν να κάνει την θεωρία που εκπλήσσει για ένα “Ιρλαδέζικο ρεύμα” στον Πόε και ένα Κέλτικο σημάδι διαστροφής, που “ανακάλυψε” στην οικογένεια του Πόε.
Yπάρχουν απορίες σχετικά με το πόσοι Κέλτες της Προ-Τευτονικής εποχής επιβιώνουν ακόμα στα Σκωτσέζικα Λόουλαντς, απορίες σχετικά με το πόσο μακριά επεκτάθηκαν εκεί οι Αγγλο-Σάξονες και Δανοί. Και έτσι η θεωρία του Καθηγητή Κουίν σχετικά με μια “Ιρλανδική” διαστροφή φαντάζει σαν μια ιδέα τραβηγμένη από τα μαλλιά. Για να εκτιμήσει κανείς την εθνική κληρονομιά του Πόε είναι αρκετό να πεί ότι οι πρόγονοι του ήταν Άγγλοι και Σκωτσέζοι, και κατά πάσα πιθανότητα Αγγλο-Σάξονες, το γένος που όπως έγραψε και ο ίδιος ο Πόε, έδωσε ζωή στην Αμερικάνικη καρδιά .
O βιογράφος του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Άρθουρ Χόμπσον Κουήν
Ο Πόε, σε αντίθεση με άλλους μεγάλους συγγραφείς της εποχής του, ξόδεψε ένα σημαντικό μέρος της παιδικής του ηλικίας στην Μεγάλη Βρετανία. Το 1815, ο Τζών Άλλαν ξεκίνησε να πάει στην Αγγλία, συνοδευόμενος από την σύζυγο του. Φράνσις Άλλαν, την γυναικαδελφή του. “την Θεία Νάνσυ” Βαλεντάιν και το εξάχρονο θετό του γιό, Έντγκαρ Πόε. Για ένα διάστημα ο Έντγκαρ παρακολουθούσε το μικρό σχολείο στο Λονδίνο που είχε η δεσποινίς Ντουμπουργκ (ένα όνομα, το οποίο αργότερα εμφανίσθηκε στα “Εγκλήματα της Οδού Μόργκ”) και αργότερα για μια περίοδο τριών χρόνων από το 1817 έως το 1820, στάλθηκε σε ένα καλύτερο σχολείο, το Μάνορ Χάουζ στο Στόουκ Νιούινγκτον κοντά στο Λονδίνο. Εκεί, πέρα από ότι επηρεάσθηκε σε βάθος από την ατμόσφαιρα της Αγγλίας, o Πόε μελέτησε Γαλλικά, Λατινικά, Ιστορία και Λογοτεχνία. Το Σχολέιο Μάνορ Χάουζ με τον “Δόκτορα” Μπράνσμπυ, ο Πόε θα το μετάγγιζε φυσικά στο ημι-αυτοβιογραφικό θρύλο “Γουίλλιαμ Γουίλσον” του 1840.
Ο Πόε είδε αρκετό μέρος της Σκωτίας κατά την πρώτη άφιξη του στην Βρεταννία και ίσως παρακολούθησε για κάποιο διάστημα σχολείο στην Άιρβιν. Θα ήταν δύσκολο να υπολογίσουμε την επίδραση αυτών των διαμορφωτικών χρόνων στην Βρετανία πάνω στον νεαρό Πόε.
Ο ίδιος ο πατριός του Πόε, ο Τζών Άλλαν γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Άιρβινγκ τιυ Άυσάιρ και ήταν μέρος της τάξης των Εγγλέζων και Σκωτσέζων εμπόρων του Ρίτσμοντ της Βιρτζίνια, όπου είχε μεταναστεύσει ως νέος γύρω στο 1795. Οι Σκωτσέζοι έμποροι εκρποσωπούσαν ένα σημαντικό στοιχείο της εμπορικής ζωής του Ρίτσμοντ εκείνα τα χρόνια και πολλοί από αυτούς μέχρι ένα σημαντικό σημείο κρατιόταν με έμφαση μακριά από την ζωή της πόλης. Οι Σκωτσέζικες επιρροές του Άλλαν και των φίλων και συνεργατών του δεν θα μπορούσαν να χαθούν πάνω στον Πόε.
Ο πατριός του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Τζων Άλλαν
Το Ρίτσμοντ που ήξερε ο Πόε ήταν (πιο πολύ από ότι η Φιλαδέλφεια και η Νέα Υόρκη) αριστοκρατικό και Εγγλέζικο. Η κοινωνία της Βιρτζίναι , σημείωνε ο ίδιος ο Πόε είχε υπάρξει “απόλυτα αριστοκρατικά, όσο οποιαδήποτε πόλη στην Ευρώπη.” Αυτό δεν λέγεται για να προϋποθέσει την ύπαρξη ενός τεράστιου χάσματος που χωρίζει τους Βρετανικούς και Αμερικάνικους νόες στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα αλλά ήταν πιθανώς στην Βιρτζίνια που η μικρότερη διαφοροποίηση θα γινόταν διακριτή.
“Είμαι Βιρτζινιανός ” δήλωνε ο Πόε. Και τα “ξεχωριστά διακριτικά του χαρακτήρα των κατοίκων της Βιρτζίνιας του σήμερα, σημάδια μιας επισημασμένης φύσης πουθενά αλλού στην Αμερική δεν θα μπορούσαν να βρεθούν και να είναι προφανώς συγγενής προς την ιπποσύνη που απαρνιόταν τον Ιππότη δεν μπορούν με κανένα τρόπο, τόσο καλά καταγραμμένα που μπορεί να τα θεωρήσει κανείς θραύσματα μιας αφοσιωμένης πίστης (σε ανθρώπους).” Το Βιρτζινιανό μπακγκράουντ του Πόε μπορεί ναι , μπορεί και όχι να μην τον έκαναν τυπικά Αμερικανό, αλλά φαίνεται λογικό να σκεφτείς ότι του εξέθρεψε μέσα του έναν Βιρτζινιανό Αγγλο-Αμερικανισμό σε αντίθεση με τον Αγγλόφοβο Αμερικανισμό, πού ήταν τόσο συχνός εκείνη την εποχή στην Νέα Αγγλία.
Το αριστοκρατικό Ρίτσμοντ στην δεκαετία του 1830
Όταν ο Πόε ήταν μόλις δεκαεπτά χρόνων, το όνομα του μπήκε στα αρχεία εγγραφής στο νέο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας. Αυτή η περίοδος των δέκα μηνών, ανάμεσα στην Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου και των Χριστουγέννων του 1826, τους οποίους ο Πόε τους έζησε στο Πανεπιστήμιο, σημαδεύει το τέλος της νιότης που τον διέμορφωσε. Η γενική κατεύθυνση, την οποία η ιδιοφυϊα του επρόκειτο να ακολουθήσει είχε ήδη καθορισθεί.
Είναι ίσως πιθανό ο Πόε να είχε πικραθεί από την εξαναγκαστική αποχώρηση από το Πανεπιστήμιο λόγω αλκοολισμού. Κατά την διάρκεια της ζωής του δεν θα επέστρεφε ποτέ εκεί, παρόλο που υπάρχουν έμμεσες αναφορές στο Τσάρλοτσβιλ στην “Μια ιστορία από τα άγρια βουνά” (“A Tale of the Ragged Mountains”) και το “Ημερολόγιο του Τζούλιους Ρέντμαν”, δεν υπάρχουν άλλες αναφορές για το Πανεπιστήμιο στο έργο του ως συγγραφέας.
Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε και συμφοιτητές του στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια. Photo credit: Getty Images
Η ανησυχία του διευθυντή Πάουντερ να προωθήσει δημοκρατικά ιδεώδη και πολιτική ανάμεσα στους φοιτητές του Πανεπιστημίου δεν είχε αξιοσημείωτα επίδραση σε έναν τουλάχιστον φοιτητή: ο Πόε δεν ήταν δεκτικός στον προοδευτισμό του Τζέφφερσον. Αλλά πολλές από τις εντυπώσεις την οποίες ο Πόε προσέλαβε στο Τσάρλοτσβιλ εντός και εκτός αμφιθεάτρων του Πανεπιστημίου, πρέπει να παρέμειναν και στο υπόλοιπο της ζωής του. Ο νεαρός θαυμαστής του κλασσικού μεγαλείου ξέρουμε ότι ήταν εντυπωσιασμένος από την λαμπρή Ροτόντα του Πανεπιστημίου (στμ= σχεδιασμένη από τον ίδιο τον Τόμας Τζέφερσον και βασισμένη στο Πάνθεον της Ρώμης) Σχετικά με τον Πόε στην Βιρτζίνια, γράφει ο Φίλιπ Αλεξάντερ Μπρούς:
H Ροτόντα του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια
Βαθιά θα πρέπει να είχε υπάρξει η επίκληση στην λεπτή αίσθηση εκτίμησης της ομορφιάς και της τέχνης, ακόμα και στην νιότη του, καθώς κοίταζε όλα αυτά τα κλασσικά κτίρια, καθώς οι ακτίνες μιας πανσελήνου μαλάκωναν και ανακάτευαν τις λεπτομέρειες της οροφής και του θριγκού, του γείσου και του κίονα. Μπορεί κάλλιστα να ήταν σε αυτήν εδώ την ώρα, και σε αυτό εδώ το σημείο, που η πιο φημισμένη έκφραση ολόκληρης της συλλογής των γραπτών του του υποδείχθηκε μέσα από μια εξαιρετική διάχυση της ομορφιάς της Φύσης με την ομορφιά της τέχνης σε μία από τις πιο αγαπητές μορφές.”
«Γκρεμό δεν έχουν τα πουλιά και ο άνεμος πατρίδα».
«Η ομορφιά, μας χρεώνει την ανακάλυψή της και μας ξεχρεώνει όταν την διηγηθούμε».
Δύο μουσικόποιητικές παραστάσεις και μια χαμηλόφωνη ξενάγηση στη μουσική ιστορία του Λουδοβίκου των Ανωγείων με τραγούδια, ιστορίες και παραμύθια!
Μια νοσταλγική αναφορά σε πρόσωπα που μας καθόρισαν.
Στην κιθάρα ο Δημήτρης Καραμούζας,
στη φυσαρμόνικα ο Μανόλης Μπαρδάνης.
Φωνή: Μαρίνα Δακανάλη.
Ποιός είναι ο Λουδοβίκος των Ανωγείων
Ο Γεώργιος Δραμουντάνης (Ανώγεια Ρεθύμνου, 28 Ιανουαρίου1951), γνωστός κυρίως με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Λουδοβίκος των Ανωγείων, είναι Έλληνας συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής, συγγραφέας και ζωγράφος.
Γεννήθηκε στα Ανώγεια Ρεθύμνου στην Κρήτη το 1951. Σπούδασε οικονομικά στην ΑΣΟΕΕ, αλλά δεν αποφοίτησε. Το 1979 γνωρίστηκε με το Μάνο Χατζιδάκι ο οποίος είχε έρθει στα Ανώγεια με το ΤΡΙΤΟ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ της ΕΡΤ για τις μουσικές γιορτές που γίνονται εκεί κάθε χρόνο και ο οποίος τον ανέδειξε.
Έχει λάβει θετικές κριτικές για το ιδιαίτερο ύφος της τραγουδοποιΐας του.
Ανάμεσα στους δίσκους του ξεχωριζουν οι “Μοιρολόγια” (Σείριος, 1985) , “Ο έρωτας στην Κρήτη είναι μελαγχολικός” (Σείριος, 1988) “Χαϊνης” (Σείριος, 1990) “Χαρματούσα” (Μύλος, 1995) “Πύλη της Άμμου” (Lyra, 1997) “Το όχι αποκοιμήθηκε στην αγκαλιά του ναι” (Lyra, 1999) και “Ανοιξα μανταρίνη και σε θυμήθηκα”
Έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση των Υακινθείων, ως Πρόεδρος του Συλλόγου «Φίλοι των Υακινθείων εκδηλώσεων. Βλέμμα στους πολιτισμούς του Ιερού βουνού της Ίδης»
Ως ζωγράφος, έχει παρουσιάσει έργα του σε προσωπικές εκθέσεις στην Αθήνα και την Κρήτη.
Ερχόμαστε τώρα στα αυτοκρατορικά συνοικέσια: η συζήτηση σχετικά με την ανήλικη αδελφή του Τσάρου Όλγα, φυσικά δεν έγινε τον Ιούλιο του 1807 στο Τιλσίτ, αλλά μέσω της διπλωματικής οδού και της αλληλογραφίας μετά το τέλος του πρώτου γάμου του αυτοκράτορος. Οι διαπραγματεύσεις με την Αυστρία σχετικά με τη Μαρία Λουίζα έγιναν στις αρχές του 1810 και ο αυτοκράτωρ την υποδέχθηκε καθ’όδόν, ενώ την οδήγησε στο Παρίσι. Στην ταινία φαίνεται να τη γνωρίζει για πρώτη φορά στο ανάκτορο και μάλιστα να την οδηγεί πάραυτα στην κρεβατοκάμαρα, να την αντιμετωπίζει καθαρά εμμέσως πλην σαφώς ως μηχανή αναπαραγωγής.
To αποτυχημένο συνοικέσιο για τον γάμο Ναπολέοντα και Πριγκήπισσας Όλγας δείχνεται ετεροχρονισμένα στην ταινία
Ούτε λόγος για τη θρησκευτική γαμήλια τελετή που έλαβε χώρα άμεσα, ούτε για τη συμβίωσή τους και την εγκυμοσύνη της, σαν ο χαρακτήρας της νέας αυτοκράτειρας να μην ενδιαφέρει το σενάριο, απλώς μεταφερόμαστε στη σκηνή όπου ο Ναπολέων πιάνει στα χέρια του τον νεογέννητο, και νόμιμο αυτή τη φορά, ο οποίος γεννήθηκε στις 20 Μαρτίου 1811. Ως δια μαγείας ο χαρακτήρας της αυτοκράτειρας απουσιάζει στην υπόλοιπη ταινία, όπως και της μητέρας του Ναπολέοντος, που εμφανίστηκε για τελευταία φορά όταν του ανακοίνωσε τη γέννηση του νόθου παιδιού του.
Αφιερώνεται ωστόσο μια σκηνή στην επίσκεψη του αυτοκράτορος στο Μαλμαιζόν, όπου είχε αποτραβηχτεί η διαζευγμένη Ιωσηφίνα, όπου της παρουσιάζει τον διάδοχο. Είχαν προηγηθεί αντίστοιχες σκηνές με επισκέψεις στο Μαλμαιζόν, όπου υπονοείται ότι οι δυο πρώην σύζυγοι συνέχισαν ως εραστές, χωρίς να μπαίνουν εμπόδιο ανάμεσά τους οι κρατικές υποθέσεις και η δημόσια εικόνα τους. Επίσης στην Ιωσηφίνα θα αναφέρει το σχέδιο για την εισβολή στη Ρωσία, ενώ σε μια άλλη σκηνή ξεδιπλώνει ένα χάρτη της Ρωσίας με τους επιτελείς του.
Από τη ρωσική εκστρατεία παρουσιάζεται το αντάρτικο των Κοζάκων στα γαλλικά στρατεύματα, με μια αιματηρή ενέδρα, που καταλήγει σε ένα μακάβριο παλούκωμα των νεκρών. Από τη μάχη του Μποροντίνο ή Μόσχοβα παίρνουμε μια γεύση από μια επική προέλαση του γαλλικού, που φαίνεται μάλλον να προέρχεται από σκηνή μάχης της δημοκρατικής περιόδου, αν κρίνουμε από την εφόρμηση του Ναπολέοντος σε πρώτη γραμμή, με στολή της δημοκρατικής περιόδου, εμφανώς πιο αδύνατο και με ακούρευτα μαλλιά. Πολύ πιθανό να κόπηκε στο μοντάζ και να την ενέταξαν στη μάχη του Μποροντίνο.
Πολύ ωραία η απεικόνιση της εισόδου σε μια απόκοσμα έρημη Μόσχα , ιδιαίτερα προσεγμένο το βυζαντινοπρεπές ανάκτορο στο Κρεμλίνο, αλλά και η σκηνή της πυρπόλησης της παλαιάς ρωσικής πρωτευούσης. Από την συνοπτική αναφορά στην υποχώρηση της μεγάλης στρατιάς τον Δεκέμβριο του 1812 προσγειωνόμαστε άγαρμπα στον Μάρτιο του 1814 και στον εξαναγκασμό του Ναπολέοντος στην πρώτη παραίτηση.
Ούτε οι εκστρατείες του 1813, όταν η Αυστρία κήρυξε εκ νέου τον πόλεμο στη Γαλλία, ούτε η μάχη του Μπάουτζεν και της Λειψίας, γνωστή ως μάχη των εθνών , η πρώτη συντριπτική γαλλική ήττα, αλλά ούτε και οι εκστρατείες του 1814 αναφέρονται καν. Η προέλαση των συμμαχικών δυνάμεων στο Παρίσι, η απόπειρα αυτοκτονίας του Ναπολέοντος και η τύχη της συζύγου και του γιου του επίσης αποσιωπώνται.
Κάποιες σκηνές που περιγράφουν την εξορία στην Έλβα παρουσιάζουν την διά θαλάσσης μετάβαση, την είσοδο στην πόλη του έκπτωτου αυτοκράτορος μετά της κουστωδίας του, η αντίδρασή του όταν είδε σε εφημερίδα τη γελοιογραφία με την Ιωσηφίνα στο κρεβάτι με τον τσάρο Αλέξανδρο και τον ίδιο κάτω από αυτό, καθώς και τον ίδιο να ατενίζει τη θάλασσα σκεπτόμενος την απόδρασή του. Εν τω μεταξύ η επίσκεψη του τσάρου στο Μαλμαιζόν όντως παρουσιάζεται, αλλά χωρίς να δείχνει κάποια ερωτική σχέση
Ενδιαφέρουσα είναι η σκηνή όπου παρουσιάζεται η επίταξη του πλοίου, καθώς και αυτή της αποβάσεως στον κόλπο Ζουάν. Παράλληλα με την προέλαση του Βοναπάρτη προς βορράν παρουσιάζεται η επιδείνωση της κατάστασης της Ιωσηφίνας, η οποία στην πραγματικότητα είχε ‘ηδη αποβιώσει ύστερα από σύντομη ασθένεια τον Μάιο του 1814, αλλά εδώ προφανώς δίνεται ώστε να ανέβει το σασπένς, αν θα προλάβει ο Ναπολέων να τη δει ζωντανή. Η αδιάφορη φαινομενικά και χλιαρή αντίδραση του Λουδοβίκου ΙΗ’, στο άκουσμα της αποβάσεως του Βοναπάρτη, είναι ενδιαφέρουσα, αλλά πολύ συνοπτική, ο χαρακτήρας θα παρουσιαστεί μόνο ως βουβό πρόσωπο στο συνέδριο της Βιέννης.
O Nαπολέων επιστρέφει από την Έλβα
Το περιστατικό κατά το οποίο ο Ναπολέων στάθηκε αντιμέτωπος με τις κάνες των τουφεκιών του 5ου βασιλικού συντάγματος δίνεται με ιδιαίτερα επιτυχημένο τρόπο. Η επίσκεψη στο Μαλμαιζόν όπου υποτίθεται ότι πληροφορείται από την Ορτάνς, κόρη της Ιωσηφίνας που είχε υιοθετήσει ο ίδιος, τον πρόσφατο θάνατό της δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς είχε λάβει γνώση του θανάτου της ήδη από την Έλβα.
Κατόπιν, ερχόμαστε στο συνέδριο της Βιέννης, όπου ο Άρθουρ Ουέλινγκτον ανακοινώνει την κήρυξη του πολέμου που θα δώσει μια για πάντα τέλος στον πόλεμο στην Ευρώπη. Σε απάντηση, ο Ναπολέων με τους επιτελείς του, πάνω από τον χάρτη της Ευρώπης σχεδιάζει την αποφασιστική μάχη στο Βατερλώ, την οποία περιγράφει η ταινία όχι σε όλη της την έκταση και τις φάσεις, αλλά μάλλον το ξεκίνημά της και την τελευταία απεγνωσμένη επέλαση του Νέι με το ιππικό και της παλαιάς φρουράς, παρουσιάζοντας τον ίδιο τον αυτοκράτορα να εφορμά έφιππος και να μοιράζει σπαθιές, ενώ δέχεται μια σφαίρα στο θρυλικό δίκωχο.
O Ρούπερτ Έβερεττ ως Δούκας του Γουέλλινγκτον στην Μάχη του Βατερλώ
Όντως όταν όλα είχαν χαθεί προχώρησε στην πρώτη γραμμή για να πεθάνει με τους άντρες του, αλλά οι στρατάρχες τον τράβηξαν πίσω από τη γραμμή του πυρός. Ο Ουέλινγκτον παρουσιάζεται περισσότερο ως χαρακτήρας, ενώ ο Μπλύχερ εμφανίζεται μόνο σε μια σκηνή και γενικά η συνεισφορά των Πρώσων υποβαθμίζεται σε σχέση με τον ρόλο των Βρεττανών. Η σκηνή κλείνει με τον Ναπολέοντα να υψώνει το ματωμένο ξίφος του σε ένδειξη χαιρετισμού στον Ουέλινγκτον.
Η σύντομη χρονική περίοδος της υποχώρησης στο Παρίσι, της συμμαχικής εισβολής, της δεύτερης αυτοκρατορικής παραίτησης και της προσπάθειας για διαφυγή στην Αμερική παραλείπεται και ερχόμαστε απευθείας στην αιχμαλωσία του Ναπολέοντος στο αγγλικό πολεμικό Βελλερεφόντης, ωστόσο η παρουσία του Ουέλλινγκτον δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Όντως πάνω σε αυτό το πλοίο έμαθε την απόφαση της εξορίας του δια βίου στην Αγία Ελένη, αλλά όχι διά στόματος Ουέλινγκτον. Εδώ ο εξόριστος αυτοκράτωρ παρουσιάζεται άνετος, να αφηγείται στους δόκιμους του βρεττανικού βασιλικού ναυτικού στρατιωτικά κατορθώματα. Από την σχεδόν εξαετή παραμονή του στην Αγία Ελένη έχουμε ελάχιστες σκηνές, όπως να κάνει την τουαλέτα του στο εσωτερικό του σπιτιού όπου ήταν υπό περιορισμό , να παίρνει το πρωϊνό του κάνοντας μαθήματα Ιστορίας σε νεαρά κορίτσια, προφανώς κόρες των Άγγλων αξιωματικών της διοικήσεως.
Και η καταληκτική σκηνή του θανάτου του, για το οποίο μας έχουν ήδη προετοιμάσει οι φανταστικοί διάλογοι με την Ιωσηφίνα , που υποτίθεται ότι τον καλεί κοντά της. Ουδεμία αναφορά στη σχέση του με τον Χάντσον Λόου , Άγγλο διοικητή του νησιού, τα απομνημονεύματά του και τον καρκίνο που τον ταλαιπώρησε ή το ακριβές σκηνικό του θανάτου του.
Κλείνοντας, θα έλεγα ότι η ταινία είναι δυνατή σε επιμέρους σκηνές που περιγράφονται αριστουργηματικά, αλλά ως σύνολο δείχνει αποδυναμωμένη σεναριακά και εκτός από τους δύο πρωταγωνιστές, που σηκώνουν το ερμηνευτικό βάρος, έστω και με μέτριους διαλόγους, οι δευτερεύοντες χαρακτήρες παρουσιάζονται μονοδιάστατα ή απλώς διαγράφονται φευγαλέα, εκτός από τον Ταλεϋράνδο, τον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ και τον Ουέλινγκτον. Η σκηνογραφική και ενδυματολογική αναπαράσταση είναι ακριβής και επιμελημένη, η καλλιτεχνική διεύθυνση άρτια. Αναμένουμε την εκτενέστερη εκδοχή, που θα προβληθεί στην apple tv, με την ελπίδα να είναι δικαιωμένο το συνολικό αποτέλεσμα.
* Ο Στέφανος Ντάκος είναι ιστορικός που έχει κάνει την μεταπτυχιακή πανεπιστημιακή διατριβή στην Ναπολεόντεια Περίοδο
Ο δεξιοτέχνης σολίστας Κυριάκος Γκουβέντας, σαν μηχανοδηγός στο περίφημο «Orient Express», θα μας οδηγήσει σ΄ ένα μουσικό οδοιπορικό, με ανατολίτικες μελωδίες και τραγούδια της Πόλης, βιεννέζικα βαλς, αργεντίνικα ταγκό, Ισπανικά πάσο ντόμπλε, γαλλικά τραγούδια της Édith Piaf, σουίνγκ, πόλκες, ουγγαρέζικους χορούς και τσάρδας, σε μια παριζιάνικη ατμόσφαιρα της εποχής του μεσοπολέμου, από το Καφέ Αμάν ως το Καφέ Σαντάν, καθώς και σημαντικών Ελλήνων δημιουργών του είδους, της εποχής του μεσοπολέμου όπως τον Σουγιούλ, Γιαννίδη και Αττίκ.
Συνταξιδιώτες του, ο μοναδικός Γιάννης Τσέρτος στο πιάνο, η αισθαντική Εύη Μάζη στο τραγούδι και ο περίφημος δεξιοτέχνης στο ακορντεόν Δήμος Βουγιούκας, μαζί θα μας ξεναγήσουν σε ένα μουσικό οδοιπορικό, επηρεασμένο από τις μουσικές και τα τραγούδια της φημισμένης διαδρομής του Orient Express.
Όσον αφορά την επιστροφή του Βοναπάρτη στη Γαλλία, η ταινία αποσιωπά τους πολιτικούς λόγους και κρατά μόνο την απιστία της Ιωσηφίνας με τον Ιππόλυτο Κάρολο, κάτι που στην ταινία πληροφορείτι από ένα συνεργάτη του στο στρατόπεδο, πράγμα που τον ωθεί στην απόφαση της επιστροφής.
Υπεραπλουστευμένη παρουσιάζεται η επιστροφή του και όλο το πολιτικό παρασκήνιο μέχρι το νοεμβριανό πραξικόπημα του 1799. Από την άλλη δίνεται μια αρκετά γλαφυρή σκηνή που αφορά την απόπειρα του Ναπολέοντος να εγκαταλείψει τη σύζυγό του, με μια έντονη συζήτηση που καταδείκνύει τη σχέση εξουσιαστή – εξουσιαζόμενου που είχαν. Εδώ αποδομείται τελείως η εικονα του ανδρός, που δείχνεται σαν κακομαθημένο πλην άβουλο πλάσμα.
Ενδιαφέρουσα είναι η πολιτική συζήτηση που θα οδηγήσει στο πραξικόπημα, ενώ κάποια πρόσωπα που διεδραμάτισαν κομβικό ρόλο είτε αναλύονται ελάχιστα, όπως ο πρόεδρος της εθνοσυνέλευσης και αδερφός του Ναπολέοντος, είτε δίνονται φευγαλέα σε μια μόνο σκηνή, όπως ο υπουργός Ιωσήφ Φουσέ. Η σκηνή της απόπειρας δολοφονίας του επίδοξου δικτάτορος δίνεται ιδιαίτερα παραστατικά, με όλη την αγωνία της διαφυγής του αποτυπωμένη στην έκφρασή του. Επίσης, οι γωνίες λήψης είναι μοναδικές, αντικατοπτρίζοντας όλη την εναγώνια προσπάθεια. Η θεατρινίστικη χειρονομία του αδερφού του να τοποθετήσει την αιχμή του ξίφους στο στήθος του, αλλά και είσοδος της ένοπλης φρουράς στο ανάκτορο του Σαιν Κλου είναι αριστοτεχνικά δοσμένες.
Η εγκατάσταση του υπατικού ζεύγους στα ανάκτορα του Κεραμεικού δίνεται επίσης ιδιαίτερα γλαφυρά, ωστό η περίοδος που ο Ναπολέων διακυβέρνησε τη Γαλλία ως ύπατος ( από τον Νοέμβριο του 1799 ως τον Μάιο του 1804) παρουσιάζεται ιδιαίτερα συνοπτικά. Παρακολουθούμε κάποιες ιδιαίτερες πτυχές της ερωτικής ζωής του ζεύγους, καθώς και την απέλπιδα προσπάθεια να τεκνοποιήσουν, τις διπλωματικές ακροβασίες του Ταλεϋράνδου προκειμένου να εξασφαλίσουν τη συμμαχία του αυτοκράτορος της Αυστρίας και του Τσάρου της Ρωσίας και άλλα, δευτερεύοντα περιστατικά, όπως την ψυχρή αντιμετώπιση της πρώτης κυρίας από την μητέρα του Ναπολέοντος.
Αντιθέτως δεν γίνεται καμία αναφορά στη διάβαση των Άλπεων, όταν ο Βοναπάρτης, ως έτερος Αννίβας, εισέβαλε στην Ιταλία από τον Βορρά, στη μάχη του Μαρένγκο τον Ιούνιο του 1800, την ειρήνη της Λυνεβίλ και την συνθήκη της Αμιέννης, το 1801 και 1802 αντίστοιχα, όπως και στην υπογραφή του κονκορδάτου με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και στην ίδρυση της Λεγεώνος της Τιμής, πρώτο βήμα για την εγκαθίδρυση της Ναπολεοντείου αριστοκρατίας.
H περίφημη διάβαση των Άλπεων από τον ναπολέοντα παραλείπεται στην ταινία του Ρίντλεϋ Σκώτ
Οι περιβόητες απόπειρες δολοφονίας του υπάτου, όπως η απόπειρα της Όπερας, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1800, η συνωμοσία του Georges Cadoudal και η υπόθεση της απαγωγής , σύλληψης και εκτελέσεως του δούκα D’ Enghien, ύστερα από διαταγή του Βοναπάρτη και με εμπλοκή Ταλεϋράνδου, Φουσέ και Κολαινκούρ επίσης απουσιάζουν.
Παρουσιάζεται η σκηνή της πρότασης περί ανάληψεως κληρονομικού τίτλου από τον Ναπολέοντα, χωρίς όμως να αναφέρεται το δημοψήφισμα τον Μάιο του 1804, ούτε η δημιουργία της αυτοκρατορικής αριστοκρατίας και αυλής , όπως και το παρασκήνιο της προσκλήσεως του Πάπα Πίου Z΄ στη στέψη, αλλά και ο θρησκευτικός γάμος του αυτοκρατορικού ζεύγους.
O Γιαοκείμ Φοίνιξ στα γυρίσματα της ταινίας “Ναπολέων” Photo: Click News/ Goff / Splash News.com
Η ενδυματολογική ακρίβεια είναι χαρακτηριστική, ο στρατηγός Βοναπάρτης απεικονίζεται αρχικά με τη στολή του στρατηγού και κατόπιν του αρχιστρατήγου της αυτοκρατορικής περιόδου, ως ύπατος απεικονίζεται ορθώς με την πορφυρή ρεντιγκότα, ενώ κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορικής περιόδου με τις στολές του στρατηγού της μεγάλης στρατιάς, όπως διαμορφώθηκαν την περίοδο 1804-1814.
Στην τελετή της στέψης κυριαρχεί η ακριβής αναπαράσταση, όπως ο μανδύας με τις μέλισσες, σύμβολο των Βοναπαρτιδών εκτός από το κεφαλαίο Ν πλαισιωμένο με ακτίνες, το χρυσό ρωμαϊκό στεφάνι, ο χαρακτηριστικός θρόνος με το βαθύ μπλε και το χρυσό που βρίσκεται σήμερα στο Φονταινεμπλό και η κατασκευή που στήθηκε στη μέση της Παναγίας των Παρισίων, προκειμένου να τοποθετηθούν οι υψηλοί προσκεκλημένοι. Πράγματι ο Πάπας ευλόγησε τη στέψη με αυτό τον τρόπο και ο Ναπολέων φόρεσε μόνος του το στέμμα και αμέσως μετά έστεψε την γονατιστή Ιωσηφίνα, ωστόσο αυτά τα λόγια που φέρεται να λέει στην επίμαχη σκηνή, τα ανέφερε σε άλλη περίπτωση.
Όσον αφορά τους αυτοκρατορικούς πολέμους, παραλείποντας τη ναυμαχία του Τραφάλγκαρ, τη μάχη της Ουλμ προσγειωνόμαστε στο παγωμένο πεδίο της μάχης του Αούστερλιτς, της μάχης των τριών αυτοκρατόρων. Ήδη μας συστήνει τον Φραγκίσκο Α΄ της Αυστρίας και τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄ της Ρωσίας, μέσα από μια συνάντησή τους πριν τη μάχη. Η μάχη περιγράφεται με ρεαλισμό και ένταση, όχι όμως με επική διάθεση. Περισσότερο επιθυμεί να δείξει το παράλογο της ανθρωποσφαγής στον βωμό των συμφερόντων. Το τέχνασμα με τον κανονιοβολισμό της παγωμένης λίμνης ως κύριο παράγοντα της γαλλικής νίκης είναι κάτι το ανακριβές, η στρατηγική που οδήγησε στο αποτέλεσμα ήταν πολύ πιο περίτεχνη.
Η μάχη του Αούστερλιτζ όπως απεικονίζεται στον “Ναπολέοντα” του Ρίντλεϋ Σκωτ
Η είσοδος των γαλλικών στρατευμάτων στη Βιέννη παραλείπεται, ενώ η ταινία αρκείται σε μια συνάντηση Ναπολέοντος και Φραγκίσκου, όπου συζητούν τους όρους παράδοσης. Η μετά Αούστερλιτς περίοδος αναλώνεται στο ζήτημα της μη αποκτήσεως διαδόχου, την απόκτηση εξώγαμου παιδιού από τον Ναπολέοντα και τη μεθόδευση του εξαναγκασμού της Ιωσηφίνας σε διαζύγιο για πολιτικούς λόγους. Η εμπλοκή της μητέρας του αυτοκράτορος στο ζήτημα της απιστίας είναι εντελώς αυθαίρετη. Εδώ υπάρχει ίσως η μεγαλύτερη απόκλιση από την Ιστορία.
Από τα γεγόνοτα της αποκτήσεως νόθου τέκνου, μέσα στο έτος 1806, το σενάριο πραγματοποιεί ένα χρονικό άλμα τριών ετών και μας προσγειώνει στον Νοέμβριο του 1809 και το διαζύγιο των δύο συζύγων και εραστών, μέσα από μια βεβαρυμένη συγκηνησιακά τελετή.
Η Βανέσσα Κίρμπυ ως Ιωσηφίνα δείχνει ότι ταυτόχρονα απεχθάνεται και πραγματικά αγαπά τον Ναπολέοντα
Ουδεμία αναφορά στην εκστρατεία εναντίον της Πρωσίας και τη μάχη της Ιένας, τον Οκτώβριο του 1806, την είσοδο στη Βαρσοβία, τη συνάντηση με τον πρίγκηπα Πονιατόφσκι και τη σχέση με την Πολωνή κόμησσα Μαρία Βαλέφσκα. Ακόμα, δεν απεικονίζεται η αιματηρή μάχη του Εϋλάου, η γαλλική νίκη στο Φρίντλαντ, πσρά μόνο η συνάντηση του Γάλλου αυτοκράτορος και του Ρώσου τσάρου στο Τιλσίτ ετεροχρονισμένα, δηλαδή, μετά το διαζύγιο του Ναπολέοντος,, αν και έλαβε χώρα τον Ιούλιο του 1807.
O σκηνοθέτης ΡίντλεΎ Σκωτ καιτευθύνει τον Γιοακείμ Φοίνιξ σε μια από τις μάχες του “Ναπολέοντα”
Η εκστρατεία στην Ιβηρική χερσόνησο, την περίοδο 1808-09 με την εμβληματική μάχη της Λα Κορούνια, η εξέγερση της Μαδρίτης, η συνωμοσία κατά του αυτοκράτορος από το στενό του περιβάλλον ενώ απουσίαζε στην Ισπανία και η νέα εισβολή στην Αυστρία, με τις θρυλικές μάχες του Έσσλινγκ, όπου ο αυτοκράτωρ τραυματίστηκε και ο στρατάρχης Λαν σκοτώθηκε, και του Βαγκράμ, επίσης απουσιάζουν.
* Ο Στέφανος Ντάκος είναι ιστορικός με την μεταπτυχιακή πανεπιστημιακή του εργασία στην Ναπολεόντεια περίοδο.
Αναμφίβολα, ο Βρεττανός σκηνοθέτης Ρίντλεϊ Σκοτ και η Ναπολεόντεια περίοδος της Γαλλικής Ιστορίας είναι παλαιοί γνώριμοι. Το σκηνοθετικό του ντεμπούτο πραγματοποιήθηκε το 1977 με την ταινία “Οι μονομάχοι” ( The duellists), σε σενάριο Τζέραλντ Βων Χιουτζ, ως διασκευή της νουβέλας του Τζόζεφ Κόνραντ “Η μονομαχία”, που πρόσφατα μεταφράστηκε στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέδουσα.
Η πλοκή ξετυλίγεται στη Γαλλία μεταξύ 1801 και 1815 και αφορά τις αλλεπάλληλες μονομαχίες τιμής μεταξύ δύο αξιωματικών του αρχικά δημοκρατικού και μετέπειτα αυτοκρατορικού Γαλλικού στρατού. Επρόκειτο για μια επιτυχημένη ταινία, χρειάστηκαν όμως αρκετά χρόνια για να επανέλθει ο γνωστός δημιουργός στην ιστορική μυθοπλασία, αν εξαιρέσουμε το Legend, που αφορά περισσότερο μεσαιωνική επική φαντασία, με το “1492: Χριστόφορος Κολόμβος” (1492: Conquest of Paradise) με το οποίο θα εγκαινιάσει μια μακρόχρονη θητεία στο είδος αυτό.
O Xάρβεύ Καϊτέλ στην “Οι Μονομάχοι”, το ντεμπούτο του Ρίντλεϋ Σκωτ
Φυσικά, η πιο επιτυχημένη στιγμή του θα έρθει με τον “Μονομάχο” (Gladiator, 2000), που θα αποτελέσει αναβίωση του ρωμαϊκού έπους, δεκαετίες μετά την παρακμή του είδους, με τελευταία μεγάλη ταινία του είδους την “Πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας” του Άντονυ Μαν το 1964, αλλά και κάποιες αναλαμπές όπως το τηλεοπτικό “Μάσαντα” το 1981.
Με το “Βασίλειο των ουρανών” (Kingdom of Heaven) το 2005 θα αναστήσει τη γαλλική επαρχία και την Ιερουσαλήμ του 12ου μ.Χ. αιώνος, ενώ με τον υποτιμημένο “Ρομπέν των δασών” το 2010 θα προσπαθήσει να ρίξει φως όχι μόνο στον χαρακτήρα πίσω από τον θρύλο, αλλά και στην Αγγλία του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου και του Ιωάννου του Ακτήμονος.
O Έντουαρντ Νόρτον ως Βαλδουίνος Δ! της Ιερουσαλήμ στο “Βασίλειο των Ουρανών”
Λίγα χρόνια μετά, το 2014, με την “Έξοδο: θεοί και βασιλείς” (Exodus: Gods and Kings), θα δώσει τη δική του εκδοχή της βιβλικής ιστορίας τηε Εξόδου, γυρισμένη σε 3-D, και τελευταία, το 2021, με την “Tελευταία μονομαχία” (The Last Duel), βασισμένη στο βιβλίο του Έρικ Τζάκερ, θα παρουσιάσει σπονδυλωτά την ίδια ιστορία, από τρεις διαφορετικές σκοπιές, του θύματος, του θύτη και του συζύγου και θα αναβιώσει τη γαλλική ύπαιθρο, αλλά και το Παρίσι του 14ου αιώνος.
Με την νέα του ταινία “Ναπολέων”, επιχειρεί να φωτίσει την προσωπικότητα του Γάλλου ηγέτη, ακροβατώντας μεταξύ της λεπτομερούς και ακριβούς ιστορικής βιογραφίας με γραμμική σειρά, και της μυθοπλασίας, ειδικά όσον αφορά τη σχέση του με τη σύζυγο και αυτοκράτειρα Ιωσηφίνα Ντε Μπωαρνέ. Φυσικά, όταν πρόκειται να τιθασεύσει κανείς ένα τεράστιο υλικό πρωτογενές και δευτερογενές, απομνημονεύματα, αυτοβιογραφίες, επιστολογραφία, ημερολόγια, αρχεία, δευτερεύουσα βιβλιογραφία, βιογραφίες, ειδικές μελέτες κ.λ.π., καταλαβαίνουμε πως είναι αδύνατο να συμπυκνωθούν σε ένα σενάριο Όταν μάλιστα επεμβαίνει το μοντάζ, προκειμένου να περιορίσει την τελική κόπια σε 2 ώρες και 38 λεπτά, το όλο εγχείρημα καθίσταται παρακινδυνευμένο και το συνολικό αποτέλεσμα αδικαίωτο. Στο παρόν άρθρο θα εστιάσω στην ιστορική ακρίβεια ή μη της ταινίας, βάσει της παρουσίασης των γεγονότων.
Κατ’αρχήν όσο αφορά την πολυσυζητημένη σκηνή της εκτελέσεως της βασιλίσσης Μαρίας Αντουανέτας τον Οκτώβριο του 1793, πράγματι είναι ορθή και δικαιολογημένη η ένσταση των Γάλλων ειδημόνων ότι ο τότε συνταγματάρχης του πυροβολικού Βοναπάρτης δεν ήταν παρών, αλλά βρισκόταν στην πολιορκία της Τουλόν. Φυσικά, η σκηνή αυτή υπάρχει στο σενάριο για λόγους συμβολικούς. Η αποστασιοποίηση με την οποία ατενίζει ο νεαρός αξιωματικός την εκτέλεση και το κομμένο κεφάλι είναι η ίδια με την οποία θα παρακολουθεί την ανθρωποσφαγή στις μάχες ή στην καταστολή της φιλοβασιλικής εξεγέρσεως, αργότερα.
Η Kάθρην Γουώλκερ ως Μαριά Αντοουανέτα σε μια πολυσυζητημένη σκηνή της ταινίας
Λιγότερο ουσιώδες είναι το γεγονός ότι η μελλοθάνατη βασίλισσα δεν παρουσιάζεται με κοντοκουρεμένο κεφάλι, αλλά υποτίθεται ότι ανασηκώνουν τη χαίτη των μαλλιών της και τη δένουν με τρόπο που να καθιστά τον γυμνό σβέρκο εύκολη λεία της λαιμητόμου.
Επίσης η σκηνή της προσπάθειας διαφυγής του Ροβεσπιέρου και η απόπειρα αυτοκτονίας του με πιστόλι χειρός είναι προϊόν καλλιτεχνικής ελευθερίας, αντίθετα αρκετά ρεαλιστική είναι η απόδοση της εξ΄εφόδου καταλήψεως της Τουλόν, όπου αφιερώνεται χρόνος στη σύλληψη και την εφαρμογή του στρατηγικού τεχνάσματος του Βοναπάρτη, με το πυροβολικό ως αιχμή του δόρατος.
Από την ταινία απουσιάζει η περίοδος από την πτώση του Ροβεσπιέρου τον Αύγουστο του 1794 ως την άνοδο του Διευθυντηρίου, κατά την οποία περίοδο, ο Βοναπάρτης εξέπεσε του αξιώματος του υποστρατήγου και φυλακίστηκε, έχοντας συνδεθεί με το καθεστώς του Ροβεσπιέρου. Φυσικά με την άνοδο του Διευθυντηρίου αποκαταστάθηκε στο στράτευμα με τον βαθμό του στρατηγού και διεδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατάπνιξη της φιλοβασιλικής εξεγέρσεως στην πρωτεύουσα.
Ο ρόλος του Ιωακείμ Μυρά, ο οποίος ως χαρακτήρας απουσιάζει πανηγυρικά από την ταινία, ως επικεφαλής των Ουσάρων ήταν επίσης καθοριστικός, καθώς συνεργάστηκε στην επιχείρηση αυτή με τον μετέπειτα κουνιάδο του.
Περνώντας στη συνάντηση του Βοναπάρτη με τη μέλλουσα σύζυγό του, στην ταινία παρουσιάζεται ένα σαλόνι ελευθεριαζόντων κατά τη διάρκεια της εορτής της απελευθέρωσης του καλοκαιριού του 1794, όπου ο Βοναπάρτης γνωρίζει μια αμφιβόλου ηθικής Ιωσηφίνα, που παρουσιάζεται ως μια εταίρα πολυτελείας των παρισινών “σαλόνς”. Είναι γεγονός ότι την περίοδο της φυλακίσεώς της επί τρομοκρατίας είχε κόψει πολύ κοντά τα μαλλιά της, κάτι που φαίνεται και στην ταινία.
H Bανέσσα Κίρμπυ παρουσιάζει την Ιωσηφίνα ως πόρνη πολυτελειάς στην πρώτη γνωριμίας με τον Ναπολέοντα
Επίσης, η συνάντηση του νεαρού γιου της Ιωσηφίνας, Ευγενίου Ντε Μπωαρναί με τον στρατηγό Βοναπάρτη, με αφορμή το αίτημα επιστροφής του ξίφους του εκτελεσθέντος πατρός του, είναι απολύτως αληθινή, καθώς τα απομνημονεύματα και οι επιστολές της εποχής επιβεβαιώνουν το γεγονός. Φυσικά, οι σκηνές που αφορούν τις προγαμιαίες συναντήσεις του μελλοντικού ζεύγους και το συνεπακόλουθο φλερτ, είναι βασισμένες μεν στις πληροφορίες που έχουμε από τις πηγές, αλλά δοσμένες με καλλιτεχνική ελευθερία και μυθοπλαστικά στοιχεία.
Η σκηνή του πολιτικού γάμου του Ναπολέοντος και της Ιωσηφίνας είναι δοσμένη με ακρίβεια και λεπτομέρειες ως προς τη διαδικασία, αλλά και τα πολιτιστικά στοιχεία, όπως τα εμβλήματα της επαναστάσεως ανηρτημένα στους τοίχους, η ταινία με την τρίχρωμη κονκάρδα του δημόσιου λειτουργού, η παρουσία του Μπαρά, ηγετικής μορφής του Διευθυντηρίου και εραστή της Ιωσηφίνας στην τελετή κ.ά..
Ο Ταράχ Ραχίμ ως Πωλ Μπαρά και η Βανέσσα Κίρμπυ ως Αυτοκρατειρα Ιωσηφίνα στην σκηνή του πολιτικού γάμου με τον Ναπολέοντα
Η ίδια προσεγμένη λεπτομέρεια θα δοθεί αργότερα, στη σκηνή της επίσημης τελετής του διαζυγίου του αυτοκρατορικού ζεύγους, ενώ καμία αναφορά δεν γίνεται στον θρησκευτικό γάμο του ζεύγους από τον καρδινάλιο Φες, θείο του αυτοκράτορος από την πλευρά της μητρός του Λετίσια, που υπήρξε και ο συνδετικός κρίκος του Ναπολέοντος με τη θρησκεία. Η θρησκευτική τελετή είχε λάβει χώρα λίγο πριν τη στέψη της 2ας Δεκεμβρίου 1804, στην οποία θα γίνει λόγος αργότερα.
Μεταξύ του πολιτικού γάμου που έλαβε χώρα την 9η Μαρτίου 1796 και τη μάχη των Πυραμίδων στις 21 Ιουλίου 1798, στην ταινία, τουλάχιστον στην κινηματογραφική εκδοχή της, υπάρχει ένα μεγάλο χρονικό κενό. Δεν αποτυπώνεται καθόλου η ένδοξη και πολυτάραχη εκστρατεία της Ιταλίας, ούτε καν η περιβόητη μάχη της Αρκόλε, όπου ο αρχιστράτηγος Βοναπάρτης διέσχισε την ξύλινη γέφυρα του ποταμού προελαύνοντας με τη σημαία στο χέρι Η μάχη του Μόντε Μπέλο, η κατάληψη της Μάντουα, η είσοδος στη Βενετία και το Μιλάνο, όπου ο Βοναπάρτης εγκαταστάθηκε και διοικουσε ως ηγεμόνας, νομοθετώντας, δικάζοντας και φορολογώντας, επίσης δεν παρουσιάζονται.
Η Μάχη στην Γέφυρα του Αρκόλε : Mια θρυλική στιγμή στην ζωή του Ναπολέοντα που δεν είδαμε στην ταινία: του Ρίντλεύ Σκώτ
Η προέλαση στην Αυστριακή αυτοκρατορία και συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο το 1797 και η επάνοδος του αρχιστρατήγου στη Γαλλία απουσιάζουν. Το σκάνδαλο με τη σχέση της Ιωσηφίνας με τον αξιωματικό των δραγώνων Ιππόλυτο Σαρλ, που παρουσιάζεται στην ταινία, μάλιστα η Ιωσηφίνα φλερτάρει μαζί του από το γαμήλιο δείπνο της, διατάραξε ήδη τη σχέση τους από την εποχή της ιταλικής εκστρατείας και ο γάμος τους δοκιμάστηκε, ωστόσο συμφιλιώθηκαν και ο Ναπολέων της χάρισε το μέγαρο Μαλμαιζόν πριν την αιγυπτιακή εκστρατεία.
Όλα αυτά τα γεγονότα απουσιάζουν και η ιταλική κατάκτηση απλώς αναφέρεται μέσω μιας επιστολής μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Η κατάκτηση της Μάλτας και μάλιστα με προδοσία και η ήττα των Ιωαννιτών ιπποτών και η κατάκτηση της Αλεξάνδρειας και του Καϊρου δεν απεικονίζονται, Ερχόμαστε κατευθείαν στη σκηνή του εναρκτήριου κανονιοβολισμού πριν τη μάχη των Πυραμίδων, αλλά ούτε η μάχη αυτή καθεαυτή περιγράφεται. Ο βομβαρδισμός των Πυραμίδων προφανώς συμπεριλαμβάνεται καθαρά προς εντυπωσιασμό, αφού η μάχη έλαβε χώρα αρκετά πιο μακριά, ενώ ουδέποτε ο στρατηλάτης σκόπευσε τα μνημεία.
Επίσης, την εποχή εκείνη η Σφίγγα ήταν μισοθαμμένη στην άμμο, το κεφάλι βρισκόταν στην επιφάνεια, αλλά το σώμα όχι, ενώ το ανέσκαψαν μέσα στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνος Άγγλοι αρχαιολόγοι. Άρα στην επίμαχη σκηνή η Σφίγγα λανθασμένα απεικονίζεται με την εικόνα που έχει σήμερα.
Όσον αφορά την επιστημονική αποστολή των Γάλλων στην Αίγυπτο, παρουσιάζει απλά κάποιους ντυμένους με αστικό ένδυμα να πλαισιώνουν τον Βοναπάρτη κατά την αποκάλυψη μιας ταριχευμένης σωρού. Καμία αναφορά στο έργο των επιστημόνων, αρχαιολόγων και λογίων στην Αίγυπτο, ούτε στο σχέδιο του Γάλλου ηγέτη αναφορικά με τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ.
Ένα σημαντικό περιστατικό που θα μπορούσε να αποδοθεί στην ταινία είναι το άγγιγμα του ετοιμοθάνατου από πανώλη στρατιώτη από τον λιδιο τον στρατηγό. Οι Γάλλοι βασιλείς, Καπετίδες, Βαλουά και Βουρβώνοι είχαν μια παράδοση, να αγγίζουν ασθενείς ή παράλυτους, καθώς πιστευόταν ότι είχαν θεραπευτικές ή θαυματουργικές ιδιότητες όπως ο Ιησούς Χριστός. Υπάρχουν δύο θεωρίες εδώ, είτε ότι ο Βοναπάρτης ήθελε να μιμηθεί αυτή την παράδοση, περνώντας την εικόνα του έχοντος υπερφυσικές ιδιότητες και να γίνει αντικείμενο λατρείας από τον ντόπιο, μουσουλμανικό πληθυσμό, είτε για να δείξει ότι η ασθένεια δεν ήταν μεταδοτική και θανατηφόρα, ώστε να ενθαρρύνει τους γιατρούς και τους νοσηλευτές να τους αγγίζουν χωρίς φόβο.
Η όλη διοίκηση της Αιγύπτου δεν παρουσιάζεται, τελετές όπως εκείνη κατά την οποία ο Βοναπάρτης ντυμένος μουσουλμανικά διάβασε στίχους από το κοράνι και προσποιήθηκε ότι ασπάζεται το Ισλάμ για επικοινωνιακούς λόγους ή η μεγάλη εξέγερση στο Κάιρο, θα είχαν ενδιαφέρον να αποτυπωθούν. Στην Αίγυπτο έλαβαν χώρα και κάποιες φρικαλεότητες απέναντι στον εχθρό, κάτι που δεν αποτελούσε ίδιον του Βοναπάρτη, αλλά αποδίδεται στο ότι οι Ευρωπαίοι αντιμετώπιζαν τους Μαμελούκους και τους Βεδουίνους ως κατώτερους φυλετικά και δεν δεσμεύονταν από τους κανόνες του πολιτισμένου πολέμου.
Η εκστρατεία στη Συρία εναντίον των Οθωμανών απουσιάζει, με την πολιορκία του Αγίου Ιωάννη της Άκκρας, καθώς και η ναυμαχία του Αμπουκίρ, όπου ο Βρεττανός ναύαρχος Οράτιος Νέλσων συνέτριψε τον γαλλικό στόλο, αλλά και η αποφασιστική χερσαία μάχη του Αμπουκίρ, όπου ο Βοναπάρτης αντιμετώπισε τον οθωμανικο τακτικό στρατό του Σελήμ Γ΄, αποσιωπώνται. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό περιστατικό, που αποτελεί μελανό σημείο του Βοναπάρτη, είναι η εντολή δηλητηρίασης των ασθενών από πανώλη. Όσοι επέζησαν αυτομόλησαν στην Αγγλία και κατήγγειλαν το περιστατικό.
* Ο Στέφανος Ντάκος είναι ιστορικός με την μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στην Ναπολεόντιο περίοδο.
Tο «Oπιο των διανοουµένων» κυκλοφόρησε το 1955. Και έκτοτε πολιτογραφήθηκε ως το εμβληματικό έργο του διάσημου «αιρετικού» της γαλλικής διανόησης. Αιρετικός, αν σκεφθεί κανείς ότι στις μεταπολεμικές δεκαετίες η πνευματική ορθοδοξία, τουλάχιστον στον γαλλόφωνο κόσμο –ακόμη κυρίαρχο τότε στην Ευρώπη– ήταν απολύτως ευθυγραμμισμένη με τις επιταγές του υπαρκτού σοσιαλισμού. Hταν η τότε πολιτική ορθότητα. «Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για όσα συμβαίνουν στην ΕΣΣΔ για να μην απογοητεύσουμε τους απεργούς της Μπιγιανκούρ» – εργοστάσιο της «Ρενό» όπου είχε κηρύξει απεργία το κομμουνιστικό συνδικάτο. Το είχε πει ο Σαρτρ.
Ο Σολζενίτσιν δεν είχε μεταφραστεί ακόμη, όμως ακόμη κι όταν μεταφράστηκε ελάχιστοι τολμούσαν να τον ακούσουν. Για τον Αρόν υπάρχουν δύο είδη σταλινικών. Το πρώτο το αποτελούν τα μέλη του κομμουνιστικού κόμματος, εγκέφαλοι απονεκρωμένοι, που έχουν χάσει τη δυνατότητα της κριτικής σκέψης. Τον απασχολεί περισσότερο το δεύτερο: οι λεγόμενοι «συνοδοιπόροι» διανοούμενοι, όσοι ήξεραν τι συμβαίνει πίσω από την τυραννία του Σιδηρού Παραπετάσματος, αλλά εξακολούθησαν να την υπερασπίζονται. Πώς είναι δυνατόν ο Σαρτρ, με τον οποίον ο Αρόν είχε ιδρύσει τους Temps Modernes, να συμβιβάζει την υποκειμενικότητα του υπαρξισμού με τον ιστορικό ντετερμινισμό του μαρξισμού;
Στο σημείο αυτό ο Αρόν ορίζει τα οπιούχα. Το πρώτο είναι η Αριστερά. Oρος που γεννήθηκε από τη χωροταξία της Εθνοσυνέλευσης στη Γαλλική Επανάσταση και έκτοτε μεταμορφώθηκε σε μια ενιαία πολιτική συμπεριφορά. Ο Αρόν, στο «Oπιο των διανοουμένων» αποδεικνύει με την ενάργεια που τον διακρίνει ότι η Αριστερά δεν όρισε μια ενιαία πολιτική συμπεριφορά στην ιστορική της πορεία. Αντιθέτως, υπήρξε ένα πεδίο μόνιμων συγκρούσεων οι οποίες προκάλεσαν περισσότερα θύματα από όσα οι επιθέσεις του καπιταλιστικού εχθρού. Λιμός στην Ουκρανία, λιμός στην Κίνα και ο Πολ Ποτ φτάνουν για τον λογαριασμό, ο οποίος δεν περιορίζεται σ’ αυτούς.
Φωτογραφία από τον λιμό που επέβαλε ο Στάλιν στην Ουκρανία
Το δεύτερο είναι το προλεταριάτο. Ακόμη κι αν παραβλέψουμε το γεγονός ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός ούτε στη Ρωσία ούτε στην Κίνα υπήρξε αποτέλεσμα της εξαθλίωσης του βιομηχανικού εργάτη, όπως την περιέγραψε ο Μαρξ. Ακόμη κι αν αγνοήσουμε τη μετατροπή των προλεταρίων σε μικροαστούς με προοπτικές κοινωνικής ανόδου που πέτυχε η καπιταλιστική Δύση, τι μένει; Μένει μια ταύτιση της περί λαού αντίληψης με τη δυστυχία. Η Αριστερά ψάχνει της γης τους κολασμένους. Eχασε τους προλετάριους της Δύσης και βρήκε τους μετανάστες. Η σκέψη του Αρόν παραμένει ζωντανή.
Το τρίτο συστατικό είναι η επανάσταση, η βίαιη ανατροπή των κοινωνικών και πολιτικών δομών. Η Γαλλική Επανάσταση πέτυχε τους στόχους της; Από την τρομοκρατία του Ροβεσπιέρου πέρασε στην απολυταρχία του Ναπολέοντα. Και η επανάσταση των μπολσεβίκων; Οδήγησε στην εγκαθίδρυση ενός από τους δύο ολοκληρωτισμούς, που σημάδεψαν τον εικοστό αιώνα. Η «επανάσταση» έχει κερδίσει μια μυθική υπόσταση σε πείσμα της ιστορικής πραγματικότητας. Η αθηναϊκή δημοκρατία δεν προέκυψε από επανάσταση ούτε η αγγλική. Η βιομηχανική ή η τεχνολογική επανάσταση δεν ανέτρεψαν τις κοινωνικές συνθήκες.
Σήμερα αυτές οι σκέψεις ακούγονται χωρίς να προκαλούν τις αντιδράσεις που προκάλεσαν στον καιρό τους. Oταν ο Ρεϊμόν Αρόν αντιμετωπίστηκε από τη δημοκρατία της γαλλικής διανόησης ως αποδιοπομπαίος τράγος. Οπαδός του Ντε Γκωλ, με τις επιφυλάξεις του, φίλος του Μαλρώ, αρθρογράφος στη «Φιγκαρό» και κατόπιν στο περιοδικό «Εξπρές», ο Αρόν είναι η εμβληματική μορφή της γαλλικής φιλελεύθερης σκέψης. Στην Ελλάδα παραμένει σχεδόν άγνωστος. Είναι ένα από τα θύματα της ηγεμονίας της αριστερής διανόησης. Η έκδοση του έργου του «Το όπιο των διανοουμένων» στα ελληνικά χαράσσει δρόμους για να κατανοήσουμε τις αγκυλώσεις, που ακόμη και σήμερα κρατούν δέσμια τη νοοτροπία μας.
Πολιτικά «καθαρίσαμε» από την Αριστερά της «επανάστασης» και του «προλεταριάτου». Μένει και η υγιεινή του εγκεφάλου, αυτή που θα απαλλάξει τη σκέψη μας από τη μυθική ομίχλη της και θα μας επιτρέψει να δούμε τον κόσμο μας. Στον κόσμο μας υπάρχει δυστυχία, όμως δεν έχει σχέση με το προλεταριάτο που κάποτε όρισε ο Μαρξ. Ο κόσμος μας έχει αποδείξει ότι κάθε επανάσταση καταλήγει σε απανθρωπιά.
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Athens Review of Books σε μετάφραση Πέτρου Μαρτινίδη. Συνοδεύεται από μονοτυπία του Περικλή Βαλλιάνου για τον Ρεϊμόν Αρόν. Την Τρίτη 9 Ιανουαρίου στις 20.00 θα το παρουσιάσουμε με τον εκδότη Μανώλη Βασιλάκη και τον Περικλή Βαλλιάνο στο Iδρυμα Θεοχαράκη (Βασιλίσσης Σοφίας 19 και Μέρλιν 1)
Αναδημοσίευση από την “Καθημερινή της Κυριακής” της 7ης Ιανουαρίου 2024
Μυστική Ιπποσύνη: Από τη Μεσαιωνική παράδοση, στην εσωτερική ιπποτική φιλοσοφία και τον εξ αυτής συμβολισμό
Του Γιώργου Πισσαλίδη
Η ιστορική Ιπποσύνη και η εξέχουσα εικόνα του Ιππότη καταλαμβάνουν την κορυφή στον Μεσαιωνικό ηθικό και πνευματικό κόσμο. Ο θρύλος, η ιστορία, η ποίηση και η λογοτεχνία έχουν ανεγείρει ένα βάθρο στο οποίο δεσπόζει το ιπποτικό ιδεώδες, μέσα από τη μυστηριώδη του αίγλη.
Η θεωρητική Ιπποσύνη, ως κίνημα του 18ου αιώνα, θα αποτελέσει τμήμα του δυτικού εσωτερισμού και θα διοχετευτεί στη δεξαμενή των μυητικών οργανώσεων, με κυριότερες αυτές οι οποίες θα υιοθετήσουν τελετουργικά ιπποτικής έμπνευσης. Ιππότες Ναΐτες, Ιωαννίτες, Εξαγνισμένοι, Σκώτοι και Ροδόσταυροι θα αποτελέσουν τον συνδετικό κρίκο με τη Μεσαιωνική Ιπποσύνη. Η αποκάλυψη της εσωτερικής τους διάστασης, η εισαγωγή νέων ιπποτικών ιδεών και η δημοφιλία τους, θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων μύθων οι οποίοι θα κυριαρχήσουν στην Ευρώπη για περισσότερα από διακόσια χρόνια.
Ποιος είναι ο Λέανδρος Λεφάκης
Ο Λέανδρος Λεφάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Eίναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στα Πανεπιστήμια Λονδίνου και Κέντ του Ηνωμένου Βασιλείου. Το 2003 αναγορεύτηκε αριστούχος διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η διδακτορική του διατριβή με τίτλο “Βιοτεχνολογικές Εφευρέσεις” εκδόθηκε το 2004 με πρόλογο του Γ. Κουμάντου. Εκπόνησε μεταδιδακτορική έρευνα στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών. Το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο “Ευρεσιτεχνίες Ανθρώπινων Βλαστοκυττάρων” εκδόθηκε το 2006 με πρόλογο του Γ. Παπαδημητρίου. Έχει εκδώσει τέσσερεις μονογραφίες στον τομέα της διανοητικής ιδιοκτησίας και έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 50 άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού. Διδάσκει ιδιωτικό δίκαιο στο Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης (Πανεπιστήμιο Στ. Ελλάδας).
Πλην της νομικής επιστήμης μελετά τις απαρχές της ιστορίας των ανώτερων βαθμών του Τεκτονισμού και, ιδίως, τους σιγήσαντες τεκτονικούς Τύπους και τα τεκτονικά χειρόγραφα του 18ου αιώνα. Έχει συγγράψει πέντε μονογραφίες και έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 30 άρθρα σε περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Ημερομηνίες: 8, 15, 22, 29, Ιανουαρίου 2024
5 Φεβρουαρίου 2024
Δευτέρα, 20:00-21:30
