Συνεχίζουμε την παρουσίαση του τελευταίου μέρους (διαβάστε τά  άλλα υπόλοιπα μέρη στο τέλος του κειμένου) των σημαντικότερων βιβλίων του Γοτθισμού, ενός από τα σημαντικότερα είδη του Ρομαντισμού, αλλά και του Μεσαιωνισμού, ήτοι της μεσαιωνικής επιρροής στις τέχνες και τον Πολιτισμό από τα τέλη του 18ου αιώνα (Προ-Ραφαηλίτες, Νεο-Γοτθική Αρχιτεκτονική, Τόλκιν κ.α) .  

Όπως γράφει ο Γιώργος Σχοινάς στο πρώτο μέρος: “Ο Γοτθισμός δύναται- απαλλαγμένος από την λογική (κατά την στενή έννοια) και την ηθική (με την κοινωνική ή θρησκευτική της μορφή)- να δώσει διέξοδο στις μύχιες και πιο σκοτεινές εκφάνσεις της ανθρώπινης ιδιοσυστασίας, φωτίζοντας σημεία που παραμένουν απωθημένα”. (ΑτΤ) 

του Γιώργου Σχοινά, εραλδικού καλλιτέχνη 

17-Γκαστόν Λερού «Το Φάντασμα της Όπερας» (1909) 

Εδώ όλα τα παραδοσιακά γοτθικά μοτίβα και η ατμόσφαιρα έχουν παρθεί από τα μακρινά κάστρα, και έχουν μεταφερθεί αυτούσια στο κέντρο των Παρισίων, στην Όπερα του 19ου αιώνα. Αυτό το κτήριο όμως διαθέτει πολλά απειλητικά μυστικά. Μία όμορφη ιστορία που έγινε περισσότερο γνωστή στον σύγχρονο άνθρωπο μέσα από το ομώνυμο μιούζικαλ του Άντριου Λόϋντ Βέμπερ, ο οποίος το εμπλούτισε με πιο έντονα ρομαντικά στοιχεία. Το κτήριο της όπερας στο οποίο αναφέρεται το μυθιστόρημα είναι πραγματικό, και σήμερα φιλοξενεί κυρίως παραστάσεις μπαλέτου. 

18-Άγκαθα Κρίστι «Η Τελευταία Σεάνς» (1927) 

Εάν θεωρείτε πως η λογοτεχνική συνεισφορά της Κρίστι αφορά κάποια χλιαρά, αστυνομικά μυθιστορήματα σκεφθείτε το ξανά. «Η Τελευταία Σεάνς», είναι ένα μικρό διήγημα που δεν έχει να προσφέρει κάποια πρωτοτυπία για το είδος, όμως εάν το διαβάσετε με την αντίστοιχη διάθεση, θα σας κάνει να χάσετε τον ύπνο σας για μερικά βράδια… 

19- Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ «Η Υπόθεση του Τσάρλς Ντέξτερ Γούρντ» (1927) 

Ένας από τους, κατά γενική ομολογία, μεγαλύτερους συγγραφείς τρόμου όλων των εποχών, ο σπουδαίος διανοητής Χ.Φ. Λάβκραφτ, θεωρείται ο θεμελιωτής του Κοσμικού Τρόμου και ίσως ο πρώτος εκ των «μεγάλων» που διαφεύγει του γοτθικού- το οποίο κυριαρχούσε στο πεδίο της λογοτεχνίας τρόμου, τουλάχιστον  έως έκτοτε. 

Ωστόσο, το συγκεκριμένο μικρό μυθιστόρημα αποτελεί το σημαντικότερο και πιο ολοκληρωμένο έργο του συγγραφέα όσο αφορά την μυθοπλασία του (μαζί με το «Κάλεσμα του Κθούλου» και «τα Βουνά της Τρέλας»), που παρουσιάζει τόσο έντονα τα γοτθικά στοιχεία, που δεν θα μπορούσε να μην συμπεριληφθεί εδώ. Στο μυθιστόρημα θα συναντήσουμε το πορτρέτο με την υποβλητική δύναμη, την προγονική «κατάρα», την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα, το «νεκροταφείο», τα μυστικά υπόγεια, την μυστηριακή μορφή από το παρελθόν, και πλείστα άλλα κλισέ του είδους. Με τρομερή πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, σταθερή εξέλιξη και πρωτοτυπία, διαβάζεται «χωρίς ανάσα».  

υο συλλογές από μικρές ιστορίες και νουβέλλες τρόμου του Λάβκραφτ σε επιλογή του Στήβεν Τζόουνς

20-Άνν Ράϊς, «Τα Χρονικά των Βαμπίρ»: «Συνέντευξη με έναν Βρυκόλακα» (1976), «Το Βαμπίρ Λεστάτ» (1985), «Η Βασίλισσα των Καταραμένων» (1988) 

Η αμερικανίδα συγγραφέας παρέλαβε τον θρύλο του βαμπίρ και τον ενέταξε σε μία προσωπική, ολοκληρωμένη μυθολογία, μέσα από μία σειρά έργων υπό τον γενικότερο τίτλο “The Vampire Chronicles”. Μεταξύ αυτών, ξεχώρισα ως χαρακτηριστικότερα τα τρία πρώτα, που εισάγουν με μία πληρότητα τον αναγνώστη σε αυτό τον μαγικό κόσμο. Με ιδιοφυή πλοκή, συνεχώς ανανεωνόμενο ενδιαφέρον και διατηρώντας τα γοτθικά στοιχεία (τα οποία μπορεί να μεταφέρει ανά τους αιώνες και τους πολιτισμούς με μαεστρία, χωρίς να χάνεται ο αισθησιασμός τους), η συγγραφέας έχει δομήσει ένα ασυναγώνιστο έργο. 

Ακόμη περισσότερο όμως, κατάφερε να χειραφετήσει το Βαμπίρ από την θέση του τέρατος- ανταγωνιστή και να το ανθρωποποιήσει, χωρίς ταυτόχρονα να του αφαιρεί από την μαγεία, την γοητεία, την επικινδυνότητα και το μυστήριο.  Τα βαμπίρ της Ράϊς αποκτούν προσωπικότητα, με συναισθήματα και έλλογους σκοπούς πέραν της αιμοποσίας, παραμένοντας όμως πλάσματα υπερφυσικά. Αυτό είναι το μεγαλύτερο ίσως επίτευγμα αυτής της σπουδαίας λογοτέχνου! Κατ εμέ, δεν είναι δυνατόν να θεωρείται κάποιος θαυμαστής του είδους, χωρίς να έχει σκοπό να εντάξει την Άνν Ράϊς στα αναγνώσματά του. 

21- Σούζαν Χίλλ, «Η Γυναίκα με τα Μαύρα» (1983)

Είχα την μεγάλη τύχη να παρακολουθήσω την θεατρική εκδοχή του συγκεκριμένου έργου με τους σπουδαίους Αλέκο Αλεξανδράκη και Δάνη Κατρανίδη, πολλά χρόνια πριν.  Η εμπειρία ήταν… τρομακτική! Μαζί με την αμερικανίδα Ράϊς, η βραβευμένη, αγγλίδα Σούζαν Χίλλ (η μόνη εν ζωή συγγραφέας της παρούσας παρουσίασης) αποδεικνύει με το έργο της ότι δεν υπάρχουν τετριμμένα θέματα όταν υπάρχει συγγραφική ιδιοφυία. 

Και μόνο ως τέτοια θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε μία δημιουργό που παρέλαβε όλα τα κλισέ παλαιότερων αιώνων ( όπως η στοιχειωμένη, απομονωμένη έπαυλη στην ομίχλη, ο «καταραμένος» ήρωας, οι παθολογικές οικογενειακές σχέσεις κλπ), για να δημιουργήσει μία ιστορία φαντασμάτων που, χρησιμοποιώντας ειπωμένα μοτίβα, καινοτομεί!  Γι αυτό «Η Γυναίκα με τα Μαύρα» έχει μεταφερθεί με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο και τον κινηματογράφο, παρόλο που όλα τα μυθιστορήματά της είναι το ίδιο καταπληκτικά.     

Συνεχίζουμε την παρουσίαση του τρίτου μέρους (διαβάστε τά  άλλα δύο μέρη εδώ και εδώ) των σημαντικότερων βιβλίων του Γοτθισμού, ενός από τα σημαντικότερα είδη του Ρομαντισμού, αλλά και του Μεσαιωνισμού, ήτοι της μεσαιωνικής επιρροής στις τέχνες από τα τέλη του 18ου αιώνα (Προ-Ραφαηλίτες, Νεο-Γοτθική Αρχιτεκτονική, Τόλκιν κ.α) .  

Όπως γράφει ο Γιώργος Σχοινάς στο πρώτο μέρος: “Ο Γοτθισμός δύναται- απαλλαγμένος από την λογική (κατά την στενή έννοια) και την ηθική (με την κοινωνική ή θρησκευτική της μορφή)- να δώσει διέξοδο στις μύχιες και πιο σκοτεινές εκφάνσεις της ανθρώπινης ιδιοσυστασίας, φωτίζοντας σημεία που παραμένουν απωθημένα”. (ΑτΤ) 

του Γιώργου Σχοινά, εραλδικού καλλιτέχνη 

13-Άρθουρ Μάχεν:

Ένας αδιαμφισβήτητα σπουδαίος συγγραφέας και μακράν ο αγαπημένος μου, μαζί με τον Πόε. Όπως και ο τελευταίος, έχει συγγράψει έργα ποικίλης θεματολογίας, οπότε θα περιοριστώ σε εκείνα που περιλαμβάνουν πιο έντονα τα χαρακτηριστικά του γοτθισμού. Αυτά είναι:

Α.  «Ο Μέγας Θεός Παν» (1890) 

Είναι το πιο πετυχημένο έργο του δημιουργού και έχει περιγραφεί με διθυραμβικά σχόλια από σύγχρονους κολοσσούς όπως ο Στήβεν Κίνγκ. Σε αυτό το έργο ο τρόμος είναι εσωτερικός και αφορά την κατάδειξη πως υπάρχουν ισχυρότερες και απίστευτα επικίνδυνες δυνάμεις έξω από τον άνθρωπο που θα ήταν καλό να μην πειραματιζόμαστε μαζί τους. Η αδυναμία μας προς κατανόηση τους και η αδιαφορία των φυσικών δυνάμεων για εμάς ( που ενέχουν ταυτόχρονα μία τρομερά απειλητική δύναμη που μπορεί να μας καταστρέψει όχι φυσικά, αλλά οντολογικά), εισάγει μία υπόνοια κοσμικού τρόμου, πριν από τον εμπνευστή της, Χ.Φ. Λάβκραφτ. 

Άρθουρ Μάχεν, ο πατέρας του folk horror του σήμερα

Επίσης, εδώ επανέρχεται η σύνδεση της μεταφυσικής με την επιστήμη- ένα διαδεδομένο πεδίο προβληματισμού, επάνω στα όρια τεχνολογικής εξέλιξης και ηθικής- προβληματισμός που εισήχθη στην γοτθική λογοτεχνία με το αριστούργημα της Μαίρη Σέλλεϋ, «Φράνκενσταϊν» (1818) και συνεχίστηκε με έναν πιο απλοϊκό τρόπο από τον Ρόμπερτ Λιούις Στήβενσον στο «Δρ Τζέκυλ και κύριος Χάϊντ» (1886). Ένας προβληματισμός επίκαιρός, που ανανεώνεται στις μέρες μας με την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στην ζωή μας και την συνεχώς αυξανόμενη κριτική διάθεση όσο αφορά τα οφέλη της ποσοτικής αντίληψης της παραγωγής.  

Β. «Το Εσώτατον Φως» (1894), 

Μερικές φορές η συγκίνηση της λογοτεχνίας δεν βιώνεται μέσω μίας ανεπτυγμένης πλοκής ή πολύπλοκων σχημάτων:  Αρκεί μία φράση για να μας κάνει να αισθανθούμε πράγματα που δεν φανταζόμασταν πως ο γραπτός λόγος θα μπορούσε να προκαλέσει. Αρκεί να έχουμε μία ιδιοφυία όπως ο Μάχεν! Αυτή είναι η αξία της λογοτεχνίας κατά κυριολεξία, ως «τέχνη του λόγου». 

Στο Εσώτατο Φως, ο δημιουργός έχει καταφέρει ακριβώς αυτό, τουλάχιστον κατά την προσωπική μου εμπειρία, όμως δεν θα ήθελα να γίνω πιο συγκεκριμένος, για να μην στερήσω την συγκίνηση από κάποιον που θα ήθελε να το διαβάσει. Ας αναφέρω όμως πως σε αυτό το έργο, ξανά, ο αποκρυφισμός και η επιστήμη μπλέκονται, με τρόπο που το ένα συμπληρώνει και επικυρώνει την αξία του άλλου, σε μία ιστορία πραγματικά τρομακτική για τον αναγνώστη που είναι ικανός για βαθύτερες κατανοήσεις και λεπτά υπονοούμενα. Έναν τρόμο που εντείνεται έτι περαιτέρω με την γνώση πως ο συγγραφέας είχε πρακτική ενασχόληση με τον αποκρυφισμό, ο οποίος- κατά προσωπική ομολογία- είχε επηρεάσει το καλλιτεχνικό του έργο. 

Γ. «Οι Τρεις Απατεώνες» (1895): 

Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό έργο που αποτελείται από ιστορίες που συνταιριάζονται σε μία ευρύτερη διήγηση, χωρίς αυτό να εμποδίζει την νοηματική αυτονομία τους. Ενώ το έργο είναι αριστουργηματικό στο σύνολό του, θα εστιάσω εδώ σε δύο ιστορίες που είναι σημαντικές βάσει των λογοτεχνικών τους στοιχείων, στα πλαίσια του γοτθικού τρόμου. 

Η μία είναι η Νουβέλλα της Άσπρης Σκόνης, μία ιδιαίτερα τρομακτική ιστορία στην οποία ανιχνεύουμε απερίφραστα την επιρροή του Μάχεν στον Λάβκραφτ. Η άλλη είναι η Νουβέλα της Μαύρης Σφραγίδας, όπου η Βρετανική λαογραφία εμπλέκεται με αριστουργηματικό τρόπο με την επιστημονική έρευνα, οδηγώντας τους ήρωες σε τρομακτικές και επικίνδυνες εμπειρίες, σωματικά και πνευματικά. Εδώ πάλι, θα δούμε τρόπους έκφρασης της μεταφυσικής απειλής, που μετέπειτα θα αναδιατυπωθούν από τον Λάβκραφτ. 

14- Όσκαρ Ουάιλντ, «Το Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέϋ» (1890) 

Έχει θεωρηθεί ένα από τα αριστουργήματα του Γοτθισμού, όχι άδικα. Η λογοτεχνική αξία του Ουάιλντ είναι γνωστή. Αν και το «Πορτρέτο» δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί έργο τρόμου, τουλάχιστον για τον σύγχρονο αναγνώστη, είναι σίγουρα γοτθικό, με ένα έντονο βρετανικό φλέγμα που ταιριάζει στο σκοπό της διήγησης. Το έργο είχε δεχτεί έντονη κριτική στην εποχή του, από την πρώτη του έκδοση, με αποτέλεσμα να λογοκριθεί και να επανακυκλοφορήσει με νέα μορφή. Παρ’ όλα αυτά οι αντιρρήσεις που δημιουργούσε λόγω της αυστηρής ηθικής της εποχής, δεν κάμφθηκαν.  

15- Μπράμ Στόουκερ: «Δράκουλας» (1897)

Δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Σίγουρα το πιο διάσημο έργο του Ιρλανδού συγγραφέα και ίσως το διασημότερο μυθιστόρημα του είδους, ο Δράκουλας επηρέασε τον μύθο του βρικόλακα περισσότερο από οτιδήποτε υπήρξε πριν ή έκτοτε. Γραμμένο σε μία εποχή που, θεωρητικά, είχε παρέλθει η κλασσική περίοδος του Γοτθισμού, κατάφερε να εισαγάγει ένα κλασικό γοτθικό μοτίβο, όπως ο βρικόλακας, με φρέσκο αέρα, κερδίζοντας τους αναγνώστες.  

16- Μπράμ Στόουκερ «Το Κόσμημα των Επτά Αστεριών» (1903) 

Θα φανώ γενναίος και θα ομολογήσω πως το συγκεκριμένο μυθιστόρημα με άγγιξε πολύ περισσότερο από τον «Δράκουλα», όταν το διάβασα. Μήπως η υπερβολική έκθεση στην ιστορία και τις ταινίες του τρομακτικού Κόμη, να τον υποβίβασαν στην κοινοτυπία; Δεν ξέρω. Πάντως διάβασα το «Κόσμημα» πολύ μετά τον «Δράκουλα» και, ενώ ήμουν προετοιμασμένος να διαβάσω ένα έργο κατώτερο συγκριτικά, εξεπλάγην θετικά! Οι ήρωες είναι ενδιαφέροντες και αποζητούμε την δικαίωσή τους καθώς το διαβάζουμε. Παρατηρούνται κάποια κοινά μοτίβα με τον Δράκουλα, όπως η ύπαρξη μίας ομάδας ηρωικών ανδρικών χαρακτήρων, με διαφορετικές όμως ικανότητες ο καθένας, που είναι αποφασισμένοι να υπερασπιστούν την δεσποσύνη από κάποιο μεταφυσικό κίνδυνο. 

Το ξεχωριστό στοιχείο εδώ είναι η εισαγωγή της αιγυπτιολογίας στο περιβάλλον του γοτθικού τρόμου, μία συνθήκη που δεν γνωρίζω να είχε εμφανιστεί μέχρι έκτοτε σε κάποιο μεγάλο έργο (παρά μόνο σε κάποια διηγήματα), παρά την επιρροή της αρχαίας Αιγύπτου στην φαντασία των ανθρώπων του 19ου αιώνα. Το τέλος του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από μία αγωνιώδη και υπεράνθρωπη προσπάθεια των ηρώων να επιτύχουν τον σκοπό τους, σε μία κλιμακούμενη ένταση με απρόβλεπτες συνέπειες. Όμως ας σιωπήσω εδώ… 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Συνεχίζουμε την παρουσίαση του δεύτερου μέρους (διαβάστε το πρώτο μέρος εδώ) των σημαντικότερων βιβλίων του Γοτθισμού, ενός από τα σημαντικότερα είδη του Ρομαντισμού, αλλά και του Μεσαιωνισμού, ήτοι της μεσαιωνικής επιρροής στις τέχνες από τα τέλη του 18ου αιώνα.  

Όπως γράφει ο Γιώργος Σχοινάς στο πρώτο μέρος: “Ο Γοτθισμός δύναται- απαλλαγμένος από την λογική (κατά την στενή έννοια) και την ηθική (με την κοινωνική ή θρησκευτική της μορφή)- να δώσει διέξοδο στις μύχιες και πιο σκοτεινές εκφάνσεις της ανθρώπινης ιδιοσυστασίας, φωτίζοντας σημεία που παραμένουν απωθημένα”.

Του Γιώργου Σχοινά, εραλδικού καλλιτέχνη 

5- Τσάρλς Ρόμπερτ Ματούριν, «Μέλμοθ ο Περπλανώμενος» (1820) 

Τσαρλς Ματούριν

Ένα μεγάλο, σπονδυλωτό μυθιστόρημα, που ήρωας των επί μέρους ιστοριών του, παραμένει η σκοτεινή μορφή του Μέλμοθ: Ενός μυστηριώδους δαίμονα (ή κάτι άλλο;) που φαίνεται να διαθέτει υπεράνθρωπες δυνάμεις και στοιχειώνει την ζωή των ατόμων που θα είχαν την ατυχία να τον συναντήσουν, καθώς τους οδηγεί πάντοτε στην καταστροφή. Ο τρόμος που μας προκαλεί η μορφή του Μέλμοθ (πέρα του ότι παρουσιάζεται ως ανίκητος), βασίζεται στο ότι δεν απειλεί τα θύματά του με κάποιο άμεσο, φυσικό τρόπο, αλλά τα ξεγυμνώνει μέσα από τα ίδια τους τα πάθη και φαίνεται να τα συνοδεύει προς ένα αναπότρεπτο, κακό τέλος, σαν προάγγελος της ειμαρμένης. 

Ταυτόχρονα, χρησιμοποιώντας αυτό το σύμβολο, ο συγγραφέας θίγει όλες τις κυρίαρχες πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές αντιλήψεις της εποχής του εξ ίσου, όχι για να προπαγανδίσει τις προσωπικές του απόψεις υπό το πρίσμα του οπαδού, αλλά- αντιθέτως- να καταδείξει το πεπερασμένο και το ατελές της ανθρώπινης διανόησης και την ματαιοπονία του ανθρώπου να διατυπώσει μία τέλεια ιδέα ή να ενσαρκώσει ένα τέλειο πρότυπο

Ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία στιγματίζονται σε κάθε μορφή τους, συνήθως μεταξύ φαινομενικών αντιπάλων που τείνουν να συγκλίνουν ερήμην μέσα στην τραγικότητά τους, ενώ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εισαγωγή της μορφής του «ευγενούς αγρίου» (μίας δημοφιλούς ουμανιστικής θεωρίας, βάσει της οποίας ο άνθρωπος είναι κατά βάση καλός, ενώ είναι η ανθρώπινη κοινωνία και τα πάθη που ενσταλάσσει στο άτομο που το οδηγούν στον εκφυλισμό και το έγκλημα, μακριά από την «ευθεία οδό» της φύσης.) 

Ο “Μέλμοθ ο Περιπλανώμενος” του Τσαρλς Ματούριν

Άλλα λογοτεχνικά μοτίβα και προεκτάσεις του «Μέλμοθ», αφορούν την ταύτιση του ήρωα με τον περιπλανώμενο ιουδαίο, η χρήση των γνωστών μοτίβων σκοτεινής θεματολογίας, η ματαιότητα της αναζήτησης της ευτυχίας. Γι’ αυτούς και άλλους λόγους, σίγουρα ο Μέλμοθ είναι ένα έργο που συζητιέται για πολύ μετά την ανάγνωσή του.     

6-Έντγκαρ Άλλαν Πόε. 

Φυσικά δεν θα μπορούσε να υπάρξει μία λίστα έργων του Γοτθισμού, που να μην γίνεται ειδική μνεία στον αδιαμφισβήτητο «μετρ» του είδους και αγαπημένο των σύγχρονων γοτθιστών. Όντας ένας μεγάλος θαυμαστής ο ίδιος, δεν θα μπορούσα να ξεχωρίσω κάποια έργα του ως ανώτερα, θα αρκεστώ να περιοριστώ εδώ σε τρία διηγήματα που θεωρώ ως τα χαρακτηριστικότερα δείγματα του είδους (δηλαδή του γοτθικού), που το περιγράφουν με τον τελειότερο τρόπο:  

Α. «Το Ερωτικό Ραντεβού» (1834), Αγγλικός τίτλος “The Assignation”: είναι ένα, κατά την άποψή μου, παραγνωρισμένο διήγημα καθώς, όχι μόνο χαρακτηρίζεται από έναν απαράμιλλο λυρισμό, αλλά συνδέει χωρίς περιθώρια αμφισβήτησης τον γοτθισμό με το ήθος του αυλικού έρωτα κατά την βαθύτερή του διάσταση- δηλαδή την υπαρξιακή σχέση μεταξύ έρωτα και θανάτου.  Και όλα αυτά με φόντο μία ρομαντική και σκοτεινή Βενετία…   

Β. «Λιγεία» (1838), τι θα μπορούσα να πω για να περιγράψω αυτό το αριστούργημα; Τα λόγια φτωχαίνουν και οι αισθήσεις, ακόμη και πέραν αυστηρώς των γνωστών πέντε, λαμβάνουν την πρωτοκαθεδρία. Ο ρομαντικός θάνατος μίας γυναίκας απαράμιλλου κάλλους και πνευματικής καλλιέργειας, οδηγεί τον αφηγητή στην εμπειρία καταστάσεων που τον εξωθούν στα άκρα μεταξύ υπαρξιακού τρόμου, αισθησιακού πάθους και μεταφυσικού δέους.  

Γ. «Η Πτώση του Οίκου των Ώσερ» (1839) εδώ όλα τα στοιχεία του γοτθισμού βρίσκονται σε έξαρση. Το συγκεκριμένο αριστούργημα προσφέρεται σαν ένα τέλειο υπόδειγμα του είδους και θα το πρότεινα απερίφραστα σε εκείνον που θα ήθελε να εισαχθεί σε αυτό. Προσοχή όμως: Εάν κανείς το διαβάσει, η μοιραία σύγκριση με οτιδήποτε άλλο θα έχει δυσκολίες… 

7-Σερ Έντουαρντ Μπάλγουερ, Λόρδος Λύττον «Ζανόνι» (1842) 

Ένα αριστούργημα του πολυγραφούς και πολυπράγμονος ευγενή, που υπήρξε ένας σημαντικός άνθρωπος του πνεύματος του 19ου αιώνα. Ο ήρωας του ομώνυμου έργου διαβιεί ισορροπώντας σε έναν αφιλόξενο κόσμο, που οι ανερχόμενες αξίες έρχονται σε αντιπαράθεση με ότι εκείνος αναγνωρίζει ως σωστό, στην αυγή ενός κόσμου που φθίνει, εκεί που η ανθρωπιά χάνεται μαζί με την πνευματικότητα, στην αναζήτηση απατηλών και επιφανειακών πραγμάτων. 

Υπό αυτή την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, ο ήρωας καλείται να βοηθήσει και να καθοδηγήσει την εκλεκτή του, χωρίς να «χάσει την ψυχή του» και ο ίδιος. Το στοιχείο του τρόμου συνυπάρχει με την κοινωνική κριτική αλλά σε ένα επίπεδο που δεν μπορεί να γίνει κατανοητό από όλους… Ένα αριστουργηματικό έργο που όμως είναι παραγνωρισμένο ακριβώς λόγω των δυσκολιών που εμπεριέχει για τον άνθρωπο που δεν διαθέτει το κατάλληλο αισθητήριο όργανο της ψυχής.  

8- Σάρλοτ Μπροντέ, «Τζέιν Έϊρ» (1847) 

Εάν φανταστείτε ένα μυθιστόρημα της Τζέιν Ώστεν, που έχει εμπλουτιστεί με μία ενδιαφέρουσα πλοκή, διανθιστεί με γοτθικά στοιχεία και στολιστεί από πραγματικό συναίσθημα, θα λάβετε μία ιδέα του τι να περιμένετε από το «Τζέιν Έϊρ». Εδώ έχουμε ένα θεωρούμενο ως «ρομάντσο» (ένας όρος που συχνά έχει χρησιμοποιηθεί υποτιμητικά), όμως δεν θα μπορούσαμε να παραγνωρίσουμε την ιδιοφυία της συγγραφέως, όσο αφορά την δημιουργία μίας κλασικής ρομαντικής, γοτθικής ιστορίας. Σίγουρα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα του είδους.

9- Έμιλυ Μπροντέ, «Ανεμοδαρμένα Ύψη» (1847)

Ένα πασίγνωστο έργο, φυσικά! Εδώ τα ανθρώπινα πάθη κυριαρχούν μέσα στην ερήμωση και άγρια ομορφιά της βρετανικής επαρχίας, με όλα τα στοιχεία που θα περιμέναμε από ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του είδους και «απαραίτητο» να διαβαστεί από όλους τους θαυμαστές του.  

10- Τζώσεφ Σέρινταν Λε Φανού, «Θείος Σίλας» (1864) 

Ο Λε Φανού είναι περισσότερο γνωστός στο κοινό μέσα από το μυθιστόρημα «Καρμίλλα». Ομολογώ πως ξεκίνησα την ανάγνωση του «Θείου Σίλα» διατηρώντας επιφυλάξεις- περισσότερο έχοντας διαβάσει ήδη το πιο διάσημο έργο του. Τι ευχάριστη έκπληξη! Ομολογώ πως μου άρεσε ακόμη περισσότερο και παραμένει το αγαπημένο μου από τον συγκεκριμένο δημιουργό. 

Στο «Θείο Σίλα» ακολουθούμε τις περιπέτειες μίας νεαρής δεσποινίδος του 19ου αιώνα μέσα σε ένα περιβάλλον μυστηριωδώς και επικίνδυνα εχθρικό, όπου καλείται να αντιμετωπίσει υπέρτερές της δυνάμεις με μόνο της όπλο τις αρετές της, την τιμιότητά της και ένα κοφτερό μυαλό, που αντισταθμίζει την έλλειψη εμπειρίας της ζωής. Κατά την άποψή μου, αποτελεί μεγάλο λογοτεχνικό τόλμημα από πλευράς του δημιουργού, να βάλει τον αναγνώστη να παρακολουθήσει μία ρεαλιστική πλοκή μέσα από τα μάτια ενός άγουρου κοριτσιού- όμως- ο τρόπος του είναι αποτελεσματικός, και εδώ αποδεικνύεται η ιδιοφυία του συγγραφέα! 

Στο μυθιστόρημα θα συναντήσετε όλα τα γνωστά γοτθικά στοιχεία όπως η απόμερη, ερημική έπαυλη, οι σκοτεινοί ανεξερεύνητοι χώροι, η άγρια και γοητευτική φύση, τα πάθη και η εσωτερική πάλη των ηρώων. 

11- Τζώσεφ Σέρινταν Λε Φανού, «Καρμίλλα» (1872) Θεωρείται το σημαντικότερο έργο του συγγραφέα. Πρόκειται για μία ακόμα βαμπιρική ιστορία με παρόντα όλα τα διαδεδομένα στοιχεία του είδους όπως η δεσποσύνη σε κίνδυνο, τα παλιά ερείπια, το απομονωμένο κάστρο, ο υπερφυσικός τρόμος  κ.α. Το ιδιαίτερο γνώρισμα του συγκεκριμένου έργου είναι η έντονη υπόνοια ενός λεσβιακού αισθησιασμού- στοιχείο πολύ τολμηρό για τα ήθη της εποχής που γράφτηκε. 

12- Ρόμπερτ Λιούις Στήβενσον «Ολάγια», (1885) 

Ο συγγραφέας μας είναι περισσότερο γνωστός για το κλασσικό του είδους «Δρ Τζέκυλ και κύριος Χάϊντ», όμως αποφάσισα να κάνω ιδιαίτερη μνεία στην Ολάγια, ως αντιπροσωπευτικότερο. Εδώ, λαμβάνουμε μία ακόμα νουβέλα που εμφανίζεται ένα βαμπίρ, πριν τον «Δράκουλα», που μας γνωστοποιεί έτι περαιτέρω ότι το μοτίβο αυτό ήταν διαδεδομένο στο είδος, πριν τον Στόουκερ. Άλλωστε, το βαμπίρ ως ανταγωνιστή, θα το συναντήσουμε σε μία μεγάλη γκάμα «φθηνών» αλλά δημοφιλών  έργων της εποχής, όπως η σειρά «Βάρνεϋ, το Βαμπίρ» (1845- 1847) των Τζέιμς Μάλκομ Ράϊμερ και Τόμας Πέκετ Πρέστ. 

Τέτοιες ιστορίες δημοσιεύονταν σε αγγλικά περιοδικά, γνωστά ως “Penny Dreadfuls” (σε μία ελεύθερη απόδοση, «τρόμος της πεντάρας»), ως υπόδειξη της χαμηλής τους αξίας, οικονομικής και ποιοτικής.  Ωστόσο, στην “Ολάγια”, δεν θα συναντήσουμε επ’ ουδενί λόγω ένα φθηνό έργο, όπου ο βαμπιρισμός δεν αποτελεί το κύριο συστατικό της πλοκής, αλλά η τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, ξανά μέσα από το δίπολο έρως- θάνατος, εισάγοντας προβληματισμούς που άπτονται θρησκευτικών, φιλοσοφικών και κοινωνικών ζητημάτων. 

Το μεσαιωνικό στοιχείο γίνεται πρόδηλο πως μπολιάζει ξανά τον ρομαντισμό, μέσα από μοτίβα όπως ο «έρωτας με την πρώτη ματιά» και η αιώνια σημασία της πραγματικής αγάπης, ενώ δεν λείπουν τα κλασικά γοτθικά στοιχεία όπως το προγονικό πορτρέτο με την υπνωτιστική δύναμη, το ερειπωμένο κάστρο στην ερημιά, η υποβλητικότητα των φυσικών στοιχείων, η προγονική κατάρα κ.α. Με το πέρας της ανάγνωσης, ένα περίεργο συναίσθημα μένει στην καρδιά αποδεικνύοντας πως η Ολάγια του Στήβενσον είναι ένα πραγματικά καλό έργο.  

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ