Siouxsie, Echo and the Bunnymen, Ladytron, In Trance 95
γράφει ο Κωνσταντίνος Χρυσόγελος
Είχε μεν υπερβολική ζέστη, αλλά η γενική αίσθηση είναι ότι ο καιρός μας έκανε το χατίρι. Κάτω από έναν καταγάλανο ουρανό, που σιγά σιγά σκούραινε, και με την ωραία ημισέληνο ως παράσημο πάνω στο δέρμα του, η συναυλιακή ημέρα προμηνυόταν καλή. Τα τεκταινόμενα σε αυτή την ημέρα του Release Festival διαδραματίζοταν σε δύο παράλληλες σκηνές (Ξέφωτο ΚΠΙΣΝ και Πλατεία Νερού), από τις οποίες παρακολούθησα αποκλειστικά τις μπάντες που εμφανίστηκαν στην Πλατεία Νερού.
Δυστυχώς λόγω άλλων υποχρεώσεων έχασα ολοκληρωτικά τους «Έλληνες Kraftwerk» In Trance 95, που δραστηριοποιήθηκαν αρχικά στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και έως τα μέσα της επόμενης, παράγοντας ποιοτική ηλεκτρονική μουσική με αξιοπρόσεκτα αποτελέσματα (το ‘Desire to desire’ το έχετε ακούσει;).
Οι “Έλληνες Kraftwerk” In Trance 95
Την επόμενη μπάντα, τους Βρετανούς Ladytron, τους πρόλαβα για τρία τραγούδια, μεταξύ των οποίων το ιδιαιτέρως αγαπητό (και) στη χώρα μας, ‘Destroy everything you touch’. Ό,τι είδα μου άρεσε, αφού το συγκρότημα ερμήνευσε με επαγγελματισμό και ευσυνειδησία τα τραγούδια του, αν και στο τέλος άφησε τη σκηνή κάπως βιαστικά – γεγονός που υποπτεύομαι πως σχετίζεται σε κάποιον βαθμό με το γνωστό «αγκάθι» του Release Festival, δηλαδή τον μέτριο ήχο.
Ομολογώ πως ο κύριος λόγος για τον οποίο βρέθηκα χθες στην Πλατεία Νερού ήταν οι θρυλικοί Βρετανοί Echo and the Bunnymen, οι οποίοι έχουν επισκεφτεί αρκετές φορές τη χώρα μας στο παρελθόν. Για όσους τους είχαν ξαναδεί, η σκηνική παρουσία τους ήταν μάλλον αναμενόμενη, και το εννοώ με καλό τρόπο. Στατικοί και συνεσταλμένοι, οι δύο εναπομείναντες από την κλασική σύνθεση, Ian McCulloch και Will Sergeant, ενσαρκώνουν με διαχρονική συνέπεια το ιδεώδες των ονειροπόλων και συνάμα αυτοπαγιδευμένων post punk ηρώων των αρχών της δεκαετίας του ’80.
Echo & The Bunnymen
Παρότι πιστεύω πως τους ταιριάζει καλύτερα ο κλειστός χώρος, το ντουέτο, μαζί με τους υπόλοιπους μουσικούς που τους συνόδευαν, ερμήνευσε άψογα κλασικά τραγούδια, όπως ‘Resue’ και ‘Bring on the dancing horses’, αλλά και τα αγαπημένα στη χώρα μας ‘The killing moon’ και ‘Lips like sugar’, ενώ το πρόγραμμα έκλεισε η καλύτερη ίσως σύνθεσή τους, για εμένα τουλάχιστον, το υπεράνω κριτικής ‘The cutter’. Το κοινό ανταποκρινόταν με ενθουσιασμό σε ό,τι και αν έκανε το σχήμα, συμπεριλαμβανομένων των ακαταμάχητων ασυναρτησιών του McCulloch, που προσθέτουν τις τελικές, πλην καθοριστικές, πινελιές στο καλλιτεχνικό πορτρέτο του τραγουδιστή. Να σημειώσω ότι ο ήχος εδώ ήταν σταθερά ικανοποιητικός.
Κατά τα διάρκεια της προετοιμασίας του χώρου για το πρώτο όνομα οι οθόνες έδειχναν σε ζωντανή μετάδοση τα όσα συνέβαιναν στο Ξέφωτο ΚΠΙΣΝ. Έτσι η αναμονή πέρασε ευχάριστα. Τελικά, με μία όχι ευκαταφρόνητη καθυστέρηση, της τάξης του εικοσαλέπτου, η Siouxsie (Sioux), πάλαι ποτέ ηγέτις των Siouxsie and the Banshees και νυν σόλο καλλιτέχνις, ανέβηκε στη σκηνή – πρώτη φορά στη χώρα μας ύστερα από αρκετά χρόνια.
Ορεξάτη και ζωηρή, η Βρετανίδα τραγουδίστρια, ενδεδυμένη ένα κομψό λευκό φόρεμα, πάντρεψε με μοναδικό τρόπο την παράδοση του δυτικού post punk / gothic και του ανατολικού μυστικισμού. Η μπάντα απέδιδε άψογα, μολονότι αρκετά νωρίς ακούστηκαν παράπονα εκ μέρους της Siouxsie για τον ήχο, που ήταν ομολογουμένως μέτριος, έως περιστασιακά κακός.
Siouxsie
Το ευχάριστο στην υπόθεση είναι ότι ούτε η ίδια ούτε το κοινό επέτρεψαν σε αυτή την αναποδιά να χαλάσει την ωραία ατμόσφαιρα που είχε δημιουργηθεί. Η συναυλία συνεχίστηκε με άπλετο κέφι επί σκηνής, ενώ από κάτω της οι αντιδράσεις άγγιζαν τα όρια της υστερίας. Ακούσαμε πλείστα τραγούδια από τη θητεία της Siouxsie στους Banshees (‘Christine’, ‘Arabian nights’, ‘Face to face’ κ.ά.), καθώς και μερικά κομμάτια από τη σόλο καριέρα της (‘Into a swan’, ‘Here comes that day’). Την καλλιτεχνική εμπειρία συμπλήρωνε το καλαίσθητο video art, που προβαλλόταν πίσω από τις σιλουέτες των μουσικών και ενώπιον της ικανοποιημένης ματιάς μας.
Μετά την ολοκλήρωση του κανονικού σετ η Siouxsie αποχώρησε εν μέσω δυνατών επευφημιών. Ακολούθησαν δύο encore. Στο πρώτο όλοι χορέψαμε με το ‘Passenger’ του Iggy Pop, ωστόσο δεν ευχαριστηθήκαμε όσο θα μπορούσαμε το κορυφαίο ‘Israel’ (διότι… ήχος!), ενώ στο δεύτερο και τελευταίο η Πλατεία Νερού έζησε μεγάλες στιγμές με το κλασικό ‘Spellbound’.
Καθώς αποχωρούσαμε από τον χώρο άκουσα μία νεαρή κοπέλα να λέει με ενθουσιασμό στη φίλη της ότι αυτή ήταν η πιο ωραία συναυλία που έχει δει ποτέ. Της εύχομαι να πάει σε πολλές ακόμα, συμφωνώντας πάντως, αν και πιο μετριοπαθώς, ότι η βραδιά μας προσέφερε πολλές συγκινήσεις, που έχουν ήδη μετουσιωθεί σε όμορφες αναμνήσεις. Το μόνο που μένει πλέον, κυρίες και κύριοι του σημαντικού και δικαίως επιτυχημένου Release Festival, είναι από του χρόνου να μεριμνήσετε για τον έρμο τον ήχο.
Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο είναι από το προφίλ του Release Athens Festival
Λίγους μήνες μετά την κατάκτηση της κορυφής για άλλη μια φορά με τα νέα της τραγούδια «Πάλι», «Πόνος Κρυφός», «Σπίρτο και Βενζίνη», αλλά και μετά τις χειμερινές εμφανίσεις της που ξεσήκωσαν το κοινό σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, τη Δευτέρα 10 Ιουλίου η Μαρίνα Σάττι ανεβαίνει στη σκηνή της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων για να μας χαρίσει μια εκρηκτική βραδιά, από αυτές που μόνο η ίδια ξέρει να ετοιμάζει.
Οι συναυλίες της Μαρίνας Σάττι είναι το ίδιο ξεχωριστές όσο και τα τραγούδια που δημιουργεί. Στο live της παρουσιάζει ένα μοναδικό και ιδιαίτερο μουσικό θέαμα, βαθιά επηρεασμένο από παραδοσιακές καταβολές, περίτεχνα συνδυασμένες με τις σύγχρονες μουσικές τάσεις.
«Για μένα παράδοση είναι οι άνθρωποι –που έρχονται και φεύγουν–, ο τρόπος που βρίσκονται μεταξύ τους, που επικοινωνούν και αυτά που αφήνουν πίσω τους».
Στη νέα συναυλία της θα ακούσουμε ζωντανά όλα τα τραγούδια του πρώτου της δίσκου με τίτλο «YENNA». Ένας καθόλου τυχαίος τίτλος, καθώς δηλώνει την πρόθεσή της να αποτυπώσει συμβολικά τη δημιουργική διαδικασία από τη σύλληψη μέχρι τη γέννα: τον ενθουσιασμό, τον φόβο, την ανασφάλεια, τον πόνο και τελικά τη στιγμή της έλευσης στον κόσμο και, ως εκ τούτου, την αλλαγή.
Το πρώτο άλμπουμ της Μαρίνας Σάττι αποτελεί ένα οδοιπορικό με αναφορές στους ήχους ολόκληρης της ελληνικής επαρχίας – από τον ζουρνά και το νταούλι του Βορρά ή το πολυφωνικό τραγούδι της Ηπείρου μέχρι τα γλέντια και τους χορούς της Κρήτης.
Η Μαρίνα Σάττι αποτυπώνει τις πρωτόγονες δονήσεις της ελληνικής υπαίθρου, εμπνευσμένες από τα άγρια βουνά και την απέραντη θάλασσα της Μεσογείου, τολμώντας ταυτόχρονα να πειραματιστεί με pop και urban στοιχεία, απογειώνοντας τον προσωπικό ήχο της που την έκανε να ξεχωρίσει.
Την πλαισιώνει μια εξαιρετική μπάντα, σε μια σύγχρονη μουσική γιορτή με πολυφωνικές αλχημείες, απροσδόκητες ενορχηστρώσεις και τη μοναδικά χαρακτηριστική αισθητική της. Τραγούδια από την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο. Γκάιντα και beats. Νταούλια και 808. Μια γιορτή –με τη δύναμη να ενώνει ανθρώπους κάθε εθνικότητας και κάθε γενιάς–, όπου το σύγχρονο συναντάει το παραδοσιακό, για να εκφραστούν μέσα από την πιο άμεση γλώσσα: τη μουσική.
Ραντεβού λοιπόν στην Τεχνόπολη τη Δευτέρα 10 Ιουλίου!
Λίγα λόγια για τη Μαρίνα Σάττι
Η Μαρίνα Σάττι είναι δύσκολο να καταταχθεί καλλιτεχνικά. Από τo Mέγαρο Μουσικής και τη Λυρική Σκηνή σε πανηγύρια στα υψίπεδα της Κρήτης, μπορεί να είναι ταυτόχρονα και pop και ethnic και mainstream, όπως μπορεί με την ίδια άνεση να είναι και λυρική και urban και παραδοσιακή. Tα ευρωπαϊκά Μέσα την παρουσιάζουν ως πρέσβειρα της ελληνικής και βαλκανικής σκηνής, μιας ιδιαίτερης διαδρομής που παντρεύει την παραδοσιακή μουσική με την pop, τόσο κλασική όσο και σύγχρονη.
Πριν από τέσσερα χρόνια κατέκτησε την κορυφή των charts με το single «Μάντισσα», ενώ πρόσφατα το κοινό υποδέχτηκε το «Πόνος Κρυφός», που έκανε πρεμιέρα στο γερμανικό “COLORS” (πρώτη φορά για Έλληνα καλλιτέχνη) παίρνοντας ακόμα μία πρωτιά στην πλατφόρμα NOWNESS, που παρουσίασε πρώτο το εξαιρετικό της video clip για το παραδοσιακό κομμάτι «Γιατί Πουλί μ’».
Τον Μάιο του 2022 κυκλοφόρησε το πρώτο ολοκληρωμένο προσωπικό της άλμπουμ “YENNA”
Η Alkyone, η ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός που εμφανίστηκε πριν λίγους μήνες σαν αερικό από τα βουνά της Έδεσσας, έρχεται την Τετάρτη 5 Ιουλίου στο Gazarte Roof Stage για να παρουσιάσει το πρώτο της ολοκληρωμένο άλμπουμ με τίτλο “Exit Sign”, που κυκλοφόρησε στις 26 Μαΐου και ήδη έχει αγαπηθεί από το κοινό και τα ραδιόφωνα.
Στο live που ετοιμάζει για όλους εμάς στο δροσερό Roof Stage του Gazarte, εκτός από τα τραγούδια του άλμπουμ, θα ακουστούν επίσης διασκευές αγαπημένων παραδοσιακών και επιλεγμένων σύγχρονων τραγουδιών, σε μια εναλλακτική προσέγγιση, πάντα με τον ιδιαίτερο και ονειρικό ήχο που τη χαρακτηρίζει.
Την Τετάρτη 5 Ιουλίου το κοινό του Gazarte Roof Stage θα μπορεί να να περιηγηθεί στον συναρπαστικό μουσικό κόσμο της Alkyone.
Μαζί της στη σκηνή θα βρίσκονται οι εξαιρετικά ταλαντούχοι μουσικοί, τους οποίους η ίδια αποκαλεί «μουσική οικογένεια επί το έργον»:
Alkyone
Η νεαρή ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός Alkyone μας πρωτοσυστήθηκε στο τέλος του 2022 μέσω YouTube, ενθουσιάζοντας με τη διασκευή της στο παραδοσιακό ηπειρώτικο τραγούδι «Ξενιτεμένα μου πουλιά». Μία μοναδική καλλιτέχνης που ζει και εργάζεται στην Έδεσσα γράφοντας μουσική που είναι βαθιά επηρεασμένη από την εναλλακτική pop, διανθισμένη με παραδοσιακά αλλά και κινηματογραφικά στοιχεία, η Alkyone κυκλοφόρησε στις 26 Μαΐου 2023 το ντεμπούτο άλμπουμ της «Exit Sign» το οποίο και παρουσίασε για πρώτη φορά στα Πανοραμικά Σκαλιά του ΚΠΙΣΝ στις 2 Ιουνίου.
Ήδη το κοινό και τα ραδιόφωνα έχουν αγαπήσει το “Oh mother” και το “Genesis”, τα δύο πρώτα singles από το άλμπουμ αυτό. Στις αγγλόφωνες συνθέσεις της η Alkyone συνδυάζει pop-folk στοιχεία με επιρροές από φαινομενικά ετερόκλητα μουσικά ακούσματα. Στα live της, πέρα από τα προσωπικά της κομμάτια, προσεγγίζει επίσης αγαπημένα τραγούδια με τη φρεσκάδα, την ιδιαίτερη ματιά και τον ονειρικό, απόκοσμο ήχο που τη χαρακτηρίζει.
Πρόσφατα εμφανίστηκε στο πλευρό της Μαρίας Φαραντούρη σε δύο συναυλίες-αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη στη Ζυρίχη και στο Μόναχο, ενώ το φετινό καλοκαίρι συνοδεύει στις συναυλίες του σε όλη την Ελλάδα τον Θανάση Παπακωνσταντίνου.
Συνεχίζονται οι metal βραδυές του Release Athens Festival και 3 μέρες μετά τις εκλογές η Πλατεία Νερού ετοιμάζεται για την απόβαση των Σουηδών Βίκινγκς Amon Amarth, των Γερμανών Kreator και Heaven Shall Burn και των Σκωτσέζων Bleed from Within.
AMON AMARTH
Οι Amon Amarth δημιουργήθηκαν στην Tumba της Σουηδίας, το 1992, και κατά τη διάρκεια αυτών των τριών δεκαετιών έχουν διαγράψει μια μοναδική πορεία, γεμάτη με τις μαγικές εικόνες της ιστορίας και της κουλτούρας των Βίκινγκς.
Από τον θρίαμβο του underground πρώτου δίσκου, “Once Sent From The Golden Hall” (1998), και μετά, οι Σουηδοί υπήρξαν μια ασταμάτητη δημιουργική μηχανή. Με έναν αλάνθαστο και ξεχωριστό ήχο που συνδυάζει τα καλύτερα στοιχεία του επικού metal, το κουιντέτο έγινε διάσημο χάρη στα διαχρονικά τραγούδια και τις εκρηκτικές, σχεδόν θεατρικές, ζωντανές εμφανίσεις του.
Με κυκλοφορίες όπως το σπουδαίο “Twilight Of The Thunder God” (2008) και το concept album “Jomsviking” (2016), οι Amon Amarth έχουν εξελιχθεί σε μια από τις πιο σταθερές δυνάμεις του heavy metal, προσφέροντας στο φανατικό κοινό τους μια σχεδόν ατελείωτη σειρά κλασικών τραγουδιών όπως τα “The Way of Vikings” Guardians of Asgaard”, “Deceiver of Gods” και “First Kill”, μεταξύ πολλών άλλων.
Επιπρόσθετα, έχουν πλέον καταφέρει να θεωρούνται ένα από τα πιο σημαντικά και επιβλητικά live acts του metal, συμμετέχοντας ως headliners στα κορυφαία φεστιβάλ του κόσμου. Έχοντας στις αποσκευές τους έναν από τους κορυφαίους δίσκους της καριέρας τους, το σκοτεινό “The Great Heathen Army”, οι Amon Amarth έρχονται στο Release Athens 2023 για ένα εντυπωσιακό show επικών διαστάσεων που θα υπενθυμίσει στους οπαδούς τους πως παραμένουν ένα από τα μεγαλύτερα γκρουπ του death metal.
KREATOR
Τέσσερες δεκαετίες μετά την ίδρυσή τους, οι θρύλοι του γερμανικού metal, Kreator, βρίσκονται σήμερα σε μια από τις πιο επιτυχημένες περιόδους της ασύγκριτης καριέρας τους. Παραμένοντας πιστοί στις αξίες τους και αδιαφορώντας για τις πρόσκαιρες τάσεις του σκληρού ήχου, κατάφεραν να διατηρηθούν στο προσκήνιο του thrash metal και χάρη στο όραμα και την αποφασιστικότητα του ηγέτη τους, Miland “Mille” Petrozza, συνέχισαν να κυκλοφορούν δίσκους που εξακολουθούν να αφήνουν εποχή.
Από το ντεμπούτο τους, “Endless Pain” (1985), όπου συγχώνευσαν του ήχους του thrash και death metal με τρόπο που κανείς δεν είχε κάνει μέχρι τότε, και το οριακό “Pleasure to Kill” (1986), που θεωρείται ένα άλμπουμ-ορόσημο των 80s, μέχρι το σαρωτικό “Gods of Violence (2017) και το περσινό “Hate Über Alles”, οι Kreator έχουν αποδείξει πως πρόκειται για ένα από ελάχιστα συγκροτήματα που δεν επαναπαύεται στις δάφνες του αλλά συνεχίζει την πορεία του με την ίδια ένταση και την ίδια ορμή.
Τα κατορθώματά τους φυσικά και δεν έχουν περάσει απαρατήρητα στο εγχώριο κοινό, με το οποίο έχουν αναπτύξει μια σπάνια σχέση, γνωρίζοντας την αποθέωση σε κάθε τους βήμα και σε κάθε τους συναυλία. Την Τετάρτη 28 Ιουνίου, στην Πλατεία Νερού, θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε από κοντά μια θρυλική μπάντα στη μεγαλύτερη συναυλία που έχουν δώσει στην Ελλάδα.
HEAVEN SHALL BURN
Οι Heaven Shall Burn δημιουργήθηκαν στο 1995, στο Saalfeldτης Γερμανίας.Μέχρι σήμερα, έχουν κυκλοφορήσει συνολικά εννέα δίσκους και συνεχίζουν μια αξιοθαύμαστη πορεία που τους έχει οδηγήσει σε μια δημιουργική κορύφωση, με βασική έκφραση τον πιο πρόσφατο δίσκο τους, “Of Truth and Sacrifice”. Με διάρκεια που ξεπερνούσε τα 90 λεπτά, οι Heaven Shall Burn παρέδωσαν μια εντυπωσιακή δουλειά, η οποία αναπόφευκτα έφτασε στο νο1 των γερμανικών charts (για πρώτη φορά στην καριέρα τους) και υπογράμμισε την δυναμική μιας πραγματικά σπουδαίας μπάντας.
BLEED FROM WITHIN
Οι Bleed From Within έχουν μια ισχυρή και αξιόπιστη παρουσία στη βρετανική metal σκηνή εδώ και 18 χρόνια. Σχηματίστηκαν στη Γλασκώβη, το 2005, την περίοδο της έκρηξης του metalcore, και καθιερώθηκαν γρήγορα ως μια από τις πιο ξεχωριστές μπάντες της σκηνής στη χώρα.
Αντλώντας έμπνευση από τη μεγάλη παράδοση του ακραίου ήχου και με ένα αδιαπραγμάτευτο ταλέντο στη σύνθεση άκρως εθιστικών anthems, το κουιντέτο από την Σκωτία φάνηκε πανέτοιμο από την πρώτη στιγμή και δεν σταμάτησε να εξελίσσεται σε κάθε επόμενο βήμα.
Από το ντεμπούτο άλμπουμ, “Humanity” (2009), μέχρι το πιο πρόσφατο και αριστουργηματικό “Shrine” (2022), οι Bleed From Within εδραίωσαν τη φήμη τους ως μια από τις πιο σταθερές παρουσίες του σύγχρονου metal ενώ οι εκτεταμένες περιοδείες τους μετέτρεψαν σε μια εντυπωσιακή live μπάντα. Αυτό θα επιβεβαιωθεί και την Τετάρτη 28 Ιουνίου, όταν θα μοιραστούν τη σκηνή της Πλατείας Νερού με τους Amon Amarth, Kreator και Heaven Shall Burn, στη μεγαλύτερη metal βραδιά του φετινού καλοκαιριού.
Σαν ανοίξεις την Συλλογή Εθνικών Ασμάτων του εκ Θήρας Μουσικοδιδασκάλου Αντωνίου Ν. Σιγάλα (εν Αθήναις 1880, επανέκδοση Κουλτούρα 2002), ο πρώτος ύμνος που θα δεις, σε βυζαντινή σημειογραφία και ήχο γ’ είναι στον Δία, με τον τίτλο: “Δέησις προς τον Θεόν υπέρ των Ελλήνων” και εννοεί υπέρ της των Ελλήνων ανεξαρτησίας.
Ζευ, Θεέ Θεών τε και ανδρών ομού πάντων βασιλεύ…
Έκπληξον, κεραυνοφόρε! τους εχθρούς των σοφών Γραικών.
Ρίψον βροντώδη σου τον κεραυνόν, Θεέ κατά των ανταρτών.
Η «Συλλογή Εθνικών Ασμάτων» του Αντωνίου Σιγάλα περιλαμβάνει 400 άσματα εξωτερικά που είναι τονισμένα με τα σημάδια της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής. Άσματα του ελληνικού λαού που συλλέχθηκαν από τον Σιγάλα την εποχή εκείνη σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Τα άσματα διαιρούνται σε «Ύμνους και Δεήσεις, Ηρωικά, εγχώρια, εθνικά, Βυζαντινά, Επτανησιακά, Ευρωπαϊκά, Κρητικά, Ρωσικά, Διάφορα, Αστεία, Κώμους, Σύμμικτα χορικά, Σχολειακά, Κάλαντα, Γαμήλια, Υπνωτικά και θρήνους».
Αφιερώνω την ανάρτηση αυτή σε όσους …ξιφουλκούν κατά τις προεκλογικές αυτές μέρες με φόντο τον Δία (sic), στους παγανιστές – αρχαιολάτρες που μάλλον αγνοούν τον ύμνο στον Δία τονισμένο σε βυζαντινή παρασημαντική και στους χριστιανούς που διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους μπροστά σε κάθε τι αρχαιοελληνικό κ.ο.κ.
Συνεχίζουμε με το πως το βαρύ μέταλλο εμπνεύσθηκε από την Ελληνική Μυθολογία αλλά και την αρχαία, βυζαντινή και σύγχρονη Ιστορία (διαβάστε το πρώτο μέρος εδώ)
Του Αλέξανδρου Ζώρη*
Περνώντας στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, βρίσκουμε πολλές από τις μπάντες που αφορούν το θέμα που αναλύουμε.
Ξεκινάμε από τους Manowar και το δίσκο τους The Triumph Of Steel του 1992, όπου δεσπόζει το τραγούδι Achilles, Agony and Ecstasy in eight parts. Πρόκειται για ένα έπος διάρκειας 28 λεπτών και όπως αντιλαμβάνεται κανείς από τον τίτλο, είναι χωρισμένο σε 8 μέρη. Αναφέρεται στον Αχιλλέα και την εκδίκηση που παίρνει από τον Έκτορα μετά το θάνατο του Πατρόκλου. Το αποτέλεσμα είναι μουσικά μεγαλειώδες και παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα.
Hector’s Final hour/ H τελευταία ώρα του Έκτορα
Eδώ μέσα στα τείχη της Τροίας, οι Θεοί ζυγίζουν την μοίρα μου
Από σήμερα νηστεύω προς μια ανάμνηση μίσους
Για να πληρώσω για όλο το αίμα που χύθηκε
Από τους χιλιάδες που σκότωσα
Κανένα τείχος δεν μπορεί να χωρέσει την παντοδύναμη θέληση των Θεών
Ακούω τις σιωπηλές φωνές, δεν μπορώ να κρυφτώ
Οι Θεοί δεν αφήνουν επιλογές, και όλοι πρέπει να πεθάνουμε
“Ω Αχιλλέα άσε τα βέλη να πετάξουν στον άνεμο, εκεί που οι αετοί σκίζουν τον ουρανό. Σήμερα το θνητό μου αίμα θα ανακατευθεί με άμμο,
Είχε προβλεφθεί πως θα πεθάνω από το χέρι σου, στον Άδη η ψυχή μου θα κατέβει”
Πολύ πρόσφατα (2022) οι Manowar κυκλοφόρησαν ένα δίσκο μικρής διάρκειας (EP) με τίτλο Highlights From The Revenge Of Odysseus, όπου συμμετέχουν με αφηγήσεις στα αρχαία ελληνικά, οι ηθοποιοί Κώστας και Κωνσταντίνος Καζάκος (πατέρας και γιος)!
Άλλες αμερικανικές μπάντες που έχουν αναφερθεί στιχουργικά στον Αχιλλέα, είναι οι Jag Panzer με το τραγούδι Achilles, του 2004 και οι Warlord με το Achilles Revenge του 2002.
Το 2013 οι Warlord παρουσίασαν και το τραγούδι City Walls Of Troy, όπου μας αφηγούνται τις τελευταίες στιγμές της Τροίας. Να επισημάνουμε ότι ιδρυτής και κιθαρίστας του συγκροτήματος, ήταν ο αείμνηστος πλέον, William J. Tsamis, ομογενής των ΗΠΑ, ο οποίος διετέλεσε και επίκουρος καθηγητής θεολογίας στο Trinity College στην Florida.
Warlord “Achilles Revenge”/ “Η Εκδίκηση του Αχιλλέα”
Καθώς ο χρόνος βαδίζει πίσω στο άπειρο
Βλέπω στα μάτια μου
Αυτή η χώρα της γαλήνης
Κάποτε ήταν καμίνι φωτιάς
Στα σπαθιά, ήταν οι θεοί των ουρανών
Για τα δεινά της πόλης της Τροίας
Και για χρόνια, οι πολεμιστές μάχονταν
Για τον αγώνα της Ελένης της Τροίας
Ήταν ο πανίσχυρος Αχιλλέας
Αναζήτησε τη δόξα του πολέμου
Στον πυρετό της μάχης και του φόνου
Αγόρασε το αίμα των εχθρών του, με το σπαθί του
Τους έκλεψε την ανάσα δίνοντάς τους τον τάφο ως ανταμοιβή
Ήταν ο πανίσχυρος Αχιλλέας
Έσφαξε λεγεώνες στον πόλεμο
Με ταχύτητα αστραπής και ζήλου
Σφυρηλάτησε το όνομά του, για πάντα σε βιβλία της παράδοσης
Ένας αθάνατος θρύλος – κράνος, ασπίδα και σπαθί
Επαινέστε τους νεκρούς που πολέμησαν και αιμορραγούσαν στα πεδία
Και να τους θάψετε με τιμές, σπαθιά και ασπίδες
Θυμηθείτε ότι δεν μπόρεσαν να τα καταφέρουν στο τέλος
Μπροστά στον θυμό του Αχιλλέα, η εκδίκησή του
Χαίρε στον ένα! Στον βασιλιά των νεκρών στον Αχέροντα
Στη σκιά του σβήνουμε, στο όνομά του χανόμαστε
Χαίρε στον ένα! Στον βασιλιά των νεκρών στον Αχέροντα
Στη σκιά του σβήνουμε, στο όνομά του χανόμαστε
Χαίρε στον ένα!
Οι Virgin Steele από τη Νέα Υόρκη, κυκλοφόρησαν το 1999 και το 2000 τους concept δίσκους The House Of Atreus Act I και The House Of Atreus Act II, οι οποίοι πραγματεύονται τα του Οίκου των Ατρειδών με μεγάλη επιτυχία. Παλαιότερα (1995), είχαν κυκλοφορήσει και το συγκλονιστικό τραγούδι Prometheus The Fallen One, αναφερόμενοι στον μεγάλο ευεργέτη της ανθρωπότητας, Προμηθέα.
Γιάννη Νίκου: “Προμηθέας Δεσμώτης”
Virgin Steele: “Prometheus The Fallen One”/ “Προμηθέας ο Έκπτωτος”
Έχω ζήσει στους Ουρανούς λαμπερά βασίλεια ευδαιμονίας
Έχω περπατήσει στις Αίθουσες του φωτός
Κάποτε ζούσα με τιμή, με τους Αθανάτους Θεούς
Φύλακας ενός μυστικού οράματος
Τώρα υποφέρω την Οργή, υποφέρω τον Πόνο για τη φιλία με τον Άνθρωπο
Περήφανος επαναστάτης κλέφτης, κλέφτης της φωτιάς, ποτέ δεν γονατίζω
Έχω επιλέξει, αιμορραγώ για την Ανθρωπότητα
Δείτε με να πεθαίνω, είμαι ο Θεός στον άνθρωπο
Αψήφησα τον Πατέρα, στον χρυσό θρόνο του
Τώρα είμαι αιχμάλωτος εδώ αλυσοδεμένος
Και στέλνει πάλι τον αετό του να γλεντήσει
Στο συμπόσιο της σάρκας μου
Δία, ρίξε τη μάστιγά σου, την αφύσικη αγάπη σου
Το αφύσικο μίσος σου
Τυφλός μπορεί να είμαι αλλά χωρίς μάτια βλέπω αυτό που ποτέ δεν θα μάθεις
Είμαι χρυσός, η δύναμή μου πετάει αόρατη
Αίμα και περηφάνια, είμαι ο Θεός στον άνθρωπο
Δέκα χιλιάδες χρόνια ή περισσότερο μαρτύριο και πόνο
Αλυσοδεμένος σε αυτό το μοναχικό βράχο, ο πρωταθλητής των σκλάβων
Και έρχεσαι να μου φέρεις δώρα
Σιωπηλός σαν τον τάφο, σε δέχομαι
Και τι είναι το Ψέμα στα μάτια σου, κανένα έλεος…
Και η μέρα ξημερώνει στην Αγωνία, στη σιωπή περιμένω την ώρα μου
Ποτέ μα ποτέ δεν θα υποκύψω σε σένα, δεν έχεις εξουσία πάνω μου…
Ελευθέρωσέ με, ελευθέρωσέ με
Ένα ποτάμι από πάγο ένα βουνό φωτιά, δεν θα αποκαλύψω το ένα
Στερεωμένο στον ουρανό για πάντα περιφρονημένο, δεν θα αποκαλύψω το ένα
Αθάνατος Πεθαίνω,, αθάνατος πεθαίνω δεν θα εγκαταλείψω τον Άνθρωπο
Ο γιος σου θα επιζήσει για να νικήσει τη φυλή σου, ΑΝΕΣΤΩ!!!
Οι Omen στον τρίτο τους δίσκο, ονόματι The Curse του 1986, περιγράφουν συνοπτικά το έπος της αργοναυτικής εκστρατείας μέσα από το τραγούδι Teeth Of The Hydra. Το αποτέλεσμα κρίνεται άκρως ικανοποιητικό. Το 2016 συμπεριέλαβαν στον τότε δίσκο τους και το τραγούδι Hellas, του οποίου οι στίχοι είναι στην ουσία ένα ευχαριστώ στους Έλληνες οπαδούς τους! Να τονίσουμε ότι το συγκρότημα έχει πλέον Έλληνα τραγουδιστή!
Μεγάλοι ελληνολάτρες ήταν και οι Manilla Road από το Kansas, με μπροστάρη τον εξαιρετικό μουσικό, αείμνηστο πλέον, Mark Shelton. Στο δίσκο τους The Deluge του 1986, το ομώνυμο τραγούδι τους, το οποίο χωρίζεται σε τρία μέρη, μας αφηγείται τα περί κατακλυσμού και καταποντίσεως της Ατλαντίδος, κάνοντας αναφορά και στο όνομα του Πλάτωνος. Ένα μικρό απόσπασμα.
Manilla Road- “The Deluge” -”Το Καταφύγιο”
“Χαμένη από την μνήμη
Η τραγωδία του Πλάτωνα
Λίγοι έχουν μείνει που πιστεύουν
Στην χώρα του μυστηρίου
Σε όλες τις ακρογιαλιές έφυγαν
Έγκαιρα προειδοποιημένοι από τους ιερείς
Το κλειδί της Ατλαντίδας
Το Μάτι της Θάλασσας
Από το βάθος του ωκεανού
Ήρθε η γεννοβόληση του βυθού
Από την οργή του Ποσειδώνα
Τρίτωνες αναδείχθηκαν από την θάλασσα
Φωτιά και βροχή από τους ουρανούς
Τα κύματα του Τρίτωνα ανέβηκαν μέχρι τον ουρανό
Χωρισμένα στα δύο από τον Ποσειδώνα
Επειδή άνοιξαν το Ιερό Μάτι”
Αργότερα, το 2001 κυκλοφόρησαν τον θεματικό δίσκο Atlantis Rising ως συνέχεια του The Deluge, όπου στιχουργικά πραγματοποιούν μια ενδιαφέρουσα μίξη ελληνικής και σκανδιναβικής μυθολογίας, αλλά και στοιχείων από την “μυθολογία Κθούλου” του συγγραφέα – μετρ του τρόμου – H. P. Lovecraft.
Σε άλλο δίσκο τους, του 1988, υπάρχει το τραγούδι Helicon, που αναφέρεται στο όρος Ελικώνα, τόπο κατοικίας των Μουσών. Τέλος, στον δίσκο Gates Of Fire του 2005, υπάρχει η ομώνυμη τριλογία τραγουδιών που αποτίει φόρο τιμής στους ηρωικούς Σπαρτιάτες των Θερμοπυλών.
Oι Manilla Road με τον αείμνηστο Mark Shelton
Οι Deadly Blessing στον ντεμπούτο τους, του 1988, ασχολούνται με τον μύθο της Μέδουσας, στο τραγούδι Cry Of Medusa.
Οι Hades γράφουν για την Ιλιάδα στο τραγούδι On To Iliad του 1987,
Οι Nile αφηγούνται για τον Μέγα Αλέξανδρο στο τραγούδι Iskander Dhul Kharmon, του 2009, προσδίδοντας μια μυστικιστική χροιά
Τέλος, οι Symphony X έχουν καταπιαστεί με την αρχαία Ελλάδα πολλάκις. Είτε ονομάζοντας τον δίσκο τους, του 1998, Twilight In Olympus (Λυκόφως στον Όλυμπο), είτε με το τραγούδι του 1996, The Eyes Of Medusa, είτε με τον δίσκο του 2002 με όνομα The Odyssey, όπου στο ομώνυμο 20λεπτο τραγούδι, ταξιδεύουμε μαζί με τον Οδυσσέα.
Επιστροφή στην Ευρώπη και συγκεκριμένα στην Γερμανία, όπου βρίσκουμε τους αγαπητούς στο ελληνικό κοινό, Blind Guardian με το 14λεπτο τραγούδι And Then There Was Silence, το οποίο αναφέρεται στην Ιλιάδα, από τον δίσκο τους, του 2000 με τίτλο A Night At The Opera.
Οι συμπατριώτες τους, Grave Digger κυκλοφόρησαν το 2007 τον δίσκο Liberty Or Death, όπου το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου, εμπνέεται από το βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη, “Ο Καπετάν Μιχάλης”, το οποίο στην γερμανική μετάφραση, ονομάζεται “Ελευθερία Ή Θάνατος”.
Το 2012 επιμένουν και πάλι ελληνικά, κυκλοφορώντας το Clash Of The Gods, όπου σχεδόν όλα τα τραγούδια πραγματεύονται θέματα ελληνικής μυθολογίας με την Οδύσσεια να κυριαρχεί. Να επισημάνουμε ότι το συγκρότημα στο παρελθόν έχει διασκευάσει το τραγούδι Ελλάς του Βασίλη Παπακωνσταντίνου.
Κλείνοντας με την Γερμανία, να αναφέρουμε τους άγνωστους Tarot’s Myst (project του Lee Tarot, κιθαρίστα των εξαιρετικών Stormwitch) που κυκλοφόρησαν το 1999 concept δίσκο με όνομα Odyssey και προφανή θεματολογία.
Ανηφορίζοντας προς την Σουηδία συναντάμε τους πολύ ενδιαφέροντες Therion και τον δίσκο Lemuria του 2004, όπου υπάρχουν 3 τραγούδια που μας αφορούν. Typhon σχετικά με τον Τυφώνα, εχθρό των θεών. An Arrow From The Sun, σχετικά με τον Υπερβόρειο υπηρέτη του Απόλλωνα, τον Άβαρι και τέλος, το Feur Overture/Prometheus Entfesselt, σχετικά με τον Προμηθέα. Τραγουδιά που μας αφορούν (π.χ. Dark Venus Persephone και Birth of Venus Illegitima) έχουν και σε άλλες δισκογραφικές τους δουλειές .
Σάντρο Μποτιτσέλλι: Η Γέννηση της Αφροδίτης
Therion: Birth of Venus Illegitima
Η Αφροδίτη σηκώνεται μέσα στο κέλυφος
Μια νεογέννητη, για να την δείς
Να διώχνεις από τον παράδεισο
Να πιείς από το πηγάδι της
Η Αφροδίτη πέφτει στην κόλαση των αμαρτιών της
Και ο πόθος για εκείνο το ξόρκι του απαγορευμένου
Νέκταρ από το πηγάδι της
Γεννημένη ξανά
(Ο Venus Illegitima) χωρίς ντροπή
(Ο Venus Illegitima) παιδί της αμαρτίας
(Ο Venus Illegitima) είναι το όνομα μου
Άξιοι αναφοράς και οι δημοφιλείς Sabaton, επίσης Σουηδοί. Στιχουργικά ασχολούνται με πολεμικά θέματα διαφόρων εποχών και διαφόρων εθνών. Εμάς μας αφορά το τραγούδι Coat Of Arms, από τον ομώνυμο δίσκο, όπου αποτελεί φόρο τιμής στην ηρωική 28η Οκτωβρίου και το τραγούδι Sparta για τους 300, στον δίσκο The Last Stand.
Sabaton: Coat of Arms/ Εθνόσημο
Την αυγή φτάνει ο απεσταλμένος Πρωί της 28ης Οκτωβρίου “Η μέρα του Όχι” αποδειγμένη με κατορθώματα Απόγονοι της Σπάρτης, της Αθήνας και της Κρήτης !
Κοιτάζουν προς τον Βορρά, έτοιμοι να πολεμήσουν
Οι εχθροί επιτίθενται από τους λόφους
Αληθινά όπλα αντιμετωπίζουν την ήττα
Δεν υπάρχει παράδοση, δεν υπάρχει υποχώρηση
Ξανά και ξανά, πίεσε τους εχθρούς πίσω στην γραμμή
Κάλεσμα στα όπλα, εμβλήματα κυματίζουν στον άνεμο
Για την δόξα της Ελλάδος
Εθνόσημο που γράφει “Ελευθερία η Θάνατος”
Το αίμα του Βασιληά Λεωνίδα
Αεροπλάνα βομβαρδίζουν την χώρα,
Βομβαρδιστικά πετάνε μέρα και νύχτα
Αντέχουν έξι μέρες βροχής
Ενώ μάταια από τους εισβολείς
Πέφτουν βροχή οι βόμβες
Πολεμήστε σκληρά, άλλαξαν τα πράγματα
Οδηγείστε τους πίσω από τους λόφους
Στα όπλα, όπως και πριν
Στρατιώτες,πολίτες, η Ελλάς είναι σε πόλεμο
Με τις δικές τους δυνάμεις
Έδιωξαν τον εχθρό από την γη τους
Κάλεσμα στα όπλα, εμβλήματα κυματίζουν στον άνεμο
Για την δόξα της Ελλάδος
Εθνόσημο που γράφει “Ελευθερία η Θάνατος”
Το αίμα του Βασιληά Λεωνίδα
Όπως οι πρόγονοι τους αιώνες πριν Πολέμησαν παρόλο που ήξεραν ότι θα ηττηθούν Αυτοί οι 300 άνδρες άφησαν κάτι που μπορείς κανείς να περηφανεύεται Ελεύθερια η Θάνατος στην πράξη
Τότε, όπως και τώρα
Το αίμα των ηρώων σώζει την πατρίδα τους
Κάλεσμα στα όπλα, εμβλήματα κυματίζουν στον άνεμο
Για την δόξα της Ελλάδος
Εθνόσημο που γράφει “Ελευθερία η Θάνατος”
Το αίμα του Βασιληά Λεωνίδα (2)
* Ο Αλέξανδρος Ζώρης σπούδασε κλασική και ηλεκτρική κιθάρα, καθώς και ανώτερα θεωρητικά της μουσικής (κάτοχος πτυχίου Αρμονίας). Για αρκετά έτη συμμετείχε σε μουσικά σχήματα, πραγματοποιώντας συναυλίες και ηχογραφήσεις.
Πριν ένα μήνα έγραφα για το πόσο καλά ήταν τα ασπρόμαυρα μελοδράματα του Γιάννη Δαλιανίδη και, απ’ ότι βλέπω, και οι κριτικοί κινηματογράφου αναθεωρούν σιγά σιγά την στάση τους έναντι του Δαλιανίδη και αρχίζουν να αναγνωρίζουν την αξία του.
Γράφει ο Βρασίδας Καραλής στο βιβλίο του “Μια Ιστορία του Ελληνικού Κινηματογράφου” που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες από τις “Εκδόσεις Δώμα” :
«Κατά τη διάρκεια της μακράς συνεργασίας του με τον Φίνο, ο Δαλιανίδης σκηνοθέτησε τα καλύτερα μελοδράματα, τις καλύτερες κωμωδίες και τα καλύτερα μιούζικαλ, μοναδικά στο είδος τους, του ελληνικού κινηματογράφου. Έκανε 65 ταινίες μέχρι το 1977, όταν έκλεισε η Finos Film, και 13 τηλεοπτικές σειρές, οι οποίες παραμένουν στο σύνολο τους εξαιρετικά δημοφιλείς.
Κυκλοφόρησε τα καλύτερα μελοδράματά του τη δεκαετία του 1960, διαμορφώνοντας ένα ενδιαφέρον αφηγηματικό ύφος, κάτι μεταξύ Ντάγκλας Σερκ, Φρανκ Κάπρα και Όττο Πρέμιγκερ, αλλά χωρίς τον εντυπωσιακό αρχιτεκτονικό χώρο ή την οξεία κοινωνική κριτική τους. Ωστόσο, στις περισσότερες από τις καλές του ταινίες ο Δαλιανίδης ήταν ένας χαμηλών τόνων εκσυγχρονιστής της κινηματογραφικής εικονογραφίας. Διέθετε τέλεια αίσθηση της κίνησης της κάμερας. Τα γενικά και τα κοντινά του πλάνα και οι κοφτές του μεταβάσεις ήταν από τα καλύτερα στον ελληνικό κινηματογράφο· το ίδιο και η ευαίσθητη και ανάγλυφη κατανόηση της χωροτοπικής σύνθεσης, του ασπρόμαυρου φωτισμού και της κίνησης των ηθοποιών.
Πρέπει ακόμη να του πιστωθεί η απρόσκοπτη ενσωμάτωση της ροκ-εντ-ρολ μουσικής στις ταινίες του, χωρίς να υποκύψει στην κυρίαρχη ηθικολογική στάση, ότι η μουσική της νεανικής κουλτούρας της δεκαετίας του 1960 ήταν ξενόφερτη. Οι ταινίες του “Κατήφορος” (1960), “Νόμος 4000” (1962), “Ίλιγγος” (1963), “Ιστορία μιας ζωής” (1965), “Η Στεφανία” (1966), “Το παρελθόν μιας γυναίκας” (1968) και άλλες διακρίνονταν για τις αιφνίδιες συναισθηματικές τους μεταπτώσεις, τον γρήγορο αφηγηματικό ρυθμό, την αποτελεσματική μετακίνηση μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, τις υποβλητικές μουσικές συνθέσεις και, στις περισσότερες περιπτώσεις, την πολύ καλή ηθοποιία. Τα πρώιμα αστικά μελοδράματά του ανέδειξαν τα καλύτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός ολοκληρωμένου σκηνοθέτη, ο οποίος χρησιμοποιούσε την κάμερα αποτελεσματικά, με λεπταίσθητα ασπρόμαυρα πλάνα, έχοντας πάντα τον έλεγχο της ιστορίας και των συναισθημάτων…
…ο Δαλιανίδης υπήρξε ένας από τους ελάχιστους σκηνοθέτες που τόλμησαν να εξερευνήσουν το μυστήριο της καλοσύνης στην ανθρώπινη ψυχή, χωρίς συναισθηματισμό και μέσα από μια ανεπιτήδευτη και εκλεπτυσμένη αναπαράσταση της ενοχής και της λύτρωσης. Στις ταινίες του δεν υπάρχει χώρος για πραγματικό κακό- οι κακοί χαρακτήρες του είναι συγκεκαλυμμένα καλοί. Συμπεριφέρονται άσχημα από ένα βαθύ σύμπλεγμα κατωτερότητας ή επειδή είναι άτακτα παιδιά. Ο Δαλιανίδης εξέφρασε έναν βαθύ και θρησκευτικό ανθρωπισμό, σφιχταγκαλιάζοντας όλους τους χαρακτήρες του ως πάσχοντες αμαρτωλούς με στοργή, ενσυναίσθηση και συμπόνια».
Επίσης σε συνέντευξη του την προηγούμενη εβδομάδα ο Καραλής λέει ότι ο σημαντικότερος Έλληνας σκηνοθέτης ήταν ο Δαλιανίδης και μας ενημερώνει ότι το επόμενο βιβλίο του στα αγγλικά θα είναι μια μελέτη για τον Δαλιανίδη
Γενικότερα το βιβλίο του Καραλή έχει και θετικά και αρνητικά. Στα αρνητικά βάζω την ξεκάθαρα αριστερή οπτική του, την εμμονή του να βρίσκει μαρξιστικά μηνύματα ακόμη και εκεί που δεν υπάρχουν ( πχ στην “Ιστορία μιας Ζωής” με τη Λάσκαρη!) ενώ δεν μπορεί να κρύψει την αδυναμία του για τον αυτιστικό Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο και τον ανυπόφορο Θεόδωρο Αγγελόπουλο.
Από την άλλη, έχει μια ενδιαφέρουσα και τολμηρή αναθεωρητική ματιά προς τον υποτιμήμενο “εμπορικό κινηματογράφο” (πχ βρίσκει καλά στοιχεία και σε αντικομμουνιστικές ταινίες της εποχής της χούντας που τόσο εχουν απαξιωθεί στη Μεταπολίτευση, όπως το “Στα Σύνορα της Προδοσίας”) ενώ κάνει καποιες εύστοχες παρατηρήσεις για τις καταστροφικές συνέπειες που είχε για τον ελληνικό κινηματογράφο ο εναγκαλισμός του με το κράτος και την κρατική χρηματοδότηση τη δεκαετία του ’80. Αξίζει να το διαβάσετε παρά τις επιμέρους διαφωνίες.
Σαν σήμερα στις 14 Ιουνίου 1936 πεθαίνει ένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της Αγγλίας του 20ου αιώνα (αλλά άγνωστος σχετικά στην Ελλάδα): ο Γκίλμπερτ Κήθ Τσέστερτον. Υπήρξε λογοτέχνης, ποιητής, δημοσιογράφος, κριτικός τέχνης και λογοτεχνίας, λαϊκός θεολόγος, χριστιανός απολογητής, καλόκαρδος χιουμορίστας, “πριγκηπας των παράδοξων αποφθεγμάτων” και πιο γνωστός στην Ελλάδα για τις αστυνομικές ιστορίες τουΠατέρα Μπράουν. Αρνούμενος να καταταχθεί είτε στους προοδευτικούς είτε στους συντηρητικούς (που και τους δύο τρόλλαρε καλόκαρδα), ο Τσέστσερτον ήταν ενεργό μέλος των Ουίγων, αλλά οι πολιτικές του απόψεις σήμερα μάλλον θα τοποθετούντο σε αυτές του Παραδοσιοκρατικού Συντηρητισμού (κάτι που ισχύει επίσης για τον έργο του Τζων Ράσκιν). Έχει μείνει διάσημος για τις εβδομαδιαίες συναντήσεις/ αντιπαραθέσεις με τον “φιλικό εχθρό” Τζώρτζ Μπέρναρντ Σω, όπου κυριαρχούσε ένα ευχάριστο και ήπιο κλίμα και με νικητή πάντα τον Τσέστερτον .
Μπερναρντ Σω και Γκίλμπερτ Τσέστερτον το 1927 με τον επίσης διανεμιστή Ίλαιρ Μπέλοκ στην μέση Photo: Getty Images
“Ο Αιώνιος άνθρωπος” υπήρξε μια εμβληματική υπεράσπιση του Χριστιανισμού απέναντι στους σύγχρονους εχθρούς του και που προσήλύτισε χιλιάδες στον Χριστιανισμό πέρα από ομολογίες. Ανάμεσα τους και ο Κ.Σ Λιούις , ο συγγραφέας των “Χρονικών της Νάρνια”. Όπως και ο Ουίλλιαμ Μόρρις, έτσι και ο Τσέστερτον ήταν λάτρης του Μεσαίωνα και νοσταλγός των Μεσαιωνικών Συντεχνιών που ουσιαστικά διαλύθηκαν τον 19ον αιώνα. Μαζί με τον φίλο του και συνάδελφο Ίλαιρ Μπέλοκ ίδρυσε τον “Διανεμιστικό Σύνδεσμο” όπου προωθούσε ένα Αριστοτελικό είδος οικονομίαςπου αποσκοπούσε στην εξάπλωση των μέσων παραγωγής σε όσα περισσότερα χέρια γίνεται (ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες, μικρομεσαίες οικογενειακές και συνεταιριστικές επιχειρήσεις), σε συνδυασμό με κοινωνική και πολιτική αποκέντρωση και παραδοσιακές αξίες ως εναλλακτική λύση απέναντι στον υπερκαπιταλισμό και τον κομμουνισμό (αλλά και την παρεμβατικότητα του Κεϋνσιανισμού η του κοινωνικού κράτους)
Ο Τσέστερτον ήταν μια φωνή λογικής (Τhe Outline of Sanity αποκαλείται το κλασσικό του βιβλίο) η οποία όμως δεν ακουγόταν σε μια θορυβώδη εποχή πεζοδρομίου, όπου από την μια πλευρά κυριαρχούσαν οι Φαβιανιστές Σοσιαλιστές του Μπέρναρντ Σω και από την άλλη οι φασίστες του Όσβαλντ Μόσλεϋ. Ο θάνατος του στέρησε από τον Διανεμιστικό Σύλλογο (που μετρούσε στις τάξεις του τον Έλιοτ και τον Τόλκιν) το μέλος του με την μεγαλύτερη πειστικότητα και μαχητικότητα Οι ιδέες του θα επηρέαζαν αργότερα την οικονομία του Σάιρ, το “Το Μικρό είναι όμορφο” του Ε.Φ. Σουμάχερ, την Χριστιανοδημοκρατία πριν γίνει θατσερική, την νομοθεσία ενάντια στα τραστ και τον νόμο της επικουρικότητας.
Οι βιογράφοι του σήμερα τον θεωρούν συνεχιστή μεγάλων παραδοσιοκρατών συγγραφέων της Βικτωριανής εποχής, όπως ο Μάθιου Άρνολντ, ο Τόμας Καρλάυλ, οΚαρδινάλιος Τζων Χένρυ Νιούμαν και ο Τζων Ράσκιν.
Tο heavy metal (βαρύ μέταλλο) είναι ένα είδος μουσικής που μετράει ήδη πάνω από 53 έτη ύπαρξηςκαι έχει φανατικούς οπαδούς σε όλο τον κόσμο, παρόλο που κατά καιρούς έχει δεχθεί (δικαίως ή αδίκως) μεγάλες επιθέσεις κι επίσης συστηματικά αγνοείται από τα mainstream ΜΜΕ. Από την φύση του δυναμικό είδος μουσικής, αναζήτησε και τον κατάλληλο δυναμικό στίχο, για να πλαισιώσει το καλλιτεχνικό του όραμα.
Έτσι λοιπόν η μυθολογία και η ιστορία (κυρίως αρχαία και μεσαιωνική) των διαφόρων λαών, αποτέλεσε ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για διάφορα συγκροτήματα του είδους. Αν και η σκανδιναβική μυθολογία και ιστορία κατέχει τα πρωτεία ως προς την στιχουργική επιρροή, εντούτοις η ελληνική μυθολογία και ιστορία υμνήθηκαν δεόντως από τους αντίστοιχους καλλιτέχνες.
Πρόθεση του άρθρου δεν είναι μια εξαντλητική παρουσίαση του θέματος, αλλά η αναφορά των χαρακτηριστικότερων και (κατά την άποψη του γράφοντος ) αξιολογότερων περιπτώσεων. Πριν προχωρήσουμε όμως στο κυρίως θέμα, κρίνουμε απαραίτητα κάποια διευκρινιστικά σχόλια που θα βοηθήσουν τον, ενδεχομένως αμύητο, αναγνώστη, να κατανοήσει καλύτερα κάποια πράγματα σχετικά με αυτό το είδος μουσικής.
Ρίζες και γέννηση του Heavy Metal
Οι ρίζες του heavy metal ανάγονται στο rock n’ roll και την blues μουσική, δηλαδή στις ΗΠΑ, αλλά διαμορφώνεται κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το μουντό (όσον αφορά τον καιρό και το κλίμα) και βιομηχανικό περιβάλλον του Birmingham, πόλη από την οποία προέρχονταν οι Black Sabbath, σίγουρα έπαιξε τον ρόλο του στη διαμόρφωση αυτού του ήχου, ενώ καθοριστικής σημασίας ήταν και το ατύχημα που είχε ο κιθαρίστας του συγκροτήματος, Tony Iommi στο ξεκίνημα της καριέρας τους.
Αρχικά και σε όλη την δεκαετία του ’70, θεωρείται παρακλάδι της ευρύτερης rock μουσικής (συχνά αποκαλούμενο ως heavy metal rock) και σχεδόν ταυτόσημο με τον όρο hard rock που είχε εμφανιστεί λίγο νωρίτερα. Κατά την δεκαετία του ’80 θα λέγαμε ότι αυτονομείται και θεωρείται πλέον διαφορετικό είδος μουσικής, αναπτύσσοντας μάλιστα και διάφορα παρακλάδια/υποείδη (π.χ. power metal, doom metal, progressive metal, thrash metal κλπ). Προπάτορες ή και συνδιαμορφωτές, μαζί με τους Black Sabbath, του είδους, ήταν καλλιτέχνες όπως οι Cream, οι Led Zeppelin, οι Deep Purple, ο Alice Cooper, οι Kiss, οι Uriah Heep, οι Judas Priest (ιδίως αυτοί), οι UFO, οι Scorpions, οι Motorhead και οι Thin Lizzy.
Ηχητικά και μουσικά χαρακτηριστικά του heavy metal
Πηγαίνοντας στο ηχητικό και μουσικό κομμάτι, να πούμε ότι πρόκειται για κατά βάση φωνητικό είδος (η πλειοψηφία των συνθέσεων περιέχουν στίχους και ερμηνεία τους από φωνή), ενώ όσον αφορά τα μουσικά όργανα που το πλαισιώνουν, ο σκληρός και βαρύς ήχος της ηλεκτρικής κιθάρας με παραμόρφωση (distortion) είναι καταλυτικός για το heavy metal. Για να το πούμε απλά, δεν υφίσταται heavy metal χωρίς ηλεκτρική κιθάρα με παραμόρφωση!
Λίγα λοιπόν είναι τα σημεία που θα συναντήσει κάποιος μέσα σε ένα heavy metal τραγούδι, όπου θα απουσιάζει η παραμόρφωση στην ηλεκτρική κιθάρα, ενώ πολύ συχνά υπάρχουν 2 κιθαρίστες σε μία μπάντα. Τα υπόλοιπα όργανα που συνοδεύουν, είναι το ηλεκτρικό μπάσο(συνήθως τετράχορδο ή πεντάχορδο, ανήκει στην μουσική οικογένεια της κιθάρας και αυτό) και ένα σετ από τύμπανα (ντραμς). Τα δε τύμπανα στο heavy metal, δεν κρατούν απλώς τον ρυθμό, αλλά με τα γεμίσματα που κάνουν και τον δυναμικό τρόπο παιξίματος, συμβάλλουν καθοριστικά στο τελικό ηχητικό αποτέλεσμα.
Judas Priest@Getty Images
Πολύ συχνή και η ύπαρξη 2ης γκρανκάσας στο σετ των ντραμς (double bass drums), στοιχείο που σπάνια το συναντούμε σε άλλα μουσικά είδη. Όσον αφορά το ηλ. μπάσο, συνήθως η χρήση του είναι χωρίς παραμόρφωση, αν και δεν αποκλείεται η ύπαρξή της, ενώ πολλές φορές οι μπασίστες παίζουν είτε με πένα, είτε με δάχτυλα, σε αντίθεση με την κιθάρα όπου το παίξιμο χωρίς πένα είναι υπερβολικά σπάνιο.
Υπάρχουν πολλές μπάντες που χρησιμοποιούν και άλλα μουσικά όργανα (κυρίως ακουστική κιθάρα, διάφορα πληκτροφόρα, π.χ. πιάνο ή/και συνθεσάιζερ και επιπλέον κρουστά), αν και συνήθως η χρήση τους γίνεται από καλεσμένους (guest) μουσικούς ή από τα ίδια τα μέλη που παίζουν τα βασικά όργανα που αναφέραμε παραπάνω. Ο ρόλος δηλαδή των επιπλέον οργάνων είναι περιστασιακός και όχι καθοριστικός. Πρόθεση των heavy metal μουσικών είναι η δημιουργία ενός μεγάλου, συμπαγούς και επιβλητικού ήχου.
Έτσι λοιπόν, ένα άλλο χαρακτηριστικό από τις πρώτες ημέρες της ύπαρξής του, ήταν η μεγάλη ένταση του ήχου στις συναυλίες (αυτό πλέον αποτελεί χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των ειδών μουσικής, ιδίως σε συναυλίες ανοιχτού χώρου), ενώ σε επίπεδο ηχογραφήσεων και με την εξέλιξη της μουσικής τεχνολογίας, τα παραπάνω του ενός, ηχογραφημένα στρώματα κιθάρας, θεωρούνται απαραίτητο συστατικό για την επίτευξη αυτού του επιβλητικού ήχου.
O Michael Pinella των Symphony X (Llann We)
Παράλληλα, αναπτύχθηκαν τεχνικές παιξίματος που πλέον θεωρούνται δεδομένες, όπως το palm muting (φίμωμα των χορδών με το κάτω μέρος της παλάμης που κρατάει την πένα – αντίστοιχo με το pizzicato στην κλασική κιθάρα), ενώ στην διαρκή αναζήτηση για βαρύτερο ήχο, πολλές μπάντες υιοθέτησαν κουρδίσματα χαμηλότερης τονικότητας στα έγχορδα ή και χρήση κιθάρας με περισσότερες χορδές (π.χ. επτάχορδη, αντί της συνήθους εξάχορδης).
Τέλος, οι συγχορδίες που παίζει η κιθάρα, τις περισσότερες φορές είναι με την μορφή του powerchord (οι λεγόμενες πέμπτες). Δηλαδή χρησιμοποιώντας μονο την πρώτη νότα (τονική) και την πέμπτη της κλίμακας, παραλείποντας την τρίτη (η οποία καθορίζει και τον χαρακτήρα, ματζόρε ή μινόρε της συγχορδίας). Αυτό γίνεται τόσο για λόγους ευκολίας στο παίξιμο, μιας και η metal μουσική παίζεται συνήθως σε γρήγορα tempos, αλλά και για μείωση του θορύβου που προκαλέιται από την παραμόρφωση της κιθάρας όταν συνηχούν πολλές νότες μαζί.
Ως προς τη μουσική δομή, το heavy metal στην τυπική του μορφή, ακολουθεί τη λογική της τραγουδοποιίας όπως στην pop και rock μουσικη. Δηλαδη την ύπαρξη μουσικής εισαγωγής, κάποιο αριθμό κουπλέ (συνήθως δύο), ρεφραίν και ξανά κουπλέ για να κλείσει με ρεφραίν. Πόλυ βασικό στοιχείο της ταυτότητας του heavy metal, είναι η ύπαρξη μουσικού μέρους με αυτοσχεδιασμό (solo) της κιθάρας, συνήθως μετά το ρεφραίν. Πολύ σπάνια να μην υπάρχει καθόλου solo, ένω συχνότατα μπορεί να υπάρχουν δύο ή και περισσότερα κιθαριστικά solos μέσα στο ίδιο τραγούδι. Solos από τα υπόλοιπα όργανα σπανίως υπάρχουν, χωρίς όμως να αποκλείονται.
O Steve Vai
Ο πιο τυπικός ρυθμός που χρησιμοποιείται στο heavy metal, είναι τα 4/4 και η συνηθέστερη μουσική κλίμακα, η μινόρε πεντατονική (με πιο συνηθισμένες τονικότητες, τη Λα και τη Μι). Τα μουσικά μέρης της κιθάρας αποτελούνται κυρίως από riffs, δηλαδη σύντομα (συνήθως γραμμένα σε 2 ή 4 μέτρα) μελωδικά ή ρυθμικά μοτίβα (σχήματα) που επαναλαμβάνονται και πλαισιώνουν την κυρίως μελωδία, την οποία τραγουδάει ο ερμηνευτής.
Τέλος, πολύ σημαντικό ρόλο στον τρόπο δόμησης των riffs, αποτελεί η pedal note ή pedal point (ισοκράτημα), δηλαδή μία επαναλαμβανόμενη νότα (κατά βάση η τονική της κλίμακας) γύρω από την οποία χτίζεται η μουσική φράση, χωρίς να αφήνει περιθώρια για παύσεις, χτίζοντας έτσι, τον πολυπόθητο πυκνό και δυναμικό ήχο. Όλα αυτά σε πολύ γενικές γραμμές, διότι όπως ήδη αναφέραμε, το heavy metal είναι είδος μουσικής με έντονες τάσεις πειραματισμού, με αποτέλεσμα να υπάρχει ποικιλία μουσικών οργάνων, ρυθμών, tempos, φωνητικών στυλ και μουσικών κλιμάκων, όχι μόνο ανά παρακλάδι ή ανά συγκρότημα, αλλά ακόμα και μέσα στο ίδιο τραγόυδι.
HEAVY METAL ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ και ΙΣΤΟΡΙΑ
Πριν ξεκινήσουμε την περιήγησή μας, να διευκρινίσουμε ότι υπάρχει παρακλάδι του heavy metal, που ονομάζεται epic metal. Τον όρο αυτό έχουν υιοθετήσει μπάντες των οποίων οι στίχοι κατ’εξοχήν βασίζονται στην μυθολογία, την αρχαία και μεσαιωνική ιστορία, καθώς και σε συγγραφείς ηρωικής φαντασίας όπως οι Robert Howard (δημιουργός του Κόναν), J.R.R. Tolkien (Άρχοντας των Δαχτυλιδιών κλπ), Michael Moorcock κ.α. Μουσικά, οι ρίζες του συγκεκριμένου παρακλαδιού, ανάγονται στους Rainbow και τους Wishbone Ash, ενώ σημαντικές είναι οι επιρροές και από Uriah Heep, Thin Lizzy, Led Zeppelin, Queen, αλλά και από την κλασική μουσική, ιδίως τον Richard Wagner, στην προσπάθεια των συγκροτημάτων να επιτύχουν έναν επικό και μεγαλοπρεπή ήχο.
Στο άρθρο θα αναφέρουμε κυρίως μπάντες του epic metal άλλα και μπάντες που περιστασιακά έγραφαν τραγούδια με τέτοια θεματολογία, άρα, στυλιστικά δεν ανήκουν στο epic metal. Επίσης, θα παραθέσουμε τους στίχους, σε ελληνική μετάφραση, ορισμένων χαρακτηριστικών τραγουδιών.
Ξεκινώντας από το Ηνωμένο Βασίλειο, αναφέρουμε τους δημοφιλείς Iron Maiden, οι οποίοι το 1983 στον τέταρτο δίσκο τους (Piece Of Mind) έχουν το τραγούδι Flight Of Icarus, όπου πραγματεύονται το γνωστό μύθο του Ίκαρου, δίνοντας όμως μια διαφορετική (και ενδιαφέρουσα) ερμηνεία ως προς την σχέση του Δαίδαλου (πατέρα) με τον Ίκαρο (γιο).
Το 1986, στον δίσκο Somewhere In Time μας παρουσιάζουν το Alexander The Great, όπου αφηγούνται την ένδοξη πορεία του μεγαλύτερη στρατηλάτη και βασιλιά όλων των εποχών σε ένα πραγματικά συγκλονιστικό τραγούδι!
Iron Maiden: Alexander the Great /”Αλέξανδρος ο Μέγας”
«Γιέ μου βρες για τον εαυτό σου άλλο βασίλειο
Γιατί αυτό που αφήνω είναι πολύ μικρό για σένα”
Κοντά στην Ανατολή
Σε ένα μέρος της αρχαίας Ελλάδας
Σε μια αρχαία γη που ονομάζεται Μακεδονία
Γεννήθηκε o γιος
Του Φιλίππου της Μακεδονίας
Ο θρύλος, το όνομά του ήταν Αλέξανδρος
Σε ηλικία δεκαεννέα ετών
Έγινε ο Μακεδόνας Βασιλιάς
Και ορκίστηκε να ελευθερώσει όλη τη Μικρά Ασία
Δίπλα στο Αιγαίο
Το 334 π.Χ
Νίκησε ολοκληρωτικά τους στρατούς της Περσίας
Μέγας Αλέξανδρος
Το όνομά του προκάλεσε φόβο στις καρδιές των ανθρώπων
Μέγας Αλέξανδρος
Έγινε θρύλος μεταξύ των θνητών
Ο βασιλιάς Δαρείος ο τρίτος
Ηττημένος έφυγε από την Περσία
Οι Σκύθες έπεσαν στον ποταμό Ιαξάρτη
Τότε έπεσε και η Αίγυπτος
στον Μακεδόνα Βασιλιά
Και ίδρυσε την πόλη που ονομαζόταν Αλεξάνδρεια
Δίπλα στον ποταμό Τίγρη
Συνάντησε ξανά τον βασιλιά Δαρείο
Και τον συνέτριψε ξανά στη μάχη της Αρμπέλας
Μπαίνοντας στη Βαβυλώνα
Και τα Σούσα, θησαυρούς βρήκε
Πήρε την Περσέπολη, την πρωτεύουσα της Περσίας
Μέγας Αλέξανδρος
Το όνομά του προκάλεσε φόβο στις καρδιές των ανθρώπων
Μέγας Αλέξανδρος
Έγινε Θεός μεταξύ θνητών ανθρώπων
Ένας Φρύγας βασιλιάς είχε δέσει ένα ζυγό άρματος
Και ο Αλέξανδρος έκοψε τον «γόρδιο δεσμό»
Και ο θρύλος έλεγε ότι ποιος έλυσε τον κόμπο
Θα γινόταν ο κύριος της Ασίας
Τον Eλληνισμό διέδιδε παντού
Το μακεδονικό λόγιο μυαλό
Ο πολιτισμός τους ήταν ένας δυτικός τρόπος ζωής
Άνοιξε το δρόμο για τον Χριστιανισμό
Βαδίζοντας, βαδίζοντας
Κουρασμένοι από τη μάχη, βαδίζοντας δίπλα δίπλα
Ο στρατός του Αλέξανδρου γραμμή προς γραμμή
Δεν θα τον ακολουθούσαν στην Ινδία
Κουρασμένοι από τη μάχη, τον πόνο και τη δόξα
Μέγας Αλέξανδρος
Το όνομά του προκάλεσε φόβο στις καρδιές των ανθρώπων
Μέγας Αλέξανδρος
Πέθανε από πυρετό στη Βαβυλώνα
Συνεχίζουμε με τους πολύ καλούς αλλά άγνωστους Elixir οι οποίοι στο ντεμπούτο τους με τίτλο “The Son Of Odin” του 1986, έχουν το Pandora’s Box που πραγματεύεται το μύθο της Πανδώρας και του κουτιού της, με όλα τα δεινά που έφερε στην ανθρωπότητα. Οι επίσης Άγγλοι Angelwitch, στο ομώνυμο ντεμπούτο τους, του 1980 έχουν δύο τραγούδια που μας αφορούν. Πρόκειται για το Gorgon, σχετικά με τη γνωστή Μέδουσα ή Γοργώ και το Atlantis που αναφέρεται στον πασίγνωστο μύθο περί χαμένης Ατλαντίδος. Με την Ατλαντίδα ασχολήθηκαν το 2001 και οι Bal Sagoth στο δίσκο τους Atlantis Ascendant, με δική τους όμως, ελεύθερη οπτική και ερμηνεία. Ο δίσκος είναι concept (θεματικός), δηλαδή πραγματεύεται μία ιστορία όπου οι στίχοι του ενός τραγουδιού συνδέονται με αυτούς του επόμενου.
[1] 13 Φεβρουαρίου 1970 κυκλοφόρησε ο πρώτος, ομώνυμος δίσκος του βρετανικού συγκροτήματος Black Sabbath, που σηματοδοτεί τη γέννηση αυτού του είδους μουσικής.
[2] Υπήρξε πάντως μία περίοδος (μέσα έως τέλη της δεκαετίας του ’80) όπου η metal μουσική είχε μεγάλη προβολή και προώθηση, κυρίως όμως το παρακλάδι που ήταν γνωστό ως glam metal ή pop metal και είχε μία σαφώς πιο εμπορική/εύπεπτη χροιά. Το συγκεκριμένο παρακλάδι αναπτύχθηκε κυρίως στις ΗΠΑ, με βασικούς εκπροσώπους, μπάντες όπως Quiet Riot, Twisted Sister, W.A.S.P., Motley Crue, Ratt, Bon Jovi, Guns N’ Roses, Dokken, Cinderella και εκτός ΗΠΑ, τους Def Leppard και Europe (γνωστοί σε εμάς τους Έλληνες για το τραγούδι The Final Countdown, άρρηκτα συνδεδεμένο με το Eurobasket του ’87).
[3] Πράγμα λογικό μιας και η πλειοψηφία των σχετικών συγκροτημάτων είναι αγγλοσαξωνικής, γερμανικής και σκανδιναβικής καταγωγής.
[4] Εξετάζουμε τους τόπους προέλευσης όπου συνέβη η άμεση διαμόρφωση αυτών των ειδών μουσικής, διότι αν μπούμε στην διαδικασία απώτατης προέλευσης, τότε ο κύκλος είναι αέναος.
[5]Από εκεί κατάγονται και οι Judas Priest, ελαφρώς μεταγενέστερη μπάντα, αλλά εξίσου σημαντική για την εξέλιξη της metal μουσικής.
[6] Εργαζόμενος σε εργοστάσιο, του συνέβη ατύχημα όπου κόπηκαν οι φάλαγγες από δύο δάχτυλα του δεξιού χεριού του, του χεριού δηλαδή που χρησιμοποιούσε στην ταστιέρα της κιθάρας (όντας αριστερόχειρας). Αντικατέστησε τις κομμένες φάλαγγες με συνθετικό, πλαστικό υλικό προκειμένου να μπορέσει να συνεχίσει να παίζει μουσική. Το παίξιμό του έγινε πιο αργό και ταυτόχρονα, άρχισε να κουρδίζει σε χαμηλότερο τόνο την κιθάρα, για να γίνουν οι χορδές πιο χαλαρές. Αποτέλεσμα, ένας πιο βαρύς ήχος. Το όνομα Black Sabbath προήλθε από την ομώνυμη ταινία τρόμου, με πρωταγωνιστή τον Boris Karloff. Το συγκρότημα, βλέποντας την απήχηση που είχαν στον κόσμο οι ταινίες τρόμου, παρατηρώντας τη μεγάλη επισκεψιμότητα σε τοπικό κινηματογράφο, αποφάσισαν να δοκιμάσουν να παίξουν «τρομακτική μουσική», εφόσον ο κόσμος αρεσκόταν να πληρώνει προκειμένου να παρακολουθήσει ένα θέαμα που τον τρόμαζε.
[7] Ανοιχτό σε εξέλιξη και πειραματισμούς, το heavy metal σύντομα ενσωμάτωσε στοιχεία και επιρροές και από άλλα είδη μουσικής, κυρίως από την κλασική μουσική και τις παραδοσιακές μουσικές διαφόρων λαών, αλλά και πιο σύγχρονα ρεύματα (jazz, pop, hip-hop, ηλεκτρονική μουσική κλπ). Αποτέλεσμα, να εμφανιστούν όλα αυτά τα παρακλάδια/υποείδη που αναφέραμε παραπάνω.
[8] Η παραμόρφωση παράγεται από τον ενισχυτή της κιθάρας, ενώ διάφορα εφέ ήχου (reverb, echo, chorus, wah wah κλπ), χρησιμοποιούνται από τους κιθαρίστες, μέσω πεταλιών που συνδέονται με τον ενισχυτή
[9] Μπάντες όπως π.χ. οι Βρετανοί Skyclad, οι οποίοι έχουν το βιολί ως μόνιμο μουσικό όργανο του σχήματος, είναι απλώς εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
[10] Πέρα από την μινόρε πεντατονική, πολύ διαδεδομένη κλίμακα στο heavy metal, είναι και η φυσική μινόρε (natural minor), η οποία είναι επτάτονη κλίμακα, γνωστή και ως αιολικός τρόπος (aeolian mode) κατά την αρχαιοελληνική μουσική ορολογία. Επίσης η αρμονική μινόρε (harmonic minor) είναι πολύ διαδεδομένη, δίνοντας ένα νεοκλασικό ηχόχρωμα στο παίξιμο και τέλος, ο φρυγικός τρόπος (phrygian mode), γνωστός και ως ουσάκ στην ελληνική λαϊκή μουσική παράδοση, για πιο ανατολίτικη χροιά. Αντιθέτως, εξαιρετικά σπάνια είναι η χρήση της μείζονας (ματζόρε) κλίμακας στο heavy metal.
[11] Πολύ συχνή η αλλαγή tempo ή ρυθμού κατά την διάρκεια ένος heavy metal τραγουδιού.
[12] Ο στίχος “in a part of ancient Greece, in an ancient land called Macedonia”, εξαιρετικά αφιερωμένος στους “φίλους” μας εκ Σκοπίων…
[13[ Αντίστοιχη κίνηση είχαν κάνει και οι Γάλλοι Lonewolf με το τραγούδι Hellenic Warriors το 2004.
* Ο Αλέξανδρος Ζώρης σπούδασε κλασική και ηλεκτρική κιθάρα, καθώς και ανώτερα θεωρητικά της μουσικής (κάτοχος πτυχίου Αρμονίας). Για αρκετά έτη συμμετείχε σε μουσικά σχήματα, πραγματοποιώντας συναυλίες και ηχογραφήσεις.
H προφητική ταινία σε παραγωγή του Francis Ford Coppola, μουσική του μινιμαλιστή συνθέτη Philip Glass και σκηνοθεσία Godfrey Reggio συμπληρώνει 40 χρόνια από την πρώτη του παρουσίαση και θα παιχτεί στην ολότητα του.
Koyaniskaatsi: Στις 30 Σεπτεμβρίου 2023 ένα πολυθέαμα με διαχρονικό και πανανθρώπινο μήνυμα παρουσιάζεται στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.
Το εμβληματικό έργο Koyaanisqatsi: Life out of Balance συμπληρώνει 40 χρόνια από την πρώτη του παρουσίαση και θα παιχτεί στην ολότητα του.
Μία ταινία προφητική σε παραγωγή του Francis Ford Coppola, μουσική του μινιμαλιστή συνθέτη Philip Glass και σκηνοθεσία Godfrey Reggio.
Τo soundtrack της ταινίας θα ερμηνεύσει το Philip Glass Ensemble, καλλιτεχνικό όχημα του Philip Glass, ενώ ταυτόχρονα θα προβάλλεται η συγκλονιστική ταινία. Με το Philip Glass Ensemble θα συμπράξει η Academia Athens Youth Choir. Υπό τη διεύθυνση του Michael Riesman.
Μία πρωτοποριακή και αρμονική σύζευξη μουσικής και κινηματογράφου εξιστορεί τα πάντα χωρίς διάλογο, αφήγηση, και ηθοποιούς, με τους στίχους στη γλώσσα των ιθαγενών Χόπι. Το ύφος, η δραματικότητα, το χρώμα κάθε μέρους της ταινίας καθορίζεται από τον συνδυασμό των εικόνων και της μουσικής. Γι’ αυτήν την παράσταση, αυτή τη φορά, το Ηρώδειοθα λειτουργήσει σαν ένας χώρος εγκατάστασης (installation) όπου ήχος και εικόνα θα συνυπάρχουν.
Τώρα, που η κλιματική «αλλαγή» έγινε κλιματική «κρίση», τώρα που οι φυσικοί πόροι εξαντλούνται καθημερινά, τώρα που το αίτημα της διαγενεακής αλληλεγγύης και κινητοποίησης είναι πιο ηχηρό από ποτέ, συμμετέχουμε στην εμπειρία του Koyaanisqatsi, ακούμε τη φωνή που έγινε προειδοποίηση, βλέπουμε την προφητεία που γίνεται πραγματικότητα.
Τώρα μυούμαστε στη δύναμή του ξανά και η Generation Z μπορεί να αντλήσει από το ηχητικό και εικαστικό σύμπαν του Koyaanisqatsi το δικό της μανιφέστο.
Koyaanisqatsi Official Trailer #1 – Ted Koppel Movie (1982) HD
Koyaanisqatsi: Life out of balance
Ko.yaa.nis.qatsi στην γλώσσα των ιθαγενών Χόπι, σημαίνει 1. Τρελή ζωή. 2. Ζωή σε αναταραχή. 3. Η ζωή που διαλύεται. 4. Μια κατάσταση ζωής που απαιτεί έναν άλλο τρόπο ζωής. 5. Ζωή εκτός ισορροπίας, σε ηθική πτώση, χάος.
Η ταινία Κογιανισκάτσι: Ζωή χωρίς ισορροπία (αγγλικά: Koyaanisqatsi: Life out of Balance) είναι μια πρωτοποριακή κινηματογραφική δημιουργία που κατέγραψε την αποξένωση του Ανθρώπου από τη Φύση και από τον αληθινό, φυσικό εαυτό του.
Το Koyaanisqatsi γυρίστηκε από το 1975 μέχρι το 1982. Πρόκειται για μία ταινία σταθμό στην ιστορία του κινηματογράφου (οι ειδικοί το παρομοιάζουν μόνο με την «Φαντασία» του Walt Disney). Ήταν το πρώτο μέρος της τριλογίας Qatsi (Κάτσι), και ακολουθήθηκε από τις ταινίες Powaqqatsi /1988 και Naqoyqatsi/2002.
Προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1983 και η προβολή της αποτέλεσε μία καινοτομία στον παγκόσμιο κινηματογράφο, επηρεάζοντας τη μετέπειτα πορεία του. Η ταινία αποτελείται κυρίως από αλλεπάλληλα πλάνα πόλεων και φυσικών τοπίων στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Τα περισσότερα από αυτά δείχνουν τη σύγχρονη ζωή ως μια ασταμάτητη, σχεδόν μηχανική αλληλουχία γεγονότων. Απουσία λόγου και σεναρίου, ένας κατακλυσμός εικόνων, οπτικοποιημένος ήχος, καταιγιστικά εφέ.
Η ταινία υπήρξε υποψήφια για τη Χρυσή Άρκτο στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου το 1983, ενώ κέρδισε τα βραβεία κοινού στα Φεστιβάλ του Σάο Πάολο και της Βαρσοβίας.
Koyaanisqatsi: Αποκαλυπτικό, προφητικό, αληθινό!
Το Koyaanisqatsi επιχειρεί να αποκαλύψει την ομορφιά του θηρίου! Συνήθως αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μας, τον τρόπο ζωής μας, ως όμορφο γιατί δεν υπάρχει τίποτα άλλο να αντιληφθούμε. Αν κάποιος ζει στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο της υψηλής τεχνολογίας, το μόνο που μπορεί να δει είναι ένα στρώμα τυποποιημένων εμπορευμάτων στοιβαγμένο το ένα πάνω στο άλλο. Τα πάντα είναι αντίγραφα, και τα αντίγραφα, δεν είναι τίποτα άλλο παρά αντίγραφα αντιγράφων. Φαίνεται να μην υπάρχει η ικανότητα να δούμε πιο πέρα, να δούμε ότι έχουμε εγκλωβιστεί σε ένα τεχνητό περιβάλλον. Δεν ζούμε πια με τη φύση. Ζούμε πάνω της, έξω από αυτήν, μακριά της.
Όπως ο ίδιος ο Philip Glass σχολιάζει: «Το Koyaanisqatsi είναι ένα αντικείμενο σε κίνηση, ένα αντικείμενο στον κινούμενο χρόνο, το νόημα του οποίου εξαρτάται από τον θεατή. Η τέχνη δεν έχει εγγενές νόημα. Δίνει ερεθίσματα στον θεατή να βρει το δικό του νόημα, τη δική του αξία. Ο ρόλος της ταινίας είναι να προκαλεί, να θέτει ερωτήματα που μόνο το κοινό μπορεί να απαντήσει. Αυτή είναι η υψηλότερη αξία κάθε έργου τέχνης, όχι προκαθορισμένο νόημα, αλλά νόημα που προέρχεται από την εμπειρία της συνάντησης. Η συνάντηση είναι το ενδιαφέρον μου, όχι το νόημα. Έτσι, με την έννοια της τέχνης, η έννοια του Koyaanisqatsi είναι ό,τι θέλετε να κάνετε από αυτό. Αυτή είναι η δύναμή του».
Koyaanisqatsi Trailer (Criterion)
H κεντρική ιδέα που διατρέχει την ταινία: η σύγκρουση της αστικοποιημένης ζωής και της υψηλής τεχνολογίας με το φυσικό περιβάλλον. Τα μηνύματα για την αλλοτρίωση του ανθρώπου και την καταστροφή της φύσης από τα «επιτεύγματα» του σύγχρονου πολιτισμού και της αλόγιστης βιομηχανικής ανάπτυξης παραμένουν επίκαιρα αιτήματα τις αρχές του 21ου αιώνα. Ας σκεφτούμε μόνο τα τελευταία νέα από το χώρο της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο άνθρωπος δημιουργεί αγαθά χρησιμοποιώντας τη φύση σαν μια αποθήκη με πόρους εξαντλώντας την με μεγάλη ταχύτητα και χωρίς δεύτερη σκέψη. Μοιάζει σαν να ζει για την τεχνολογία και όχι να την αξιοποιεί. Απρόσωπος, αυτόματος, αποξενωμένος από τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο. Αυτός ο τρόπος ζωής παρουσιάζεται μέσα από τις αριστουργηματικές εικόνες και το σφυροκόπημα της μουσικής στην ταινία.
Προφητικό και επίκαιρο όσο ποτέ μας φέρνει αντιμέτωπους με την ορατή απειλή της καταστροφής της ισορροπίας του ανθρώπου με τον πλανήτη, με την πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης, της υπερβολικής κατανάλωσης και της αλόγιστης χρήσης των πόρων που οφείλουν να αποτελούν προτεραιότητα στην παγκόσμια ατζέντα.
Photo: Wikimedia Common
Philip Glass, ένας πληθωρικός… μινιμαλιστής
Μέσα από τις όπερες, τις συμφωνίες, τις συνθέσεις για το δικό του ensemble, αλλά και τις ευρύτατες συνεργασίες του με καλλιτέχνες από την Twyla Tharp στον Allen Ginsberg, τον Leonard Cohen και τον David Bowie, ο Philip Glass είχε μια σπάνια και απρόβλεπτη επίδραση στη μουσική και στην κουλτούρα της εποχής του.
Οι όπερες που έγραψε όπως οι Einstein on the Beach, Satyagraha, Akhnaten, και The Voyage, παρουσιάστηκαν στα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου. Ο Glass έγραψε τη μουσική για παραστάσεις πειραματικού θεάτρου αλλά και για ταινίες που τιμήθηκαν με βραβεία Όσκαρ όπως το «The Hours» αλλά και το «Kundun» (η ιστορία του 14ου Δαλάι Λάμα) του Μάρτιν Σκορτσέζε. Οι συνεργασίες του, προσωπικές και επαγγελματικές με ηγετικές μορφές της rock, της pop και της world music ξεκινούν ήδη από το 1960, ανάμεσά τους και αυτή με τον Robert Wilson. Πραγματικά, ο Glass είναι ο πρώτος συνθέτης που κέρδισε ένα ευρύ, κοινό από πολλά είδη μουσικής και μάλιστα από διαφορετικές γενιές.
Γεννήθηκε το 1937 και μεγάλωσε στη Baltimore. Μετά τις σπουδές του στο University of Chicago, και στο Juilliard, απογοητευμένος από τα μουσικά δρώμενα της πατρίδας του, μετακόμισε στην Ευρώπη, όπου σπούδασε δίπλα στη διάσημη παιδαγωγό Nadia Boulanger και δούλεψε στενά με τον βιρτουόζο του σιτάρ, Ravi Shankar. Επέστρεψε στη Νέα Υόρκη το 1967 όπου σχημάτισε το Philip Glass Ensemble.
Philip Glass – KOYAANISQATSI Pruitt Igoe Live in Rehearsals
Ο Philip Glass είναι ο πατέρας αυτού που αποκαλείται σήμερα «μινιμαλισμός», αν και ο ίδιος ποτέ δεν υιοθέτησε αυτόν τον όρο και προτιμούσε να αυτοπροσδιορίζεται σαν ένας συνθέτης «μιας μουσικής με επαναλαμβανόμενες δομές». Άλλωστε, τίποτα το «μινιμαλιστικό» δεν υπάρχει στον πληθωρικό όγκο του έργου του. Ο Glass έχει συνθέσει πάνω από 25 όπερες, 14 συμφωνίες, 13 κονσέρτα, soundtrack για φιλμ πολλών ειδών, μουσική για 9 έγχορδα κουαρτέτα κι ένα σώμα έργων για σόλο πιάνο και όργανο. Έχει συνεργαστεί τέλος με τον Paul Simon, τη Linda Ronstadt, το Yo-Yo Ma και την Doris Lessing, ανάμεσα σε άλλους.
Η φιλοσοφία του Philip Glass είναι εικονοκλαστική με την έννοια ότι κατ’ αυτόν, «η εικόνα και η μουσική δεν θα μπορούσαν να είναι η μία πάνω στην άλλη, γιατί τότε δεν θα υπήρχε χώρος για τους θεατές να επινοήσουν κάτι για τον εαυτό τους». Αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στο χώρο της καταναλωτικής προπαγάνδας, δηλαδή της διαφήμισης όπου «η εικόνα και η μουσική είναι κλειδωμένες μεταξύ τους» προκειμένου να δοθεί ένα σαφές μήνυμα στο θεατή, για τον Glass «η στρατηγική της τέχνης έχει ως εξής: «Όταν ακούς ένα μουσικό κομμάτι και ταυτόχρονα κοιτάς μια εικόνα, μεταφορικά κάνεις ένα ταξίδι σε αυτήν την εικόνα. Είναι μια μεταφορική απόσταση, αλλά ταυτόχρονα είναι και πραγματική, καθώς σε αυτό το ταξίδι ο θεατής δημιουργεί μια σχέση με τη μουσική και την εικόνα. Στις ταινίες Koyaanisqatsi και Powaqqatsi, οι λέξεις στους τίτλους είναι οι μόνες λέξεις που υπάρχουν. Το ταξίδι που κάνουμε από την πολυθρόνα στην εικόνα είναι η διαδικασία με την οποία κάνουμε την εικόνα και τη μουσική δικά μας. Χωρίς αυτό, δεν έχουμε προσωπική σχέση. Η ιδέα μιας προσωπικής ερμηνείας προκύπτει μέσα από τη διάβαση αυτής της απόστασης».
The Philip Glass Ensemble (PGE), ένα μουσικό εργαστήριο
Το Philip Glass Ensemble, από το 1968, εξελίχθηκε σε μια δημιουργική και ανεξάντλητη πηγή για τον ίδιο αλλά και τα μέλη του που παραμένουν απαράμιλλοι εκφραστές του έργου του.
Οι καλλιτέχνες του PGE έχουν επίγνωση της μοναδικής τους θέσης στην ιστορία της μουσικής του 20ου αιώνα αλλά και της ευθύνης τους να μεταδώσουν αυτή την κληρονομιά.
Πολλά από τα πιο γνωστά έργα του Philip Glass έχουν συντεθεί για το PGE, όπως τα: Music in Twelve Parts, Music in Similar Motion, and Music with Changing Part, οι όπερες Einstein on the Beach, Hydrogen Jukebox, τα χορευτικά Dance (Lucinda Childs) και A Descent Into the Maelström (Australian Dance Theater).
«Το PGE εκφράζει την πιο αυθεντική εκτέλεση της μουσικής μου στην εποχή μας. Προσβλέπω στην υποστήριξη των μελών του καθώς διασώζουν το μοναδικό του ρεπερτόριο για τις νέες γενεές», έχει δηλώσει περήφανα ο ίδιος ο Philip Glass.
