Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδος με την Παιδική Χορωδία Ανακτόρων ( με Ηχητικό Ντοκουμέντο) 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Η Παιδική Χορωδία του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων ιδρύθηκε το 1950, σύμφωνα με επιθυμία της Αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέως Παύλου. Την οργάνωση και διεύθυνσή της ανέλαβε ο νεαρός τότε – μόλις 21 ετών – Μιχάλης Αδάμης (1929-2013), ο μετέπειτα σπουδαίος έλληνας συνθέτης, από τον θάνατο του οποίου συμπληρώνονται φέτος δέκα χρόνια.

Επρόκειτο για ένα μεικτό χορωδιακό σύνολο από παιδιά 8-14 ετών πλαισιούμενα από ανδρικές φωνές. Η χορωδία είχε στο ρεπερτόριό της τρεις Θείες Λειτουργίες (διαφορετικών συνθετών), πολλά Απολυτίκια και τροπάρια Εορτών, Ακολουθίες της Μ. Σαρακοστής και της Μεγάλης Εβδομάδας, καθώς και πλήθος άλλων εκκλησιαστικών συνθέσεων της Ορθοδόξου Λατρείας. Ταυτόχρονα, ερμήνευε απαιτητικές συνθέσεις ελλήνων συνθετών και είχε ηχογραφήσει ύμνους και άσματα που είχαν κυκλοφορήσει σε δισκάκια της εποχής. Εκδόθηκαν τρεις δίσκοι 45 στροφών στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και τις αρχές του ’60 (στις εταιρείες Fidelity και Philips) με κάλαντα, τροπάρια και ψαλμούς, ενώ η χορωδία συμμετείχε και στην ηχογράφηση με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη (για την θρυλική παράσταση του Θεάτρου Τέχνης). Η όλη δράση της ήταν πλούσια και σημαντική, αλλά δεν έχει έρθει ακόμα στο φως.

Το 1962 ο Μιχάλης Αδάμης τιμήθηκε από τον Βασιλέα Παύλο με τον Χρυσό Σταυρό του Φοίνικα για την προσφορά του στην Παιδική Χορωδία των Ανακτόρων, καθώς όχι μόνο την προετοίμαζε και την διηύθυνε, αλλά συνέθετε ή διασκεύαζε μελωδίες ειδικά γι’ αυτήν.

Κυριακή Ορθοδοξίας στο Παρεκκλήσι των Βασιλικών Ανακτόρων στο Τατόι

Στο ενημερωμένο κανάλι enodaisgr στο youtube συναντάμε μια ξεχωριστή ηχογράφηση της Παιδικής Χορωδίας των Ανακτόρων, που προέρχεται από το Αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. 

Στο συγκεκριμένο ηχητικό ντοκουμέντο ακούμε τους εξής ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδος, όπως τους εκφωνεί η εκφωνήτρια της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.

– «Ακατάληπτον εστίν», εναρμόνισις Παπαδημητρίου

– Αλληλουιάριο Νυμφίου, Μιχάλη Αδάμη

– «Ιδού ο Νυμφίος» Μιχάλη Αδάμη

– «Τον νυμφώνα σου βλέπω», εναρμόνισις Τάκη Γεωργίου

– «Πόρνη προσήλθε σοι»

– Τροπάριο Κασσιανής, Μιχάλη Αδάμη, σολίστ ο κύριος Στέφανος Βασιλειάδης.

Ο συνθέτης ηλεκτρονικής μουσικής Στέφανος Βασιλειάδης υπήρξε συν-διευθυντής και σολίστ της Παιδικής Χορωδίας Ανακτόρων

Το κομμάτι «Ακατάληπτον εστίν», είναι τρία τροπάρια από τα κατ’ αλφάβητον Εγκώμια εις τον θάνατον και την ταφήν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ψαλλόμενα εις ήχον Γ’, κατά την Θ’ Ωδήν της εορτής της Υπαπαντής.

Η χορωδία ψάλλει τα ακόλουθα τροπάρια από αυτά τα 24 Εγκώμια:

Ἡ Θεοτόκος: Ἀκατάληπτόν ἐστί καὶ ἀγγέλοις καὶ βροτοῖς τὸ μυστήριον Υἱὲ τῆς ἀρρήτου Σου ταφῆς.

Μαρία ἡ Μαγδαληνή: Βουληθείς, ὦ πλαστουργέ, ἵνα σώσῃς τὴν ζωήν, ἑκὼν θνήσκεις, Ἰησοῦ, ἡ ἀθάνατος ζωή.

Ἰωάννης ὁ ἐπιστήθιος: Ἴδε φίλον μαθητήν, καὶ μητέρα, Ἰησοῦ, ἔτι λόγον δὸς ἡμῖν, ἐκ στόματος τοῦ Σοῦ.

Πρόκειται για Ιεροσολυμιτική παράδοση, καθώς αυτά τα Εγκώμια δεν εντάσσονται μέσα στην Ακολουθία του Επιταφίου, όπως καταγράφεται στο “Τριώδιον”.

Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος με τον Μιχάλη Αδάμη στην Μόσχα

Ποιος, όμως, είναι αυτός ο Παπαδημητρίου που έκανε την εναρμόνιση;

Με το επώνυμο «Παπαδημητρίου» έχουμε αρκετούς λόγιους έλληνες συνθέτες. Πιστεύουμε ότι ο συγκεκριμένος είναι ο Κωνσταντίνος Παπαδημητρίου (Δαρδανέλια 1889-Αθήνα 1947), ο οποίος υπήρξε διακεκριμένος καθηγητής μουσικής, θεολόγος και νομικός, ψάλτης και θεωρητικός της βυζαντινής μουσικής και μουσικολόγος. Βυζαντινή μουσική μουσική σπούδασε στη Χάλκη – λογικό αφού καταγόταν από τα Δαρδανέλια – θεολογία στα Ιεροσόλυμα και ευρωπαϊκή μουσική στο Ωδείο Αθηνών και στην Ακαδημία της Βιέννης. Λόγω, λοιπόν, της ζωής του και στα Ιεροσόλυμα, επέλεξε να εναρμονίσει – ως γνώστης που ήταν – τα Εγκώμια προς το «Ακατάληπτον εστίν». Και ο Μιχάλης Αδάμης ενέταξε στο ρεπερτόριο της Χορωδίας του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων μερικά τροπάρια.

Το γνωστό εξαποστειλάριο των Νυμφίων «Τον νυμφώνα σου βλέπω» ακούγεται στην εναρμόνιση Τάκη Γεωργίου. Ο Παναγιώτης ή Τάκης Γεωργίου (1915-1984) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συνθέτες εκκλησιαστικής πολυφωνικής μουσικής, ο οποίος σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του υπηρέτησε ως Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής στο Εθνικό Ωδείο.

Ο συνθέτης Τάκης Γεωργίου

Στο τροπάριο της Κασσιανής του Μιχάλη Αδάμη σολίστ είναι ο συνθέτης και μουσικοπαιδαγωγός Στέφανος Βασιλειάδης (1933-2004), στενός συνεργάτης και φίλος του Μιχάλη Αδάμη και συνδιευθυντής της Παιδικής Χορωδίας των Ανακτόρων κάποιο διάστημα. Πρέπει να είναι από τις σπάνιες ηχογραφήσεις με την φωνή του Στέφανου Βασιλειάδη, και μάλιστα νέου.

Η «Κασσιανή» του Αδάμη, είναι απαιτητική και καθόλου προβλέψιμη. Δεν πρόκειται για εναρμόνιση βυζαντινού μέλους ή έστω μίμησή του, αλλά για μια αυτόνομη σύνθεση, με ανάπτυξη σε πολλά επίπεδα της χορωδιακής τεχνικής.

Αυτό το ηχητικό μεγαλοβδομαδιάτικο ντοκουμέντο της Παιδικής Χορωδίας του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων, αποδεικνύει την πολλή και ιδιαίτερη δουλειά που έγινε από αυτό το ξεχασμένο στις μέρες μας σύνολο. Ξεχασμένο ακόμα και από την μουσικολογική έρευνα… 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου Η Παιδική Χορωδία του Παρεκκλησίου

Ποίηση Νίκου Καρούζου για τον Ιησού τον Εσταυρωμένο

«Χάθηκε αυτός ο οδοιπόρος.

Είχε συνάξει λίγα φύλλα

ένα κλαδί γεμάτο φως

είχε πονέσει.

Και τώρα χάθηκε…

Αγγίζοντας αληθινά πουλιά στο έρεβος

αγγίζει νέους ουρανούς

η προσευχή του μάχη.

Έαρ μικρό έαρ βαθύ έαρ συντετριμμένο.»

«Με τι βιασύνη προχωρεί ο Ιησούς εφέτος

προς την Ανάσταση

παραμερίζει πανέρια τεράστια

γιομάτα βιολέτες

σπρώχνει τους αέναους παπάδες

τινάζει νευρικά προς τα πίσω τη μαλλούρα του

το γεγονός είναι ολοφάνερο: βαρέθηκε».

«Χάθηκε αυτός ο οδοιπόρος. Είχε συνάξει λίγα φύλλα ένα

Η “Κασσιανή” του Κωστή Παλαμά και του Δημήτρη Μητρόπουλου 

 του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Την Δευτέρα 25 Φεβρουαρίου 2019, στο πλαίσιο της εκδήλωσης που διοργανώσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο “Πολύτροπον”, με θέμα: “Ο Κωστής Παλαμάς δύο Πατριαρχών”, ήτοι του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου και του μακαριστού Πατριάρχου Αντιοχείας Ηλία Δ’, παρουσιάσαμε και την σπουδαία σύνθεση του μεγάλου Δημήτρη Δητρόπουλου “Κασσιανή”. 

Πρόκειται για την νεοελληνική απόδοση του Τροπαρίου της Κασσιανής, από τον μεγάλο ποιητή Κωστή Παλαμά

Το τραγούδι ερμήνευσαν η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά και ο Μάριος Καζάς στο πιάνο.

Ο Μητρόπουλος συνέθεσε το έργο το 1919. Το έγραψε για την  αγαπημένη του μούσα Κατίνα Παξινού – την μετέπειτα μεγάλη τραγωδό – και το αφιέρωσε στην χορηγό του Αλεξάνδρα Χωρέμη.

Στο μεγάλο συνέδριο “Δημήτρης Μητρόπουλος (1896-1960): Πενήντα Χρόνια Μετά”, που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2010 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου Δ. Μητρόπουλου – υπήρξε και μια λίαν ενδιαφέρουσα ανακοίνωση της μουσικολόγου Σοφίας Κοντώση: 

«Η Κασσιανή του Δημήτρη Μητρόπουλου σε ενορχήστρωση του Νίκου Σκαλκώτα. Ένα νεοευρεθέν αυτόγραφο». Στην ανακοίνωση παρουσιάστηκε ένα αχρονολόγητο αυτόγραφο του Νίκου Σκαλκώτα, το οποίο ανακαλύφθηκε στο Αρχείο Λεωνίδα Ζώρα και περιέχει ενορχήστρωση της Κασσιανής του Δημήτρη Μητρόπουλου.

Με απώτερο στόχο τον προσδιορισμό της χρονολόγησης του αυτογράφου του Σκαλκώτα, έγινε προσπάθεια και δόθηκαν, πιστεύω, απαντήσεις σε μια σειρά από ερωτήματα που εγείρει το νέο εύρημα. 

Αφενός, η έρευνα σε διάφορα αρχεία επιχείρησε να αναδείξει κατά πόσον ο Μητρόπουλος γνώριζε την ύπαρξη της άλλης εκδοχής, καθώς και εάν το έργο έχει εκτελεστεί στην επεξεργασία του Σκαλκώτα. Αφετέρου, η συγκριτική μελέτη της εκδοχής του Σκαλκώτα με τα υπάρχοντα μουσικά τεκμήρια της αυθεντικής εκδοχής για φωνή και πιάνο της Κασσιανής (το χειρόγραφο του Μητρόπουλου και δύο εκδόσεις) καταδεικνύει ότι, αντίθετα από την πρακτική του Σκαλκώτα κατά την ενορχήστρωση της Κρητικής Γιορτής του Μητρόπουλου, έχουν γίνει επεμβάσεις στο αυθεντικό κείμενο κατά το χειρισμό της ενορχήστρωσής του, των οποίων επιχειρείται η αιτιολόγηση και αποτίμηση. 

Την Πέμπτη 14 Απριλίου 2011 παρουσιάστηκε σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση αυτή η Σκαλκωτική “Κασσιανή” του Μητρόπουλου, από την ΚΟΑ υπό τον Βύρωνα Φιδετζή, στο πλαίσιο των Ελληνικών Μουσικών Γιορτών.

Την “Κασσιανή”του Μητρόπουλου μετέγραψε για κουαρτέτο εγχόρδων ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης. Πρωτοπαρουσιάστηκε από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (υπό την καθοδήγηση του Γιώργου Δεμερτζή) και την σοπράνο Μίνα Πολυχρόνου, στο μικρό Συνεδριακό του Πανεπιστημίου Πατρών, θαρρώ το 2006. Αργότερα ο Φίλιππος Τσαλαχούρης το προσάρμοσε και για ορχήστρα εγχόρδων και παίχτηκε από την τότε Ορχήστρα Πατρών, με σολίστ την σοπράνο Βασιλική Καραγιάννη. 

Αυτό το τραγούδι-ύμνο το συναντήσαμε με το ημέτερον Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον, ξεφυλλίζοντας το “Τετράδιο του Πατριάρχη”, δηλαδή την νεανική ποιητική ανθολογία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου.

Το περιώνυμο τροπάριο της Κασσιανής, στην απόδοση του Κωστή Παλαμά (από τη συλλογή “Βωμοί”), είναι, ίσως, η πιο γνωστή απόδοση του τροπαρίου στα νέα ελληνικά. Πολλοί λογοτέχνες και ποιητές επιχείρησαν κάτι ανάλογο. Όμως του Παλαμά το εγχείρημα έμεινε στην ιστορία. Εύλογη η προτίμηση του ανθολόγου μαθητού – και νυν Πατριάρχου – στο εν λόγω κείμενο. Το πρωτότυπο ήταν ασφαλώς οικείο σ’ αυτόν. Η ποιητική απόδοσή του στα νέα ελληνικά δεν μπορούσε παρά να ελκύσει το ενδιαφέρον του.

Την “Κασσιανή” των Παλαμά – Μητρόπουλου για φωνή και πιάνο, παρουσιάσαμε με το “Πολύτροπον” όπου ανεβάσαμε “Το Τετράδιο του Πατριάρχη”. Από την Σύμη και την Κύπρο το 2004, ως την Πάτμο το 2006 και τα Γιάννενα το 2008.

Την “Κασσιανή” του Μητρόπουλου ηχογράφησε η σπουδαία μεσόφωνος Στέλλα Ντουφεξή (που έφυγε από κοντά μας το 2015), και την συμπεριέλαβε στον εξαιρετικό ψηφιακό δίσκο Sketches of Greece.

Παραθέτουμε αυτή την σημαντική ηχογράφηση στη συνέχεια.

 του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου Την Δευτέρα 25 Φεβρουαρίου