Η μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη ίσταται ενωπίον μας προς ανακάλυψη

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Τι είναι ο Μίκης Θεοδωράκης, που σήμερα 29 Ιουλίου 2019 έχει γενέθλια και κλείνει τα 94 χρόνια του; Ένα φυσικό φαινόμενο! Σε παρασύρει με ορμή προς το μέρος του. Σαν ένας χείμαρρος ή ένα πλατύ ποτάμι που γυρεύει να εκβάλει, μα δε γίνεται. Είναι ακένωτος! Το ομολογεί και ο ίδιος: «…τα περισσότερα από τα έργα αυτά, μουσική δωματίου, συμφωνικά, ορατόρια, κοντσέρτα κ.λ.π., τα έγραψα στην κορυφή των κυμάτων αυτής της μανιασμένης θάλασσας που ήταν η ζωή μας στην Ελλάδα από το 1940 έως προχτές. Τα έγραψα, γιατί είχα βιωματική ανάγκη να το πράξω αδιαφορώντας για την τύχη τους και τη δική μου». Το πρώτο κουαρτέτο για έγχορδα έγραψε ο Θεοδωράκης το 1946!

Και το ακούμε ολόφρεσκο και σήμερα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (Γιώργος Δεμερτζής – βιολί, Δημήτρης Χανδράκης – βιολί, Αγγέλα Γιαννάκη – βιόλα, Άγγελος Λιακάκης – τσέλο), αν και κυκλοφόρησε σε ηχογράφηση το 2007. Εξήντα χρόνια μετά την σύνθεσή του! Μαζί με τρία ακόμα κουαρτέτα, τέσσερα ποιήματα του Καβάφη και άλλα έργα μουσικής δωματίου.

Τα ακούσαμε πριν έντεκα χρόνια σε συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Μουσείο Μπενάκη, πάντα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που μας τα αποκάλυψε και το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει πια…

Τα έργα αυτά ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γιώργο Δεμερτζή κι αυτό το λέει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης στο σημείωμα του κατά την έκδοση των έργων σε cd από την Legend Classics (2007): “Η τύχη και ο ρόλος των προσώπων διαδραματίζουν κάποτε καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς άραγε να φανταστεί για πόσα χρόνια ακόμα θα παρέμενε βυθισμένο στην αφάνεια το ξεχασμένο και εν πολλοίς άγνωστο έργο του Μπαχ, εάν δεν υπήρχε ο Μέντελσον; Τηρουμένων των αναλογιών, τα ξεχασμένα και από μένα τον ίδιο κουαρτέτα μου και άλλα έργα της ίδιας εποχής (1945-1948) θα παρέμεναν απλές κόλλες μουσικής γεμάτες νότες μέσα στο αρχείο μου, αν δεν τα ανακάλυπτε πριν από μερικά χρόνια ο Γιώργος Δεμερτζής. Ο οποίος όχι μόνο τα ανακάλυψε, αλλά ευθύς αμέσως τα τύλιξε με το ενδιαφέρον και το ταλέντο του, με αποτέλεσμα να τα βγάλει στο φως μαζί με τους άξιους συνεργάτες του με τόσο μεγάλη ευαισθησία και – ας μου επιτραπεί η φράση – ερμηνευτική τελειότητα, που ξάφνιασε πρώτα απ’ όλους εμένα τον ίδιο”. 

Ευτυχώς, λοιπόν, τα έχουμε συγκεντρωμένα σε τρεις ψηφιακούς δίσκους. Στο cd Μουσική δωματίου II εξαιρετικό πιάνο, γνησίως ελληνικόν, παίζει ο Θανάσης Αποστολόπουλος, ενώ στο III πιάνο παίζει η Μαρία Αστεριάδου και φλάουτο η Μαριλένα Δωρή.

Σημαντική ήταν και η συμβολή του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη, ως προς την επιμέλεια των νεανικών αυτών έργων του Θεοδωράκη. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Φ. Τσαλαχούρη για τα Κομμάτια για το Δεκέμβρη: «…δεν είναι τίποτε άλλο παρά μουσικές σελίδες ημερολογίου. Τοιχογραφίες δραματικών εντυπώσεων. Ένα μνημείο από τραγούδια χωρίς λόγια, με διαστάσεις, όμως, ψυχογραφικού δοκιμίου που σκοπό έχει να καταγράψει όχι συναισθήματα αλλά πλήρεις συναισθηματικές διεργασίες».

Άρα αυτό που είπε ο Γιώργος Δεμερτζής στη συναυλία με τα Κουαρτέτα στο Μουσείο Μπενάκη πριν 11 χρόνια – και το θυμάμαι σαν τώρα! – είναι υπόθεση του καθενός να το ανακαλύψει: «Πότε γράφτηκαν αυτά τα κομμάτια του Μίκη; Σήμερα! Για να ακουστούν πότε; Αύριο!».

Να πούμε, επίσης, ότι μαζί με το αφιέρωμα του περιοδικού ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ Νο 160 (2013) στον Έλληνα συνθέτη, κυκλοφόρησε και το cd “Μίκης Θεοδωράκης 1942-1952. Η δεκαετία της πρώιμης έντεχνης μουσικής”, με κομμάτια της Μουσικής δωματίου.

Επιλέγω να σταθώ στο Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2, «Το κοιμητήριο» (1946), γιατί εδώ βλέπουμε πως η στενή σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την ποίηση δεν αντανακλάται μόνο στις πολυάριθμες μελοποιήσεις ποιημάτων που έκανε, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η ποίηση λειτουργούσε συχνά γι’ αυτόν ως πηγή έμπνευσης για έργα ενόργανης μουσικής.

Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή του δεύτερου κουαρτέτου εγχόρδων, ενός μονομερούς, σύντομου οργανικού κομματιού (Adagio) αφιερωμένου στον Αργύρη Κουνάδη. Ο προγραμματικός τίτλος του κουαρτέτου («Το κοιμητήριο») προδίδει την έμπνευση του συνθέτη από το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού «Η τρελή μάνα» ή «Το κοιμητήριο». Στο αυτοβιογραφικό “Οι δρόμοι του αρχαγγέλου” (1986, τ. 2, σ. 91), ο Θεοδωράκης δηλώνει ρητά ότι το πρώτο τετράστιχο του ποιήματος (το οποίο αναγράφεται και πάνω στο χειρόγραφο της παρτιτούρας) αποδίδει το «μουσικό νόημα» του έργου:

Τώρα που η ξάστερη 
νύχτα μονάχους 
μας ηύρε απάντεχα, 
και εκεί στους βράχους 
σχίζεται η θάλασσα σιγαλινά. 

 
Όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο του χειρογράφου, το έργο ολοκληρώθηκε την 25η Μαρτίου 1946, λίγες μόλις μέρες πριν την πορεία που διοργάνωσε το ΕΑΜ στην Αθήνα στο πλαίσιο του μποϊκοτάζ των εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για την 31η Μαρτίου. Επικεφαλής της πορείας, ο Θεοδωράκης περικυκλώνεται και υφίσταται άγριο ξυλοδαρμό που τον οδηγεί στο νεκροτομείο! Θα επιζήσει για να ζήσει – φευ! – και τον αδελφοκτόνο εμφύλιο.  Στο πλαίσιο αυτό, η εικόνα της τρελής μάνας πάνω από τον τάφο όπου βρίσκονται τα δύο νεκρά παιδιά της, «ροδοστεφάνωτα, ασπροεντυμένα, […] αγκαλιασμένα μέσα εις την ύστερη αλησμονιά», αποκτά μια σχεδόν προφητική χροιά. Προφητική κι από μια άλλη άποψη. Αργότερα ο Θεοδωράκης θα μελοποιήσει τον “Επιτάφιο” του Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο ο ποιητής εμπνεύστηκε από την μάνα που θρηνούσε τον γιο της που σκοτώθηκε στην απεργία του 1936 στην Θεσσαλονίκη.
Η Μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη, που την έγραφε στα χρόνια του Εμφυλίου, ίσταται ενώπιόν μας πάντοτε προς ανακάλυψιν. Ως μια μουσική βιωματική, που μας αφορά και σήμερα.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου Τι είναι ο Μίκης

Αφιέρωμα στην ECM: O Ralph Towner ως πατέρας της μουσικής New Age Mέρος Β!

Tου Τάκη Γ. Χιωτακακου , τζαζ μουσικού

Με αφορμή τα 50 χρόνια της ECM συνεχίζουμε το αφιέρωμα στον αγαπημένο μας κιθαρίστα Ράλφ Τάουνερ, του οποίου το ππάντρεμα σύγχρονης τζαζ, κλασσικής και φολκ έθεσε τα θεμέλια για αυτό που αργότερα ονομάσθηκε μουσική «New Age»

Οι προσωπικοί δίσκοι

Ο Ralph Tower ηχογράφησε 17)προσωπικούς δίσκους με την εταιρία ECM.

Η αρχή έγινε με τον δίσκο “Trios/Solos” (1973). To ιδιαίτερο ύφος του Towner αιφνιδιάζει ευχάριστα και κερδίζει τα ακροατήρια, προοιωνίζοντας μία παραγωγικότατη συνέχεια.

“Diary” (1973). Σε αφαιρετικό και πειραματικό ύφος, αυτό το έργο. Πάντα ξεχώριζα το τελευταίο, αργό κομμάτι με τίτλο “Silence of a Candle”, που είναι γραμμένο για solo πιάνο.

Ακολουθεί το μνημειώδες “Solstice” (1975). Ένας δίσκος – σταθμός. Ένα μουσικό σταυροδρόμι, όπου συναντώνται η Κλασσική Μουσική, η Jazz και η παραδοσιακή κουλτούρα, με εντονώτατο “ambient” ύφος. Μία εξαιρετική ηχογράφηση, με την συνδρομή των Jan Garbarek (Γιαν Γκαρμπάρεκ, σαξόφωνο, φλάουτο), Eberhard Weber (Έμπερχαρτ Βέμπερ, μπάσο, τσέλλο) και Jon Christensen (Γιον Κρίστενσεν, τύμπανα και κρουστά). Διακρίνω το μεγαλοπρεπές.

“Oceanus”, το υπέροχα εμπνευσμένο “Drifting Petals”, το χειμαρρώδες “Nimbus” και το ατμοσφαιρικό “Sand”.

“Sounds & Shadows” (1977). Με εμφανείς επιρροές από το Post-Bop και Modal Jazz ύφος. Πιό «σκοτεινό» album, με δουλεμένες μουσικές φράσεις, όπως π.χ. στα κομμάτια “Distant Hills”, “Balanced Beam” και “Arion”.

“Batik” (1978). Ιδανικά πλαισιωμένος από τους Eddie Gomez (Έντι Γκομέζ) στο μπάσο και Jack DeJohnette (Τζακ ντε Ζονέτ) στα τύμπανα, ο δίσκος αυτός περιέχει πανέμορφα “ambient” κομμάτια με αξιοπρόσεκτα κιθαριστικά arpeggios, όπως στα “Waterwheel” και “Green Room”.

“Old Friends New Friends” (1979). Από τα πιό εμπνευσμένα έργα του. Οι κιθάρες του Towner, τo πιάνο, το τσέλλο, η τρομπέτα, το φλικόρνο, το Γαλλικό κόρνο, το κοντραμπάσο, τα τύμπανα και τα κρουστά, συνδράμουν σε επτά αριστουργηματικές συνθέσεις, όπως το “New Moon” και το “Yesterday and Long Ago”. Όμως, το «διαμάντι» του δίσκου, δεν είναι άλλο από το πανέμορφο “Beneath an Evening Sky”, που αποτελεί και το «σήμα κατατεθέν» του Ralph Towner.

“Solo Concert” (1979). Ζωντανές εκτελέσεις, επιλεγμένες από τις μέχρι τότε ηχογραφήσεις.

“Blue Sun” (1983). Ακούστε τα κομμάτια “Blue Sun”, “The Prince and the Sage”, καθώς και το ενδεκάλεπτο “Rumors of Rain”. Θα είναι πολύ δύσκολο να μην αναγνωρίσετε εκείνο το γνωστότερο, στις μέρες μας, “ambient” ύφος. Παρακαλώ όμως να θυμηθείτε, ότι υπήρξε κάποιος που έγραφε πράγματι τέτοια μουσική, πριν από 36 ολόκληρα χρόνια…

“Works” (1984). Mία εξαιρετική συλλογή με μερικά από τα καλύτερα κομμάτια του Towner, μέχρι και την κυκλοφορία του “Blue Sun”.

“City of Eyes” (1989). Πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία του “Works”, ήρθε αυτός ο δίσκος να ταράξει και πάλι τα νερά. Αφαιρετικές εισαγωγές, που εξελίσσονται σε Free Jazz φρασεολογία, με διάσπαρτες πινελιές από Caribbean ή Latin ύφος. Ξεχωρίζουμε τα “Jamaica Stopover”, “Sustained Release” και “Sipping the Past”.

“Open Letter” (1992). Eπιστροφή στα τζαζ στανταρντς, με την λιτή συμμετοχή του Peter Erskine στα τύμπανα και με επιλογές όπως το “I Fall in Love too Easily” (Jules Stein) και το Waltz for Debby (Bill Evans). Πολύ όμορφο κομμάτι είναι και το “The Sigh”, όπου, την solo κλασσική κιθάρα των υπόλοιπων κομματιών, διανθίζει η εκλεκτική χρήση του synthesizer.

“Un Altra Vita” (1992). Πρόκειται για το soundtrack της – σχετικά δυσεύρετης – ομώνυμης Ιταλικής τανίας. Εδώ, ο Ralph Towner συνεργάζεται με ιταλούς μουσικούς και διακρίνεται για τις υπέροχες, εύθραυστες μελωδίες του, στο πιάνο.

“Lost & Found” (1996). Επιστροφή στον συνδυασμό εκλεπτυσμένης ατμοσφαιρικότητας και σύγχρονης Jazz, με έμφαση στα μελωδικότερα και πιό βατά ακούσματα. Mε τους Marc Johnson (double-bass), John Christensen (τύμπανα) και Denney Goodhew (πνευστά). Εύηχα κομμάτια, με διάσπαρτες πινελιές παραδοσιακού ύφους, όπως τα “Summer’s End”, “Soft Landing”, “Trill Ride”, “A Breath Away” και “Mon Enfant”.

“Ana” (1997). H επόμενη κίνηση, είναι ένας δίσκος για solo κλασσική κιθάρα, στο γνώριμο ύφος του συνθέτη. Πρόκειται για 14 «μουσικά αφηγήματα» ή «μικρές ιστορίες» αν θέλετε, που κινούνται χωρίς εξάρσεις, με όμορφο, «γήϊνο» ύφος. Άριστη ερμηνεία και εξαιρετικές ηχογραφήσεις. Ακούστε ιδιαίτερα τα “Tale of Saverio”, “The Reluctant Bride”, “Green and Golden” και “Joyful Departure”.

“Anthem” (2001). Περίπου στο ίδιο ύφος, και σίγουρα στα ίδια επίπεδα ερμηνείας και ηχογράφησης με τον προηγούμενο δίσκο. Η διαφορά είναι ότι εδώ κάνει την επανεμφάνισή της η ακουστική 12χορδη κιθάρα, η οποία και τονίζει κατάλληλα την διάθεση του συνθέτη, στα κομμάτια που χρησιμοποιείται. Ξεχωρίζουν τα “Solitary Woman”, “Anthem”, “The Lutemaker” και “Very Late”.

“Time Line” (2006). Ακόμη ένας ενδιαφέρων δίσκος για κλασσική και 12χορδη ακουστική κιθάρα. Υπάρχουν 14 νέα κομμάτια, από τα οποία ξεχωρίζουν τα “If”, “Always by your Side” και “Turning of the Leaves”, ενώ υπάρχουν και τα Jazz standards “My Man’s Gone Now” (George Gershwin) και “Come Rain Or Come Shine” (Harold Allen).

“My Foolish Heart” (2017). Η δημιουργικότητα αυτού του καλλιτέχνη είναι ασταμάτητη. Δεν τον αγγίζει ο χρόνος. Δώδεκα κομψοτεχνήματα, έντεκα για solo κλασσική κιθάρα και ένα (“Clarion Call”) για ακουστική 12χορδη κιθάρα. Mία κορυφαία ηχογράφηση που έγινε στο Lugano της Ελβετίας. Το “My Foolish Heart” είναι του Victor Young, ενώ το “Blues As In Bley” είναι αφιερωμένο στον Αμερικανό jazz πιανίστα Paul Bley, που απεβίωσε λίγο πριν από την έναρξη των ηχογραφήσεων.

H συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες

Με τον μεγάλο Αμερικανό συνθέτη και πιανίστα της τζαζ, Duke Pearson (RIP), τον δίσκο “I Don’t Care Who Knows It” (1968), που αποτελεί και την πρώτη ηχογράφηση του Ralph Towner.

Συμμετείχε στο δίσκο των Weather Report, του κορυφαίου αυτού του «προγκρέσιβ τζαζ» συγκροτήματος, με τίτλο “I Sing the Body Electric” (1972), παίζοντας 12χορδη ακουστική κιθάρα στο κομμάτι “The Moors”.

Με τον Αμερικανό συνθέτη και πιανίστα της Κλασσικής και της τζαζ μουσικής Keith Jarrett, τον δίσκο “In the Light” (1974).

Με τον Νορβηγό σαξοφωνίστα Jan Garbarek, τον δίσκο “Dis” (1976).

Με τον Αμερικανό κιθαρίστα John Abercrombie (RIP), πρωτοπόρο στην κιθάρα-synthesizer, τους δίσκους “Sargasso Sea” (1976) και “Five Years Later” (1982). Πολύ όμορφα τα “Fable”, “Sargasso Sea” και “Avenue” από τον πρώτο δίσκο, και τα “Caminata”, “Isla” και “Microthema” από τον δεύτερο. Η συνεργασία του Towner με τον Abercrombie άφησε εποχή, λόγω του ταιριάσματος της μοναδικής ιδιοσυγκρασίας αυτών των δύο μουσικών.
Με τον Βραζιλιάνο μουσικό Egberto Gismonti, τον δίσκο “Sol Do Meio Dia” (1978).

O Ραλφ Τάουνερ και ο Τζων Αμπερκρόμπι

Με τον σπουδαίο Αμερικανό πιανίστα Marc Copland, τον δίσκο “Songs Without End”. Πρόκειται για ένα μουσικό φλερτ με την Modal Jazz, από το οποίο ξεχωρίζουν τα κομμάτια “Nardis” και “Blue in Green” του Miles Davis.

Με τον Αμερικανό συνθέτη, καθηγητή μουσικής και βιμπραφωνίστα Gary Burton, τους δίσκους “Matchbook” (1974), “Slide Show” (1986) και “Six Pack” (1997). Η γλυκύτητα και το sustain του βιμπράφωνου του Gary Burton, προσδίδει μία διαφορετική διάσταση στη μουσική του Towner.

Η συνεργασία Ralph Towner και Gary Burton

Με τον Αμερικανό τζαζ κιθαρίστα Larry Coryell (RIP), τον επονομαζόμενο “Νονό της Φιούζιον», τον δίσκο “The Restful Mind” (1975).

Με τον Αμερικανό συνθέτη και Jazz μπασίστα Gary Peacock, τους δίσκους “Oracle” (1994) και “Closer View” (1998). Ασυνήθιστη αρμονία και ρυθμός, καταιγισμός αρμονικών φθόγγων από την 12χορδη κιθάρα του Towner και το μπάσο του Peacock, πολύ προσεγμένες και δουλεμένες μουσικές φράσεις και περάσματα. Ένας «αγώνας επιβίωσης» ανάμεσα στο Post-Bop ύφος της Jazz και σε μελωδικές φράσεις του χώρου της Κλασσικής, αλλά και της Παραδοσιακής Μουσικής. Ένα όμορφο μωσαϊκό ηχοχρωμάτων.

Με τον Καναδό τρομπετίστα Kenny Wheeler (RIP), τον δίσκο “Deer Wan” (1978).

Με τον Άγγλο ντράμερ του «προγκρέσιβ ροκ» , Bill Bruford (Yes, King Crimson, Gong, Genesis), τον δίσκο “If Summer Had Its Ghosts” (1997).
Με τον Αμερικανό «μπλούζ» κιθαρίστα Robben Ford, τον δίσκο “Blues Connotation” (1996).

Με τον Ιταλό συνθέτη, παραγωγό και τρομπετίστα Paolo Fresu, τον δίσκο “Chiaroscuro” (2009). Το έργο αυτό, έχει εμπνεύσει τις νεότερες γενιές των μουσικών της τζαζ, ιδιαίτερα τα κομμάτια “Chiaroscuro” και “Zephyr”.

Με τους κιθαρίστες Wolfgang Muthspiel από την Αυστρία και τον Slava Grigoryan από το Καζακστάν/Αυστραλία, ο Ralph Towner μας παρουσιάζει μία ακόμα περίφημη δουλειά, το “Travel Guide” (2013). Η ατμοσφαιρικότητα και ο λυρικός αυτοσχεδιασμός είναι τα κυρίαρχα στοιχεία των δέκα συνθέσεων του δίσκου, πέντε του Towner και άλλες πέντε του Muthspiel. Η ποιότητα της ηχογράφησης είναι υποδειγματική. Ξεχωρίζω τα “Father Time”, “Windsong” και “Travel Guide”.

Με τον Αργεντινό κλαρινετίστα Javier Girotto, τον δίσκο “Duende” (2016). Πανέμορφες μελωδίες, όπως τα “Duende”, “Racconti in Fuga” και “Io e Te”. Διάθεση Τango, Baroque και Jazz, όλα ταυτόχρονα, και άριστα δοσμένα.

Τι θα ταίριαζε καλύτερα σαν επίλογος αυτού του άρθρου; Κάτι πομπώδες ή διθυραμβικό, όπως σίγουρα αξίζει στον μεγάλο αυτό μουσικό, ή κάτι απλούστερο αλλά πολύ ουσιαστικό; Ακούγοντας την μουσική του Ralph Towner επί πολλές δεκαετίες, θα προτιμήσω το δεύτερο. Απλά, περιμένω με ιδιαίτερη ανυπομονησία το επόμενο έργο του – με την ευχή, να αυξηθεί ο αριθμός των σύγχρονων καλλιτεχνών, για τους οποίους θα μπορεί κανείς να πει το ίδιο, με την ίδια ακριβώς θέρμη…

 

 

---

[vc_row][vc_column][eltd_block_one category_id="0" author_id="0" featured_thumb_image_size="original" display_pagination="yes" pagination_type="np-horizontal"][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column width="1/2"][eltd_post_layout_two

Αφιέρωμα στην ECM: Ο Ralph Towner ως πατέρας της μουσικής New Age – Μέρος Α!

Kλείνουν φέτος 50 χρόνια από την ίδρυση της εταιρείας ECM του Μάνφρεντ Άιχερ. Και εμείς δοθείσης της ευκαιρίας, ετοιμάσαμε ένα αφιέρωμα στον αγαπημένο μας τζαζ κιθαρίστα, τον Ραλφ Τάουνερ, που τυχαίνει να θεωρείται και ο πατέρας της μουσικής New Age

Tου Τάκη Γ. Χιωτακάκου, τζαζ μουσικού

Όταν κανείς αναφέρεται σε ένα σοβαρό καλλιτέχνη, ο οποίος διέπρεψε διεθνώς, ηχογραφώντας για την σπουδαία δισκογραφική εταιρία ECM (Editions of Contemporary Music), είναι πολύ δύσκολο να αποφύγει την επανάληψη του χαρακτηριστικού motto αυτής της εταιρίας: «Ο καλύτερος ήχος μετά την σιωπή».

Ο Ralph Towner (Ραλφ Τάουνερ), με τον οποίο θα ασχοληθούμε σε αυτό το άρθρο, είναι πράγματι ένας τέτοιος καλλιτέχνης, και μάλιστα από τους πιό εμβληματικούς μουσικούς του 20ου αιώνα, που τα έργα του αιτιολογούν πλήρως το παραπάνω ρητό. Χωρίς καμμία διάθεση ψευτορομαντισμού, αν έχει ακούσει κανείς ποτέ το κομμάτι “Beneath an Evening Sky” στο σωστό τόπο και χρόνο, πιστεύω ότι θα συμφωνήσει με τα γραφόμενα.

Πάντα υποστήριζα την άποψη ότι για να γίνει περισσότερο κατανοητή η μουσική αφετηρία και οι ιδιαίτερες κατευθύνσεις ενός δημιουργού όπως ο Ralph Towner, πρέπει να γίνει τουλάχιστον μία περιεκτική αναφορά, στα μουσικά δρώμενα και τις τάσεις της εποχής εκείνης. Με τον τρόπο αυτό, θα υπάρξει καλύτερη ορατότητα στο γιατί μία μερίδα σοβαρών δημιουργών, εγκατέλειψε την ασφάλεια που παρείχαν οι “à la mode” μουσικές παραγωγές και στράφηκε στην άνευ όρων και περιορισμών, καλλιτεχνική δημιουργία.

Το συνολικό εγχείρημα, «προστατεύθηκε» από μία μικρή μερίδα δισκογραφικών εταιριών (που αργότερα ονομάστηκαν ‘special labels’), οι οποίες διέθεταν τους ανθρώπους και τα μέσα για να παράγουν εξαιρετικής ποιότητας ηχογραφήσεις. Κυρίως όμως, είχαν τον τρόπο να εντοπίσουν, να προσελκύσουν και να αναδείξουν σημαντικούς καλλιτέχνες. Μία τέτοια εταιρία ήταν και η ECM, όπως προαναφέρθηκε.

Η ανταπόκριση του κοινού ήταν άμεση, και δεν είναι υπερβολικό να πει κανείς ότι ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Ακροατήρια με ανεπτυγμένο αισθητήριο, χαϊφιντελιστές, έμπειροι μουσικοί, ακόμα και σπουδαστές ωδείων, ήταν οι πρώτοι που αντιλήφθηκαν ότι κάτι νέο γεννιέται και μετέδωσαν σταδιακά αυτή τη φλόγα στους υπόλοιπους. Πως έγιναν όλα αυτά;

Κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’70, η μουσική βιομηχανία στράφηκε μαζικά προς διάφορα εμπορικότερα μουσικά ρεύματα, όπως ήταν π.χ. η «ποπ» και η «ντίσκο». Στους αντίποδες, μέσα στον γενικότερο αναβρασμό και την ξέφρενη δημιουργικότητα της εποχής, η τζαζ, η «σόουλ» και τα «Μπλούζ» γνώριζαν (ευτυχώς) μεγάλη άνθιση, ενώ το Progressive Rock θα έδρεπε δάφνες, για αρκετά ακόμη χρόνια. Υπήρχε ένας εσμός μουσικών συγκροτημάτων, μία διευρυμένη αγορά και μία πολλά υποσχόμενη μουσική τεχνολογία (από όργανα έως νέου τύπου στερεοφωνικά μηχανήματα), στοιχεία που ήταν ικανά να συντηρήσουν σε υψηλά επίπεδα τα μουσικά αυτά είδη. Επιπρόσθετα, η δημιουργία ή/και εξέλιξη υβριδικών μουσικών φορμών παρέμενε ζωντανή στο προσκήνιο, παράγοντας αβίαστα ενδιάμεσα ιδιώματα όπως η τζαζ ροκ, η λάτιν τζαζ, το «φλαμένκο ροκ» κ.ά.

Η γέννηση της μουσικής New Age

Παράλληλα όμως, γεννήθηκε και η ανάγκη για επιστροφή σε κάποια προσεγμένα, πιό ‘εσωτερικά’ και σίγουρα λιγότερο θορυβώδη μουσικά ακούσματα. Τέτοια ακούσματα, θα έπρεπε να ξεκουράζουν τα ακροατήρια από τις εκκωφαντικές ηχητικές στάθμες των λαμπάτων ενισχυτικών, την χρήση παραμόρφωσης στις ηλεκτρικές κιθάρες και τις μικροφωνικές εγκαταστάσεις αρκετών ΚW. Από την μία πλευρά, βοηθούσε η προώθηση των κατά τόπους παραδοσιακών μουσικών ιδιωμάτων, από την άλλη, γεννήθηκε ένα νέο μουσικό ρεύμα.

Αυτό το μουσικό ρεύμα, αναπτύχθηκε σχεδόν ταυτόχρονα και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, ενώ στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην κλασσική ευρωπαϊκή κουλτούρα και διανόηση. Από τους «Τρόπους» της Αρχαίας Ελληνικής μουσικής παράδοσης (Ιωνικό, Δωρικό, Φρυγικό, Λυδικό, Μιξολυδικό, Αιολικό και Λοκρικό) μέχρι την συνθετική προσέγγιση της εποχής της Αντίστιξης (Baroque Counterpoint). Χωρίς διασταγμό, αλλά με ώριμη σκέψη και δημιουργική διάθεση, χρησιμοποιήθηκαν τόσο παραδοσιακά και ακουστικά, όσο και σύγχρονα ηλεκτρονικά μουσικά όργανα.

Υπήρξε επιπλέον εμπλουτισμός του μουσικού ρεύματος με την χρήση μεταγενέστερων κανόνων σύνθεσης και ενορχήστρωσης. Σε μικρό χρονικό διάστημα, είχαν δημιουργηθεί πολλές διαφορετικές εκδοχές της αρχικής φόρμας, συνολικά όμως η μουσική αυτή ονομάστηκε “Landscape Music” και αργότερα “New Age Music” ή “Ambient”.

Aν και η σχετική ονοματολογία μοιάζει κάπως σαν να προσθέτει ‘ταμπέλες’ στο γιγαντιαίο μωσαϊκό της μοντέρνας μουσικής, ο Ralph Tower θεωρείται από πολλούς ως ο πατέρας της New Age μουσικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο αμάγαλμα του προσωπικού του ήχου, συμπεριέλαβε και στοιχεία από την Jazz και Βραζιλιάνικη μουσική.

Ο Ralph Towner ξεκίνησε την καριέρα του σαν πιανίστας της τζαζ, εμπνευσμένος από την συνθετική και ερμηνευτική ικανότητα του μεγάλου Bill Evans. Στη συνέχεια, σπούδασε πιάνο και μουσική σύνθεση στο Πανεπιστήμιο Όρεγκον των ΗΠΑ. Διαθέτοντας τις σημαντικές αυτές περγαμηνές, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, αποφάσισε να εγκατασταθεί στη Βιέννη, όπου σπούδασε κλασσική κιθάρα. Μαθήτευσε δίπλα στον μεγάλο Αυστριακό κιθαρίστα Karl Scheit, ο οποίος θεωρείται ως ένας από τους επιφανέστερους μουσικοδιδάσκαλους του 20ου αιώνα. Σημειώνεται για τον Scheit, ότι η μουσική κοινωνία της Βιέννης του απέδιδε το προσωνύμιο «Segovia της Αυστρίας», παρομοιάζοντάς τον με τον κορυφαίο Ισπανό κιθαρίστα, Αντρέ Σεγκόβια.

Μετά το πιάνο και την κλασσική κιθάρα, ο Ralph Towner εμπλούτισε τον προσωπικό του ήχο προσθέτοντας δύο ακόμη μουσικά όργανα. Πρόκειται ασφαλώς για εκείνη την υπέροχη δωδεκάχορδη (12-string) ακουστική κιθάρα μάρκας Guild, όπως και για το Prophet 5, το θρυλικό αναλογικό synthesizer της Sequential Circuits. Το συγκεκριμένο μηχάνημα, ήταν το πρώτο προγραμματιζόμενο synthesizer στην ιστορία της μουσικής, που διέθετε ενσωματωμένο μικροεπεξεργαστή.

Το συνολικό μουσικό έργο του Ralph Towner είναι δυνατόν να χωριστεί σε τρεις κύριες κατηγορίες, για λόγους ευχερέστερης καταγραφής, ακρόασης και σπουδής. Με αυτή τη λογική, έχουμε τα έργα εκείνα στα οποία συμμετέχει ως μέλος του διάσημου μουσικού σχήματος “Oregon”, τα έργα τα οποία αποτελούν καθαρά προσωπικούς του δίσκους, αλλά και τις ηχογραφήσεις που έγιναν με την συνεργασία διαφόρων σπουδαίων μουσικών.

Η Εποχή των Oregon

Οι Oregon είναι ένα πρωτοποριακό μουσικό σχήμα με σημαντικές καταβολές από την Κλασσική Μουσική, που κινείται όμως με άνεση τόσο στα διάφορα ιδιώματα της μοντέρνας Jazz, όσο και της διεθνούς παραδοσιακής μουσικής (αυτά που σήμερα συνηθίζουμε να αποκαλούμε συνολικά “World Music”). Iδρύθηκαν το 1970, από τους Ralph Towner (πιάνο, κλασσική κιθάρα, ακουστική 12χορδη κιθάρα, synthesizer, κρουστά και τρομπέτα), Glen Moore (Γκλέν Μούρ, μπάσο, πιάνο, φλάουτο, βιολί), Paul McCandless (Πωλ Κάντλες, όμποε, κλαρίνο, αγγλικό κόρνο και σοπράνο σαξόφωνο) και τον Colin Walcott (Κόλιν Γουάλκοτ) στο σιτάρ και την τάμπλα. Το 2015, ο Paolino Dalla Porta (Παολίνο Ντάλλα Πόρτα) αντικατέστησε στο μπάσο τον Glen Moore. Συμμετοχή στο σχήμα είχε και ο Trilok Gurtu (Τριλόκ Γκουρτού) κρουστά).

Στη δισκογραφική εταιρία Vanguard διακρίνουμε τις εξής ηχογραφήσεις του Ralph Towner με τους Oregon, τις “Music of Another Present Era” (1972), “Distant Hills” (1973), “Winter Light” (1974), “In Concert” (1975), “Together” (1976), “Friends” (1977), “Moon and Mind” (1978), “Violin” (1978), “Our First Record” (1980) και “Essential” (1981).

Από τον επόμενο δίσκο τους, ανατέλλει η χρυσή εποχή της συνεργασίας των Oregon με την διάσημη δισκογραφική εταιρία ECM (Editions of Contemporary Music) του Manfred Eicher. Εδώ, θα βρούμε τους δίσκους “Oregon” (1983), “Crossing” (1985) και “Ecotopia” (1987).

Aπό τον πρώτο δίσκο, ακούστε π.χ. τα “Arianna”, “There was no Moon that Night” και “Impending Bloom”, στα οποία το αφαιρετικό ύφος και το «πάντρεμα» με την Free Jazz, είναι ιδιαίτερα έντονα.

Στο “Crossing”, τα πράγματα γίνονται λιγότερο ορμητικά και περισσότερο περιγραφικά, όπως στο ομώνυμο κομμάτι, ή στα “Pepe Linque” και “Alpenbridge”.

Στο “Ecotopia” υπάρχει μία ισορροπία, μία ειρηνική συνύπαρξη διαφόρων ιδιωμάτων της Jazz, των παραδοσιακών καταβολών αλλά και της avant garde διάθεσης, που είναι διάχυτη σε όλο το δίσκο. Η ενορχήστρωση και η ερμηνεία των κομματιών, είναι καταπληκτικές, όπως π.χ. στο ομώνυμο κομμάτι “Echotopia” και στο “Twice Around The Sun”.

Kλείνουν φέτος 50 χρόνια από την ίδρυση