Το Διεθνές Φεστιβάλ Εκκλησιαστικού Οργάνου «ΑΝΩ», αδυνατώντας – και αυτό – να υλοποιήσει τον αρχικό προγραμματικό σχεδιασμό του, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στο κοινό και τους ανθρώπους που συμβάλλουν στη διοργάνωσή του, καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να διατηρήσει τη συνέχειά του και να εδραιώσει την παρουσία του στον καλλιτεχνικό ορίζοντα:
• υποστηρίζει τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και τους ανθρώπους που την υπηρετούν,
• αξιοποιεί την τεχνολογία για την προώθηση και διεύρυνση του κοινού του, σε μια δύσκολη για πολιτιστικές εκδηλώσεις περίοδο.
Για την 4η διοργάνωσή του, το Φεστιβάλ προγραμματίζει τρεις συναυλίες, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Γεωργίου Άνω Σύρου, χωρίς την παρουσία κοινού, αλλά με ζωντανή μετάδοση (live-streaming).
Παράλληλα, μέσω εγκατάστασης οθόνης προβολής, τις συναυλίες θα μπορεί να παρακολουθήσει περιορισμένος αριθμός θεατών, με ελεύθερη είσοδο, σε επιλεγμένους ανοιχτούς χώρους, τηρώντας όλα τα πρωτόκολλα αντιμετώπισης της πανδημίας.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΥΛΙΩΝ
Πέμπτη, 20 Αυγούστου, ώρα 20:15
Έργα για εκκλησιαστικό όργανο και κρουστά
Ελένη Κεβεντσίδου, εκκλησιαστικό όργανο
Σπύρος Λάμπουρας, κρουστά
Χώρος προβολής: Προαύλιο Ποιμαντικού Κέντρου «ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ», Ποσειδωνία
Παρασκευή, 21 Αυγούστου, ώρα 20:15
Έργα για εκκλησιαστικό όργανο και βιολοντσέλο
Ελένη Κεβεντσίδου & Χρήστος Παρασκευόπουλος, εκκλησιαστικό όργανο
Susan Norton, βιολοντσέλο
Χώρος προβολής: Προαύλιο Ενυδρείου, Κίνι
Σάββατο, 22 Αυγούστου, ώρα 20:15
Έργα για εκκλησιαστικό όργανο και φωνή*
Χρήστος Παρασκευόπουλος, εκκλησιαστικό όργανο
Ιωάννης Κάβουρας, τενόρος
Χώρος προβολής: Ανοιχτός χώρος εκδηλώσεων Πολιτιστικού Συλλόγου Χρουσσών, Χρούσσα
(*) Η συναυλία είναι αφιερωμένη στην επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Αγίου Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’, και περιλαμβάνει έργα Πολωνών συνθετών.
Τις συναυλίες προλογίζει ο μουσικός παραγωγός και σύμβουλος προγράμματος του Φεστιβάλ ΑΝΩ, Νίκος Κανελλόπουλος.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ
Έκθεση για τη ζωή και το έργο του Αγίου Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’. Θα πραγματοποιηθεί στον πρόναο του Καθεδρικού Ναού Αγίου Γεωργίου Άνω Σύρου (17-23 Αυγούστου), με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Πολωνικής Δημοκρατίας στην Αθήνα.
Το Φεστιβάλ ΑΝΩ 2020 πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού & Αθλητισμού και του Υπουργείου Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής – Γενική Γραμματεία Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής.
Kλείνουν σήμερα 100 χρόνια από την δολοφονία του ελληνολάτρη διπλωμάτη, στοχαστή και λογοτέχνη Ίωνα Δραγούμη Και εμείς ως πρωτο μέρος ενός αφιερώματος στον Δραγούμη αναδημοσιεύουμε μια παλιοτερη ομιλία του Στάθη Κεφαλούρου στον “Ιανό” από μια παλιότερη εκδήλωση, της οποίας ήταν και ο εμπνευστής.
Η ομιλία του Στάθη Κεφαλούρου είναι απο εκείνες που ακόμα και αν δεν συμφωνείς μαζί του, φέρνει ένα προβληματισμό Δημοσιεύουμε δύο αποσπάσματα από την ομιλία :
“Νέος συνήθιζα να κοιμάμαι με τα βιβλία του Ίωνος Δραγούμη κάτω από το μαξιλάρι μου. Θυμάμαι λοιπόν μεταξύ άλλων πως κάθε φορά που ο Ίων Δραγούμης μιλάει για τον εαυτό του χρησιμοποιεί τη λέξη εθνικιστής και εθνικισμός ενώ όποτε μιλάει – με αγάπη και καθόλου απαξιωτικά – για τους συμπατριώτες του χρησιμοποιεί τον λέξη εθνισμό. Γιατί κάνει αυτή τη διάκριση; Γιατί επιφυλάσσει μόνο για κείνον τον εθνικισμό και στους άλλους αποδίδει τον εθνισμό; Δεν είναι νομίζω επειδή χαρακτηρίζεται από πολλούς βιογράφους του εγωλάτρης. Θα τον αδικούσε μια τέτοια εξήγηση. Κάτι άλλο μάλλον συμβαίνει εδώ”.
Και παρακάτω:
“Ο εθνικιστής λοιπόν Ίων Δραγούμης, ταύτιζε το εγώ με το εμείς. Και αναμφίβολα η ταύτιση αυτή ανάμεσα στο εγώ και το εμείς δεν ήταν αυθαίρετη άρα ούτε και ψυχιατρικά επιλήψιμη. Τα ταξίδια του ήταν αποστολές πατριδογνωσίας. Μελετούσε την ιστορία του τόπου διαρκώς, γινόταν φορέας των ηθών και των εθίμων του. Ζούσε μαζί με το λαό του κάτω από πολλές και διαφορετικές περιστάσεις. Έστηνε αυτί στην κοινωνία. Ανέλυε εξαντλητικά όλα τα δεδομένα και βρισκόταν πάντα σε θέση να προτείνει, ίσως και να προβλέψει το μέλλον. Γινόταν ντόπιος οπουδήποτε. Γι’ αυτό κι ένας εθνικιστής της εποχής εκείνης μπορούσε συνάμα να γίνει κι ο καλύτερος κοσμοπολίτης.”
Η παρακμή και τελικά η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, επισφράγησε χρονολογικά και την παύση του αρχαίου κόσμου. Στο κομβικό αυτό σημείο, το τελειωτικό κτύπημα έδωσε ο πολυάριθμος στρατός και ο πειρατικός στόλος των Βανδάλων, ο οποίος, υπό την ηγεσία του Γιζέριχου, κατέλαβε την Ρώμη το το 455 μ.Χ. και σηματοδότησε ιστορικά την έναρξη του Μεσαίωνα. Η πόλη λεηλατήθηκε επί δύο εβδομάδες, ενώ καταστράφηκαν με αγριότητα όλα τα έργα τέχνης και τα μνημεία πολιτισμού.
Παρά το γεγονός της οριστικής ήττας των Βανδάλων από τον στρατηγό του Ιουστινιανού Βελισσάριο, και την παράδοση του αρχηγού τους Γελίμερου στην Καρχηδόνα το 534 μ.Χ., οι εποχές είχαν πλέον αλλάξει αδυσώπητα, για τους περισσότερους λαούς της εποχής, όσους τουλάχιστον είχαν μέχρι τότε επιδείξει αξιόλογα πολιτισμικά «δείγματα γραφής».
Τα βαρβαρικά φύλα ισχυροποιήθηκαν και εξαπλώθηκαν στην κεντρική Ευρώπη και αλλού, δημιουργώντας παράλληλα μία πρωτοφανή πνευματική σύγχιση και σύγκρουση.
Οι αξίες του κλασσικού κόσμου, διαβρώθηκαν και εγκαταλείφθηκαν. Ο αρχαϊκός πολιτισμός, κατά συνέπεια και ο αρχαιοελληνικός, τέθηκε σε μακρά ύπνωση. Ανάμεσα στα διάφορα πολιτισμικά πλήγματα, ήταν και η λήθη στην οποία μοιραία επέπεσε και η Αρχαία Ελληνική τραγωδία.
Επρόκειτο για την «τελευταία πράξη του δράματος», δεδομένου ότι ήδη από την εποχή του θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η παρακμή της καλλιτεχνικής δημιουργίας ήταν ήδη ορατή, όπως άλλωστε και η βαθμιαία αντικατάστασή της με υποδεέστερα θεάματα και ψυχαγωγικά δρώμενα, όπως οι θηριομαχίες και η συχνά ανέμπνευστη παντομίμα.
Έπρεπε να περάσουν περισσότερα από τετρακόσια χρόνια, ώστε να επανεκιννήσει με διστακτικά βήματα η διαδικασία έρευνας, μελέτης και αξιοποίησης του μελοδράματος, μίας ακόμα τεράστιας πνευματικής κληρονομιάς που άφησαν οι αρχαίοι πρόγονοί μας στον υπόλοιπο κόσμο. Το πεπρωμένο της υπέροχης αυτής μορφής τέχνης, που συνδυάζει μουσική και θέατρο, ήταν να εμπνεύσει και πάλι τους λαούς. Πρόκειται για το γνωστό ως «Λειτουργικό Δράμα», όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Αν όμως το χρονικό διάστημα των τετρακοσίων ετών φαίνεται δυσθεώρητο στον αναγνώστη, τότε η προσθήκη πεντακοσίων ακόμη ετών, μέχρι την εποχή του Ρομαντισμού τον 19ο αιώνα, κάνει το άθροισμα των εννιακοσίων ετών, να φαίνεται πραγματικά ασύλληπτο! Ήταν τότε που στην Ευρώπη άνθιζε η Όπερα, χαρίζοντάς μας τις γνωστές, αγαπημένες και υπέροχες δημιουργίες, μία μορφή τέχνης που εδράστηκε και στην επιρροή της ακλόνητης βάσης των επινοήσεων του αρχαιοελληνικού πνεύματος.
Αυτό ακριβώς θα δούμε στη συνέχεια, παραθέτοντας χρονολογικά και συνοπτικά, τα σχετικά ιστορικά δεδομένα.
Η πρώτη μορφή της Αρχαίας Ελληνικής τραγωδίας ήταν ο «Διθύραμβος». Αποτέλεσε το «πρόπλασμα» ή την βάση, αν θέλετε, στην οποία στηρίχθηκε και αργότερα εξελίχθηκε η τραγωδία. Αρχικά, χρησίμευε για ερμηνεία ασμάτων προς τιμήν του Διονύσου.
Παρά το γεγονός ότι θεωρείται ένα πρώϊμο μουσικό ιδίωμα, υπήρχε έντονο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού. Αυτό συνιστά από μόνο του ένα ενδιαφέρον ζήτημα, το οποίο παραπέμπει κατά κάποιο τρόπο στην άνθιση του αυτοσχεδιασμού του 20ου αιώνα, ειδικότερα μέσα από ορισμένες μορφές της μουσικής Jazz. Δυστυχώς, είναι πρακτικά αδύνατη η περαιτέρω διερεύνησή τους, αφού οι σχετικές αναφορές είναι ολιγάριθμες και αφηγηματικές, χωρίς μουσική περιγραφή ή σημειογραφία.
Ο «Διθύραμβος» γεννήθηκε στην Πελοπόννησο. Ο Κορίνθιος κιθαρωδός Αρίων, κατά τον 6 ο π.Χ. αιώνα, ήταν ο πρώτος που διάρθρωσε το ιδίωμα σε διακριτά μέρη, προσδίδοντάς του μία συνθετότερη και περισσότερο εξελιγμένη μορφή. Αναίρεσε τον περιορισμό μίας σειράς μουσικών ερωταπαντήσεων μεταξύ κεντρικού ερμηνευτή και χορωδίας, ενώ θέσπισε συγκεκριμένη ερμηνευτική δομή, με την συμμετοχή πολυμελούς χορωδίας και πλήθους μουσικών οργάνων. Με τις σημαντικές αυτές βελτιώσεις, ήταν θέμα χρόνου να διαδοθεί ταχύτατα η επιτυχία που είχε ο «Διθύραμβος» και στην Αθήνα, όπου εκεί τον εισήγαγε ο Λάσος ο Ερμιονεύς. Μάλιστα, πρόσθεσε εμβόλιμα διάφορα στοιχεία και τροποποίησε καλλιτεχνικούς ρόλους, που κρίθηκαν γενικά ως ευφάνταστα.
Στη συνέχεια, ο Θέσπις ο Αττικός, παρέλαβε τον Διθύραμβο στη νέα του μορφή, και επιχείρησε ορισμένες καίριες, δομικές και ερμηνευτικές παρεμβάσεις, η γενική αποδοχή των οποίων του απέδωσε την αναγνώριση ως θεμελιωτή της Αρχαίας Ελληνικής τραγωδίας. Συνέθεσε δεκάδες τραγωδίες, μεταξύ των οποίων οι «Ημίθεοι», οι «Ιερείς» και ο «Πενθεύς», δυστυχώς όμως δεν σώζεται καμμία στην εποχή μας. Μαθητές της σχολής του Θέσπιδος, όπως ο Χοιρίλος, ο Πρατίνας και ο Φρύνιχος, συνέθεσαν εκατοντάδες τραγωδίες, που αποτέλεσαν το εφαλτήριο για την ανάδειξη γιγάντων, όπως ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης, οι οποίοι τελειοποίησαν στο έπακρο την τραγωδία.
Στο σημείο αυτό, κάνουμε ένα μεγάλο χρονικό άλμα στο μέλλον (περίπου 1,400 χρόνια) για να παρουσιάσουμε δειγματοληπτικά ορισμένα σημεία που υπογραμμίζουν τόσο την αναβίωση του αρχαιοελληνικού δράματος από τους ευρωπαϊκούς λαούς, όσο και την έμπνευση που τόσο απλόχερα προσέφερε στις επερχόμενες γενεές.
Τον 10ο αιώνα, όπως επιγραμματικά αναφέραμε παραπάνω, αναδύεται μέσα από τους κεντρο-ευρωπαϊκούς ναούς ένα νέο παραστατικό μουσικό ιδίωμα, το λεγόμενο «Λειτουργικό Δράμα», το οποίο έκανε ευρύτατη χρήση θεματολογίας σχετικής με τη Βίβλο. Το ιδίωμα αυτό, μετεξελίχθηκε σε ένα είδος λαϊκού θεάτρου, το οποίο συνέδραμε στη διαμόρφωση της μεταγενέστερης ευρωπαϊκής θεατρικής σκηνής και της δραματικής τέχνης, όπως αυτή είχε παραληφθεί από τον αρχαίο κόσμο.
Κατά τα τέλη του 16ου αιώνα, οι μελέτες σχετικά με το αρχαιοελληνικό δράμα αναζωπυρώθηκαν από ένα κύκλο διανοούμενων, καλλιτεχνών και παιδαγωγών, με την ονομασία “Camerata Musicale Fiorentina” (γνωστή ως «Καμεράτα»). Ο κύκλος αυτός, αναπτύχθηκε και τέθηκε αρχικά υπό την σκέπη του Φλωρεντίνου ευγενή Giovanni Bardi (Τζοβάνι Μπάρντι). Συμμετείχαν σημαντικές προσωπικότητες εκείνης της εποχής, όπως ο Vincenzo Galilei (Βιντσέντσο Γκαλιλέϊ), μουσικοσυνθέτης και θεωρητικός, πατέρας του διάσημου αστρονόμου Galileo Galilei (Γαλιλαίου Γκαλιλέϊ), και ο συνθέτης και χορωδός Giulio Caccini (Τζούλιο Κατσίνι)
Μερικά χρόνια αργότερα, το 1590, την σκυτάλη της πρωτοκαθεδρίας και της πολιτιστικής καθοδήγησης παρέλαβε ο μεγαλέμπορος, αριστοκράτης και διάσημος μαικήνας Jacopo Corsi (Γιάκοπο Κόρσι), το μέγαρο του οποίου αποτέλεσε και την έδρα της ομάδας.
Με την προσθήκη του ποιητή και λιμπρετίστα Ottavio Rinuccini (Οτάβιο Ρινουτσίνι), καθώς και του συνθέτη και δεινού ερμηνευτή εκκλησιαστικού οργάνου Jacopo Peri (Γιάκοπο Πέρι), τα μέλη της ομάδας μελετούσαν την Αρχαία Ελληνική τραγωδία, την οποία αναγνώριζαν ως πλήρως μελοποιημένη. Ο βασικός τους στόχος ήταν να δημιουργήσουν μία ανάλογη θεατρική φόρμα, όπου λόγος, μουσική και περιεχόμενο θα συνέθεταν ένα απόλυτα ενιαίο σύνολο.
Ποιοί όμως ήταν οι καρποί αυτών των οργανωμένων κινήσεων και μελετών; Ας προστρέξουμε σε μερικά παραδείγματα.
Ο Vincenzo Galilei (Βιντσέντσο Γκαλιλέϊ), δημοσίευσε για πρώτη φορά (1581) ορισμένα από τα διασωθέντα αποσπάσματα της αρχαίας ελληνικής μουσικής, πιό συγκεκριμένα, τρεις ύμνους του Μεσομήδη (ονομαστού λυρικού ποιητή και μουσικού από την Κρήτη, που μεγαλούργησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού).
Η συστηματική συνεργασία των προαναφερόμενων Corsi (Κόρσι), Rinuccini (Ρινουτσίνι) και Peri (Πέρι), έχει ως αποτέλεσμα την παρουσίαση του σημαντικού έργου «Δάφνη», που θεωρείται από τους ειδικούς ως η πρώτη όπερα, με την σύγχρονη πλέον έννοια του όρου. Το λιμπρέτο του Rinuccini (Ρινουτσίνι), εμπνέεται από τον ελληνικό μύθο που αναφέρεται στην όμορφη Νύμφη Δάφνη, ακριβώς όπως τον αφηγείται ο Οβίδιος στις περίφημες «Μεταμορφώσεις» του, όπου ο θεός του φωτός Απόλλων μεταμορφώνει την Δάφνη σε δέντρο.
Άλλο ένα δείγμα της συνεργασίας των Rinuccini (Ρινουτσίνι) και Peri (Πέρι), είναι το μουσικό δράμα με τίτλο «Ευρυδίκη». Το έργο αυτό, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1600, είχε ταράστια απήχηση στο κοινό, ενώ χρησιμοποιήθηκε στην πρεμιέρα για τον εορτασμό των γάμων του βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου του 4ου και της Μαρίας των Μεδίκων.
Φθάνουμε πλέον στον 19ο αιώνα μ.Χ. και στην εποχή του ρομαντισμού. Στον θρίαμβο που και στο εξαιρετικό κάλλος του ιδιώματος εκείνου που καλείται «Όπερα». Δεν θα ασχοληθούμε με σχολές, ονόματα ή αναλύσεις έργων, ούτε προσωπικές προτιμήσεις.
Θα παραθέσουμε απλά ορισμένες παρατηρήσεις και διαπιστώσεις, που παραπέμπουν στην πηγή έμπνευσης και στην αισθητική επιρροή που προσέφερε η Αρχαία Ελληνική τραγωδία, στη δημιουργία των μεγαλοπρεπών αυτών έργων.
Εάν αναζητήσει κανείς τον ορισμό της τραγωδίας, όπως τον αναφέρει ο Αριστοτέλης στο έργο του «Ποιητική», διαβάζει τα εξής: «Ἔστι μὲν οὖν τραγῳδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ, χωρὶς ἑκάστου τῶν εἰδῶν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι’ ἀπαγγελίας, δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν».
Σε ελεύθερη και προσαρμοσμένη ερμηνεία: «Είναι λοιπόν κάθε τραγωδία ένα ολοκληρωμένο και σημαντικό έργο ηθοποιΐας (αναπαράσταση πραγματικού ή φανταστικού γεγονότος), με ξεχωριστή υπόθεση, διακριτή δομή και διάρκεια, σκηνογραφία και ενδυμασίες, διαθέτοντας αρμονία, μελωδία και ρυθμό, με εφαρμογή της υποκριτικής τέχνης και όχι απαγγελία, προκαλώντας έντονα συναισθήματα στους θεατές. Εκείνοι, ταυτίζονται με τους ήρωες του έργου, συνειδητοποιούν ότι τα δρώμενα θα μπορούσαν να συμβούν στην πραγματική ζωή, αλλά τελικά απολυτρώνονται γιατί αποκομίζουν αξιόλογα ηθικά οφέλη, που προσφέρουν μία μορφή ανάτασης και εξαγνισμού».
Η αφήγηση αυτή, θυμίζει έντονα την υπόθεση και το σκηνικό περιβάλλον στο οποίο εκτυλίσσονται τα περισσότερα από τα μεταγενέστερα έργα όπερας, ακόμα και τα θεατρικά ή τα κινηματογραφικά έργα. Η κεντρική ιδέα του καλλιτεχνικού ιδιώματος, ο συνολικός τρόπος παρουσίασης και τα θεμελιώδη δομικά συστατικά, είναι επί της ουσίας απαράλλακτα, ανεξάρτητα από την θεματολογία και την εποχή. Επιπλέον, η αρμονία, η μελωδία και ο ρυθμός, είναι οι τρεις βασικοί πυλώνες της μουσικής, όπως διδάσκεται ακόμη και σήμερα στα ωδεία (η ερμηνεία του «ἡδυσμένῳ λόγῳ»).
Επιπρόσθετα, ο μουσικός όρος “Bel Canto” (Μπελ Κάντο), που επινοήθηκε τον 18ο αιώνα και αναφέρεται σε φωνητική τεχνική για την ωραιότητα του ήχου και την αρτιότητα της ερμηνείας των έργων της Όπερας, αντιστοιχεί και αυτός, ως συγγενική έννοια, στη λογική του «ἡδυσμένου λόγου» που αναφέρει ο Αριστοτέλης.
Ο διαχωρισμός των φωνών της σημερινής Όπερας, παρά το γεγονός ότι διαφέρει κατά πολύ (π.χ. bass/βαθύφωνος, baritone / βαρύτονος, tenor / τενόρος, counter-tenor / κόντρατενόρος, για τους άνδρες, και contralto / κοντράλτο, mezzo soprano / μεσόφωνος, soprano / υψίφωνος για τις γυναίκες), παραπέμπει στη λογική της ανακατανομής των ρόλων των μελών της χορωδίας, όπως επινοήθηκε με παραπλήσιο σκεπτικό, από τον Κορίνθιο κιθαρωδό Αρίωνα, τον 6ο αιώνα π.Χ.
Ο Λουτσιάνο Παβαρρότι με την μεγάλη Τζόαν Σάδερλαντ
Αναγνωρίζοντας την συνεισφορά της Αρχαίας Ελληνικής τραγωδίας στη διαμόρφωση της σύγχρονης Όπερας, κάθε συμπατριώτης μας θα πρέπει να αισθάνεται υπερήφανος, πέραν του θαυμασμού, της συγκίνησης και του δέους που προκαλούν αυτούσια, τα μοναδικά και ανυπέρβλητα επιτεύγματα των αρχαίων μας τραγωδών.
Θεωρούμε ασφαλώς ότι οι προαναφερόμενοι όροι «πηγή έμπνευσης» και «αισθητική επιρροή» δεν συνιστούν σε καμμία περίπτωση προσπάθεια αντιπαράθεσης ή πρόθεση κομπασμού, αλλά κρίνονται απόλυτα θεμιτοί και αποδεκτοί, τουλάχιστον σε επίπεδο πνευματικής καλλιέργειας και καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Άς κλείσουμε αυτή την αναφορά, με ορισμένα ορόσημα του νεότερου Ελληνικού Μελοδράματος. Το 1861, παρουσιαζεται στην Πάτρα η πρώτη επτανησιακή όπερα με ελληνική θεματολογία, αλλά ιταλικό λιμπρέτο: «Ο Μάρκος Μπότσαρης» του Παύλου Καρρέρ. Το 1867, παρουσιαζεται στην Κέρκυρα η πρώτη επτανησιακή όπερα με ελληνικό λιμπρέτο, «Ο Υποψήφιος Βουλευτής» του Σπυρίδωνος Ξύνδα. Το 1916, παρουσιάζεται στην Αθήνα «Ο Πρωτομάστορας» του μεγάλου Μανώλη Καλομοίρη, η δημιουργία του οποίου δίκαια θεωρείται «έργο εθνικής σχολής». Το 1939, ύστερα από 150 χρόνια πρωτοπορίας της μελοδραματικής τέχνης στα Επτάνησα, ιδρύεται η Εθνική Λυρική Σκηνή.
Στις 29 Ιουλίου ο Μίκης Θεοδωράκης γίνεται 95 ετών έφηβος! Με το πνεύμα του πάντα οξύ και τη μουσική του να γεμίζει – κυριολεκτικά! – τη ζωή μας.
Τρεις μήνες αργότερα, στις 23 Οκτωβρίου, θα γίνει 95 ο Μάνος Χατζιδάκις.
Έτσι, αυτή την εβδομάδα θα εορτασθούν τα σχεδόν αιωνόβια γενέθλιά τους με ξεχωριστά αφιερώματα που θα πραγματοποιηθούν στην μυροβόλο νήσο Χίο, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Μούσα Ελληνική, το οποίο φέτος έχει θέμα «Μουσική και Λόγος».
Άλλωστε ο Μίκης Θεοδωράκης γεννήθηκε στη Χίο και στην αυτοβιογραφία του «Οι Δρόμοι του Αρχάγγελου», περιγράφει με λεπτομέρειες τα καλοκαίρια του στο νησί.
Το Φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί από 26 Ιουλίου – 1 Αυγούστου 2020 υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της μουσικού και φιλολόγου Ελευθερίας Λυκοπάντη. Καλλιτεχνικός σύμβουλος είναι, από την αρχή του θεσμού (2016), ο Αλέξανδρος Καλογεράς, καθηγητής θεωρητικών και σύνθεσης στο Berklee College of Music στη Βοστώνη των Η.Π.Α. Ένας διακεκριμένος και δημιουργικός συνθέτης, με μεγάλη εμπειρία στην διοργάνωση μουσικών γεγονότων.
Το Φεστιβάλ αυτό είναι το μοναδικό στη χώρα που εστιάζει στην έντεχνη και λόγια ελληνική μουσική δημιουργία. Όπως και τα προηγούμενα, έτσι και το 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ χαρίζει στο κοινό της Χίου ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα, με συναυλίες και εκδηλώσεις αφιερωμένες στο λόγιο τραγούδι, στο μελόδραμα, στη Βυζαντινή υμνογραφία, στον πειραματισμό. Νέοι συνθέτες γράφουν ειδικά για το Φεστιβάλ νέα έργα εμπλουτίζοντας, έτσι, την ελληνική μουσική εργογραφία. Σειρά διαλέξεων αναδεικνύει φέτος την οργανική σχέση Μουσικής και Λόγου. Τα πλούσια εκπαιδευτικά προγράμματα και μαθήματα θα δώσουν μια ξεχωριστή ευκαιρία στους νέους μουσικούς και στους μαθητές των Ωδείων και του Μουσικού Σχολείου του νησιού για περαιτέρω σπουδή και γνώση.
Φέτος, θα υπάρχουν αφιερώματα: σε Χιώτες ποιητές του παρελθόντος που αποτελούν πηγή έμπνευσης και για συνθέτες του σήμερα, σε Χίους υμνογράφους και ψάλτες του 19ου αιώνα, στο μεγάλο ιστορικό γεγονός της Σφαγής της Χίου (1822), στον θεμελιωτή του Ελληνικού Μελοδράματος Διονύσιο Λαυράγκα, στον Χιώτη ποιητή Ματθαίο Μουντέ (20 χρόνια από τον θάνατό του). Θα προβληθεί η ταινία «Το Παρίσι κοιμάται» (1923) του Rene Clair, σε πρωτότυπη μουσική του Δημήτρη Μακρή, σε ζωντανή εκτέλεση, ενώ στις παράλληλες εκδηλώσεις συμπεριλαμβάνεται μια ξεχωριστή Έκθεση Εικαστικών που ζουν και εργάζονται στη Χίο με θέμα «Μουσική και Λόγος».
Οι συναυλίες πραγματοποιούνται σε ιδιαίτερους χώρους του νησιού, όπως τα περίφημα αρχοντικά του Κάμπου της Χίου και το Μουσείο Μαστίχας.
Στις 27 Ιουλίου, στην εκδήλωση «Είκοσι Τραγούδια για τη Χίο», με αφορμή Χιώτες ποιητές του χθες, θα παρουσιαστεί ο (άγνωστος στους πολλούς) κύκλος τριών τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη «Πέντε Ναύτες», που έγραψε ο συνθέτης το 1945, σαν ήταν 20 χρονώ. Τρία αισθαντικά τραγούδια σε ποίηση: Μίκη Θεοδωράκη, Φώτη Αγγουλέ (ποιητή που έζησε στη Χίο) και του Μήτσου Λυγίζου.
Στις 29 Ιουλίου το κιθαριστικό ντουέτο Αλεξάνδρα Χριστοδήμου και Γιάννης Πετρίδης συμπράττουν με τη σοπράνο Δάφνη Πανουργιά σε ένα ασυνήθιστο πρόγραμμα και εύχονται χρόνια πολλά στον Μίκη για τα 95α του γενέθλια. Θα παρουσιάσουν το περίφημο Romancero Gitano του Μ. Θεοδωράκη, σε ποίηση Λόρκα και στην απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη, σε μεταγραφή για δύο κιθάρες, που επιμελήθηκαν ειδικά για το Φεστιβάλ οι ερμηνευτές.
Το Σάββατο 1 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί μια μεγάλη συναυλία στην κεντρική πλατεία της Χίου που επιμελείται ο συνθέτης Παναγιώτης Λιαρόπουλος αφιερωμένη στα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι. Η συναυλία αυτή πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Ορχήστρα ΑΛΕΑ ΙΙΙ, που ιδρύθηκε από τον αείμνηστο συνθέτη και ακαδημαϊκό Θόδωρο Αντωνίου το 1979 και εδρεύει στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.
Ο Παναγιώτης Λιαρόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής σύνθεσης στο Berklee College of Music και καθηγητής Πιάνου στο μουσικό τμήμα του University of Massachusetts Boston. Είναι επίσης ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Συνόλου Ελληνικής Μουσικής, το οποίο ειδικεύεται στην κριτική ερμηνεία και εκτέλεση έντεχνης, αστικής και παραδοσιακής Ελληνικής μουσικής. Μέχρι τώρα έχει εκδώσει δύο ψηφιακούς δίσκους με τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι, σε πρωτότυπες ενορχηστρώσεις του Π. Λιαρόπουλου.
Το 4ο Φεστιβάλ Μούσα Ελληνική είναι μια γιορτή της Ελληνικής Μουσικής, με παιδευτικό χαρακτήρα, με δεκάδες καλλιτέχνες από τη Χίο, την Ελλάδα και το εξωτερικό, ένα επταήμερο εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Ο Πατρινός θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα συμμετάσχει στο 4ο Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, που διοργανώνεται και φέτος στη Χίο από τον πολιτιστικό και ανθρωπιστικό οργανισμό ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ.
Το Φεστιβάλ, το οποίο έχει θέμα «Μουσική και Λόγος», θα πραγματοποιηθεί από 26 Ιουλίου – 1 Αυγούστου 2020 υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της μουσικού και φιλολόγου Ελευθερίας Λυκοπάντη. Καλλιτεχνικός σύμβουλος είναι ο Αλέξανδρος Καλογεράς, καθηγητής στο Berklee College of Music στη Βοστώνη των Η.Π.Α.
Το Φεστιβάλ αυτό είναι το μοναδικό στη χώρα που εστιάζει στην έντεχνη και λόγια ελληνική μουσική δημιουργία.
Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος έκανε την μουσικοφιλολογική έρευνα για μια πρωτότυπη παραγωγή που θα παρουσιαστεί την Δευτέρα 27 Ιουλίου, στο Αρχοντικό Σπύρου Στεφάνου, στον Κάμπο της Χίου.
Πρόκειται για ένα αφιέρωμα σε Χιώτες ποιητές του παρελθόντος που αποτελούν πηγή έμπνευσης και για συνθέτες του σήμερα. Ποιήματα των: Λάμπρου Πορφύρα, Ματθαίου Μουντέ, Φώτη Αγγουλέ και Γεώργιου Σουρή, μελοποίησαν οι έλληνες συνθέτες: Θόδωρος Αντωνίου, Γεώργιος Γεωργιάδης, Βασίλειος Δέλλιος, Μίκης Θεοδωράκης, Δημήτρης Μηνακάκης, Άλκης Μπαλτάς, Γεώργιος Λαμπελέτ, Γιάννης Α. Παπαϊωάνου. Επίσης, θα παρουσιαστούν τα Πέντε Ελληνικά παραδοσιακά τραγούδια του διάσημου Γάλλου συνθέτη Μωρίς Ραβέλ, ο οποίος τα συνέθεσε για φωνή και πιάνο βασιζόμενος σε χιώτικες μελωδίες.
Ανάμεσα στα τραγούδια θα ακούγονται σπάνια κείμενα που αφορούν στους Χιώτες ποιητές, καθώς και ένα μικρό αφιέρωμα στην σφαγή της Χίου (1822). Στην εκδήλωση αυτή, με τίτλο: «Είκοσι Τραγούδια για τη Χίο», θα παρουσιαστεί ο (άγνωστος στους πολλούς) κύκλος τριών τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη «Πέντε Ναύτες», που έγραψε ο συνθέτης το 1945, σαν ήταν 20 χρονώ. Τρία αισθαντικά τραγούδια σε ποίηση: Μίκη Θεοδωράκη, Φώτη Αγγουλέ (ποιητή που έζησε στη Χίο) και του Μήτσου Λυγίζου. Ο Μίκης Θεοδωράκης, που γεννήθηκε στη Χίο το 1925, γιορτάζει φέτος τα 95χρονά του.
Συντελεστές:
Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο
Παναγιώτης Κραμπής, πιάνο
Γιώργος Κροντήρης, ηθοποιός
Εισαγωγή στην συναυλία: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, ο οποίος συμμετέχει και στο τραγούδι «Δέηση του Δεκαπενταυγούστου», σε ποίηση Ματθαίου Μουντέ και μουσική Δημήτρη Μηνακάκη.
Video
Την Τρίτη 28 Ιουλίου, στο «Περιβόλι», ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος θα πραγματοποιήσει εισήγηση για τους Χίους υμνογράφους του 19ου αιώνα, στην εκδήλωση με τίτλο: «ΧΙΟΙ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΙ ΚΑΙ ΨΑΛΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ».
Στους περιώνυμους ψάλτες της Χίου θα αναφερθεί ο Μιχάλης Στρουμπάκης, Επίκουρος Καθηγητής Ιστορικής Βυζαντινής Μουσικολογίας, της Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης.
Πρωτοψάλτες και Λαμπαδάριοι της Χίου θα αποδώσουν μονωδιακά πρωτότυπες και άγνωστες συνθέσεις Χίων Πρωτοψαλτών του 19ου αιώνος. Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος θα ψάλλει στίχους από τον «Πολυέλεο στην εορτή των Θεοφανείων» του Γεωργίου Βινάκη.
Το Φεστιβάλ περιλαμβάνει και ένα αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη την ημέρα των γενεθλίων του, την Τετάρτη 29 Ιουλίου. Το κιθαριστικό ντουέτο Αλεξάνδρα Χριστοδήμου και Γιάννης Πετρίδης συμπράττουν με τη σοπράνο Δάφνη Πανουργιά στο περίφημο Romancero Gitano του Μ. Θεοδωράκη, σε ποίηση Λόρκα και στην απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη, σε μεταγραφή για δύο κιθάρες, που επιμελήθηκαν ειδικά για το Φεστιβάλ οι ερμηνευτές.
Το Φεστιβάλ περιλαμβάνει κι άλλες συναυλίες, όπως ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στον πατέρα του Ελληνικού μελοδράματος Διονύσιο Λαυράγκα, και επίσης σεμινάρια, διαλέξεις, μουσική για κινηματογράφο, εκπαιδευτικές συναυλίες, έκθεση εικαστικών. Κλείνει με μια μεγάλη συναυλία στην Κεντρική πλατεία της Χίου, που επιμελείται ο καθηγητής στη Βοστώνη και συνθέτης Παναγιώτης Λιαρόπουλος αφιερωμένη στα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, από τη γέννηση του οποίου συμπληρώνονται φέτος 95 χρόνια.
Πρόκειται για ένα Φεστιβάλ – γιορτή της Ελληνικής Μουσικής, με δεκάδες καλλιτέχνες από τη Χίο, την Ελλάδα και το εξωτερικό, ένα επταήμερο εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα του Φεστιβάλ στην ιστοσελίδα του ΕΔΩ.
Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά στο πλαίσιο των καλοκαιρινών του εκδηλώσεων, παρουσιάζει μια δράση – φόρο τιμής στον Ίωνα Δραγούμη, για τα 100 χρόνια από τη δολοφονία του, με τίτλο IΔΑΣ – Ο αιρετικός οραματιστής Ίων Δραγούμης και το χρονικό της δολοφονίας του, την Παρασκευή 31 Ιουλίου, στον προαύλιο χώρο του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Ώρα έναρξης 20.20 με ελεύθερη είσοδο
Πρόκειται για μια ιδέα του καλλιτεχνικού διευθυντή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, Λευτέρη Γιοβανίδη, για να θυμηθούμε την ιδιαίτερη προσωπικότητα του Ιωνα Δραγούμη – ΙΔΑΣ το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο από το οποίο αντλεί και τον τίτλο της η δράση – λίγο πριν την έναρξη των εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης,
31 Ιουλίου 1920 : Ο διπλωμάτης, πολιτικός, λογοτέχνης, διανοούμενος, δημοτικιστής, επιφανής αστός, ήρωας του Μακεδονικού αγώνα, Ίων Δραγούμης δολοφονείται μέρα μεσημέρι σε δημόσια θέα από παρακρατικούς στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας απέναντι από το Χίλτον, στο σημείο όπου υπάρχει σήμερα μνημειακή στήλη. Ήταν η επομένη της απόπειρας δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου στο Παρίσι. Ασυγχώρητο – και ανεξιχνίαστο – το έγκλημα στοιχειώνει την Ελλάδα του Εθνικού Διχασμού.
31 Ιουλίου 2020. Στεκόμαστε για λίγο μέσα στην βουή της πόλης προσπαθώντας να ακούσουμε αυτή τη φωνή, να συλλογιστούμε και να παρατηρήσουμε τη θέση μας μέσα στο χώρο, τη σχέση μας με το χρόνο, με τον τόπο μας και τους γύρω μας. Ξαναδιαβάζουμε χωρίς παραμορφωτικά ή ρομαντικά φίλτρα αυτές τις λέξεις, που μας αποκαλύπτουν τόσα, για τις μέρες που γράφτηκαν – και κυρίως για τις δικές μας μέρες.
Και δεν παύουν να ζουν με το θάνατο μου. Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι πλάσμα ξεμοναχιασμένο, ξεκρέμαστο, ουρανοκατέβατο και άτομο, παρά μόνο κύτταρο της ζωντανής μάζας της ανθρωποσύνης, δεμένο με αναρίθμητα νήματα κατά κάθε διεύθυνση και προς τα περασμένα και προς τα ερχόμενα, πιεζόμενο από δω, σκουντιούμενο από κει και ορίζοντας αλλού. Και αυτό το κάθε κύτταρο της ανθρωποσύνης έχει μέσα του μια πνοή, όμοια και ως τόσο ξεχωριστή από τα άλλα, την αρχική πνοή που πήρε από τους γεννήτορες του σα γεννήθηκε, που θέλει και αυτή να απλωθεί και να κυριαρχήσει απάνω στα άλλα, και που θα τη μεταδώσει στα παιδιά του.
Για τέταρτη συνεχή χρονιά διοργανώνεται από τον πολιτιστικό και ανθρωπιστικό οργανισμό ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ στη Χίο ένα Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, το οποίο φέτος έχει θέμα «Μουσική και Λόγος».
Το Φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί από 26 Ιουλίου – 1 Αυγούστου 2020 υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της μουσικού και φιλολόγου Ελευθερίας Λυκοπάντη. Καλλιτεχνικός σύμβουλος είναι ο Αλέξανδρος Καλογεράς, καθηγητής στο Berklee College of Music στη Βοστώνη των Η.Π.Α.
Το Φεστιβάλ αυτό είναι το μοναδικό στη χώρα που εστιάζει στην έντεχνη και λόγια ελληνική μουσική δημιουργία. Όπως και τα προηγούμενα, έτσι και το 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ χαρίζει στο κοινό της Χίου ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα, με συναυλίες και εκδηλώσεις αφιερωμένες στο λόγιο τραγούδι, στο μελόδραμα, στη Βυζαντινή υμνογραφία, στον πειραματισμό. Νέοι συνθέτες γράφουν ειδικά για το Φεστιβάλ νέα έργα εμπλουτίζοντας, έτσι, την ελληνική μουσική εργογραφία. Σειρά διαλέξεων αναδεικνύει φέτος την οργανική σχέση Μουσικής και Λόγου. Τα πλούσια εκπαιδευτικά προγράμματα και μαθήματα θα δώσουν μια ξεχωριστή ευκαιρία στους νέους μουσικούς και στους μαθητές των Ωδείων και του Μουσικού Σχολείου για περαιτέρω σπουδή και γνώση.
Λουτσιάνο Μπέριο
Θα υπάρχουν αφιερώματα: σε Χιώτες ποιητές του παρελθόντος που αποτελούν πηγή έμπνευσης και για συνθέτες του σήμερα, σε Χίους υμνογράφους και ψάλτες του 19ου αιώνα, στο μεγάλο ιστορικό γεγονός της Σφαγής της Χίου, στο θεμελιωτή του Ελληνικού Μελοδράματος Διονύσιο Λαυράγκα, στο Χιώτη ποιητή Ματθαίο Μουντέ (20 χρόνια από τον θάνατό του), στο Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος γεννήθηκε πριν από 95 χρόνια στη Χίο, στο Μάνο Χατζιδάκι (95 χρόνια από την γέννησή του) με μια μεγάλη συναυλία στο Μουσείο Μαστίχας Χίου, που επιμελείται ο καθηγητής στη Βοστώνη και συνθέτης Παναγιώτης Λιαρόπουλος αφιερωμένη στα τραγούδια του Μάνου. Στη συναυλία του Φεστιβάλ για τους Χιώτες ποιητές θα παρουσιαστούν και τα τραγούδια που έγραψε ο σπουδαίος Γάλλος συνθέτης Μωρίς Ραβέλ (1875-1937) πάνω σε παραδοσιακές χιώτικες μελωδίες.
Διονυσης Λαβράγκας
Επίσης θα προβληθεί η ταινία «Το Παρίσι κοιμάται» (1923) του Rene Clair, σε πρωτότυπη μουσική του Δημήτρη Μακρή, σε ζωντανή εκτέλεση. Στις παράλληλες εκδηλώσεις συμπεριλαμβάνεται μια ξεχωριστή Έκθεση Εικαστικών που ζουν και εργάζονται στη Χίο με θέμα «Μουσική και Λόγος».
Το Φεστιβάλ του καιρού και του τόπου μας.
Μια γιορτή της Ελληνικής Μουσικής, με δεκάδες καλλιτέχνες από τη Χίο, την Ελλάδα και το εξωτερικό, ένα επταήμερο εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό
Οι Έλληνες φιλόσοφοι θεμελίωσαν τον λόγο και την διαλεκτική. Έθεσαν τις βάσεις για τις επιστήμες. Λογική, Κοινωνιολογία, Ανθρωπολογία και την κορυφαία (Πλάτων) επιστήμη των επιστημών Πολιτική. Θέσπισαν κανόνες για την συγκρότηση Πολιτείας. Ανέδειξαν τα κυρίαρχα γνωρίσματα των πολιτών διά της παιδείας (μόρφωση), μαθηματικά (γλώσσα) και μουσική (ψυχική τελειότητα).
Σύγχρονοι επιστήμονες, με τις «νέες» επιστήμες, Βιολογία, Γενετική και Πληροφορική ανέδειξαν δόγματα, αξιώματα και κανόνες ζωής, που η φύση ορίζει. Αναλύθηκαν γενετικοί κώδικες, θεμελιώθηκαν βιολογικές γνώσεις και καταγράφηκαν πληροφορίες οδηγοί, για κοινωνική και πολιτική αξιοποίηση.
Ο μέγιστος της ανθρωπότητας, ογκόλιθος και θεμελιωτής της κοινωνιολογίας Αριστοτέλης ορίζει, ότι ο άνθρωπος είναι πολιτικό όν. Η δε φύσις του, τον προσδιορίζει και τον καθοδηγεί να ζει με τους ομοίους του (προς ους φύσει συγγένεια), γιατί πηγάζει και δίκαιο σ’ αυτή την κοινωνία. Ο κορυφαίος βιολόγος- γενετιστής Θεοδόσιος Ντομπζάνσκι διακηρύττει, ότι από την επιμειξία λαών και φυλών χαμένη θα βγει η ανθρωπότητα. Είναι λάθος να αγνοούνται αυθεντικές γνώσεις, που δεν προέρχονται από μεταφυσικές θεωρήσεις ή θρησκευτικές μονομέρειες.
Ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει ως «καπηλικόν» την παρασιτική οικονομία (εικονική), που φθάνει στο σημείο να αγοράζεται χρήμα με το χρήμα και να αφήνει ανεξέλεγκτο τον πλουτισμό. Προδικάζει, ότι αυτές οι κοινωνίες είναι καταδικασμένες σε αναταραχή και παρεκτροπές. Η ουσιαστική παρακαταθήκη του, είναι αυτή περί της φύσεως και όχι η νεωτεριστική έννοια του περιβάλλοντος. Τα πάντα ορίζονται και προορίζονται εκ και προς την φύσιν.
Αυτές οι θεμελιώδεις αρχές των επιστημών και της φιλοσοφίας θα έπρεπε να είναι ο δείκτης της πυξίδος των συντεταγμένων κοινωνιών, που λειτουργούν ως κράτη. Αντί αυτών επικρατούν διεθνιστικές θεωρήσεις και ελευθεριάζουσες αντιλήψεις οικονομολατρείας. Υπερεθνικές και πάνω από κράτη δυνάμεις εξουσιασμού τις χρησιμοποιούν και πλήττουν τις φυσικές σταθερές της φιλοσοφίας και των επιστημών. Αντί του δομημένου κράτους προβάλλονται διεθνιστικές «ανοικτές» κοινωνίες ή των ανοικτών αγορών, χωρίς την εποπτεία του κράτους. Αντί της ελευθερίας, ο φιλελευθερισμός. Αντί του ανθρωπισμού, ο διεθνισμός. Στη θέση του οικουμενισμού και των συνθηκών παγκοσμιότητος, η παγκοσμιοποίηση. Η θεραπεία της διαφθοράς των πολιτικών και της πολιτικής επιχειρείται με ισοπέδωση θεσμών και δημόσιας διοίκησης. Γίνεται επιδίωξη και θέσφατο η ιδιωτική περίθαλψη, αντί της συμπληρωματικότητος αυτής.
Σήμερα μια αριστοτελική οικονομία θα βασιζόταν στην μικρομεσαία επιχείρηση
Έτσι η δημόσια υγεία διαλύεται. Νομίζουν ότι δεν θα υπάρξουν τροχαία δυστυχήματα, μαζικές καταστροφές και επιδημίες. Τα δόγματα και τα αξιώματα της φύσεως λειτουργούν και θυμίζουν κάθε φορά την αέναη ύπαρξή τους. Ο άνθρωπος, ιδιαίτερα ως πολίτης δεν παγκοσμιοποιείται ως πολτός, μπορεί να ζει με τις συνθήκες παγκοσμιότητος (ταχύτατες επικοινωνίες, μεταφορές και συγκοινωνίες), αλλά η διαχρονική οντότητα του έθνους, ως ύψιστη ανθρώπινη πολιτισμική διεργασία θα υφίσταται ως φυσικό αποτέλεσμα.
Μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων, στον δυτικό κόσμο οι δύο πόλοι (κεντροδεξιά και κεντροαριστερά) συνέκλιναν ιδεολογικά καθοδηγούμενα από τα υπερεθνικά κέντρα εξουσίας. Αποδόμησαν τους συνεκτικούς δεσμούς των κοινωνιών και των κρατών. Έτσι μετά την εθνομηδενιστική λαίλαπα, την ενοχοποίηση του πατριωτισμού, το χτύπημα της κάθε θρησκευτικής πίστεως, ακολούθησε η αποδιοργάνωση των δημοσίων υπηρεσιών και του δημοσίου συστήματος υγείας.
Η διάλυση κρατών, οι πολεμικές αναφλέξεις και τώρα η νέα πανδημία θα επιφέρουν γεωστρατηγικές αλλαγές. Δεν είναι εύκολο να χαρτογραφηθεί η νέα διεθνής πραγματικότητα. Εύχομαι και ελπίζω να επικρατήσουν οι δυνάμεις των φυσικών σταθερών, σώζοντας τον οικουμενικό πολιτισμό του Ελληνισμού. Μετά την πανδημία, επιστροφή στις ρίζες και στις πηγές των φυσικών σταθερών. Κράτος ισχυρό, με δημόσια συγκρότηση και ισχυρών δομών δημόσιας υγείας. Έχοντας οδηγό σύγχρονους προσανατολισμούς, με φρόνημα ελευθερίας στη ζωή και στην δημιουργία. Ας αναδειχθεί η αρετή της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης. Με συνέχεια και προοπτική, για την ζωή που μας αξίζει.
Oλοκληρώνουμε το αφιέρωμα μας στον “άγνωστο” Θάνο Μικρούτσικο με την καταγραφή όλων των έργων κλασσικής μουσικής που αρχίσαμε την προηγούμενη εβδομάδα (διαβάστε εδώ και εδώ)
Θυμίζουμε ότι ο Θάνος Μικρούτσικος είχε μια κλασσική μουσική παιδεία την οποία δεν αποχωρίσθηκε ποτέ και ότι μελέτησε αρμονία, αντίστιξη, φούγκα και σύνθεση με τον σπουδαίο καθηγητή-συνθέτη Γιάννη Α. Παπαϊωάννου.
Έχει ενδιαφέρον ότι ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε πως «ο Μικρούτσικος είναι ο μόνος νεότερος συνθέτης που αντιμετωπίζει σοβαρά, υπεύθυνα και δημιουργικά το πρόβλημα αυτής που εγώ ονομάζω μετασυμφωνική μουσική, που εγκαταλείπει το φολκλόρ, τον λαϊκισμό για να προχωρήσει στη σύνθεση. Χαίρομαι πολύ γιατί ο Μικρούτσικος μεταχειρίζεται εποικοδομητικά την ηχητική της σύγχρονης μουσικής».
Αυτό είναι μια μεγάλη αλήθεια, καθώς ο Θάνος Μικρούτσικος έχει ενστερνιστεί την σύγχρονη μουσική του 20ού αιώνα και την εξελίσσει προγραμματικά, θα λέγαμε, με την τζαζ. Κι ακόμα είναι πάντα στο μυαλό του η συνύπαρξη των τεχνών.
Όπως επισήμανε γάλλος κριτικός: «Ο Μικρούτσικος ξεριζώνει την ελληνική μουσική από το φολκλόρ και τη μεταφυτεύει στον μοντερνισμό, κρατώντας όμως το ύφος και τις ρίζες της, ώστε να μπαίνει βαθιά μέσα μας».
Έργα φωνητικής μουσικής (συνέχεια)
Η επιστροφή της Ελένης. Μονόπρακτη όπερα σε έξι σκηνές, σε λιμπρέτο Χρήστου Λαμπράκη, (με αποσπάσματα από ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου) για εννέα φωνές (2 sopr, m.sopr, contr, 2 ten, barit, bass) μεικτή χορωδία, ορχήστρα (fl, ob, clar, bsn, 4 horn, tr, tn, 4perc, strings) και τρίο (clar, vc, pno) (1992-93)
Ανεπίληπτος θάνατος, για σοπράνο και σεξτέτο πνευστών (fl, ob, clar, 2horn, tr) σε ποίηση Άγγελου Σικελιανού (1996)
Μικρός ερωτικός, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Στρατή Πασχάλη (1996-97)
Επίγραμμα, για φωνή, φλάουτο, κιθάρα, μεικτή χορωδία, σε κείμενα Φιλίππου Θεσσαλονικέως (1997)
Δημητρίου Εγκώμιον, για μεικτή χορωδία a cappella, σε κείμενα Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης (1997)
Πέντε δημοτικά τραγούδια, για χορωδία a cappella (1999)
Πες το μ΄ ένα παραμύθι, για αφηγητή και ορχήστρα (fl, ob, clar, bsn, 3 horn, tr, tn, perc, strings)
σε κείμενο της Μαρίας Παπαγιάννη (2002)
Κιγκλίδωμα ΙΙ, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου(1973-2003)
Για να ΄ρθουν, για φωνή και σύνολο μουσικής δωματίου (clar, perc, string quartet, el bass or cb), σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη (2004)
Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες, για αφηγητή και φλάουτο, σε ποίηση Γιώργου Κοζία (2007)
Η γη τσακισμένο καράβι. Για μετζοσοπράνο και πιάνο, σε ποίηση Γιώργου Κοζία και παρεμβολές στίχων του William Blake (μετάφραση Ελένης Βαρίκα & Σπύρου Ηλιόπουλου) (2008)
Λίγα λόγια για το έργο αυτό.
Τον Ιανουάριο του 2009 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών πραγματοποιήθηκε μια ιδιαίτερη συναυλία με φωνητικά και πιανιστικά έργα του Θάνου Μικρούτσικου.
Ανάμεσα στα μελοποιημένα που παρουσιάστηκαν, ήταν και «Η γη τσακισμένο καράβι» (2008) σε ποίηση του Πατρινού Γιώργου Κοζία με παρεμβολές στίχων του Γουίλιαμ Μπλέικ (πρώτη εκτέλεση). Ήταν το τελευταίο έργο της συναυλίας. Ένας κύκλος εννέα τραγουδιών για φωνή και πιάνο, που τραγούδησε η Αγγελική Καθαρίου με τη σπουδαία Νέλλη Σεμιτέκολο στο πιάνο.
Η μέτζο σοπράνο Αγγελική Καθαρίου έδωσε τον καλύτερό της εαυτό, ανταποκρινόμενη στο αίσθημα, αλλά και την δύσκολη σε πολλά σημεία παρτιτούρα του συνθέτη. Το έργο είχε μια έκδηλη μουσικότητα, κλιμάκωση και κορύφωση που κρατούσε αμείωτη την ένταση και την διαλεκτική μουσικής και ποίησης. Νομίζω ότι ο Γ. Κοζίας ευτύχησε γιατί ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν σε κάλλιστη μελοποιητική στιγμή. Το έργο αφιέρωσε ο συνθέτης στην πρόωρα θανούσα συγγραφέα Μελίνα Καρακώστα”.
Θάνος Μικρούτσικος και Γιώργος Κοζιάς στο Μέγαρο Μουσικής Φωτό: Παναγιώτης Ανδριόπουλος
Αργότερα, το έργο αυτό, όπως κι ένα ακόμα του Γ. Κοζία, “Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες” (2007), σε μουσική Θ. Μικρούτσικου πάντα, εκδόθηκαν από τον Γαβριηλίδη ως ένα βιβλίο CD του Μικρούτσικου με τίτλο “Πέντε κείμενα μετά μουσικής” (2013).
Η Αγγελική Καθαρίου και η Νέλλη Σεμιτέκολο ερμηνεύουν, όπως και στη συναυλία, το “Η γη τσακισμένο καράβι”, ενώ στο άλλο έργο η σπουδαία Πολωνέζα Ιβόνα Γκλίνκα παίζει φλάουτο και αφηγητής είναι ο Δημήτρης Παπανικολάου.
Το βιβλίο περιέχει πέντε κείμενα του Θάνου Μικρούτσικου. Οι τίτλοι τους ενδεικτικοί του θεματικού ενδιαφέροντος αλλά και της ευαισθησίας που αποπνέουν.
-Συγγνώμη κύριε Ντεμπυσσύ (1992)
-Γράμμα στην αγαπημένη μου (1999)
-Πως η “Πρώτη Μάρτη” έγινε “Πρω-Μαρ” ή Τι έπαιζε ο Alpha εκείνο το βράδυ ή Συζητώντας με την γιαγιά μου (2000)
-Δεν δύναμαι να ανταποκριθώ εις την πρόσκλησή σας διότι έχω να καθαρίσω το κλαρινέτο μου (2005)
-Μια νύχτα που άλλαξε τις ζωές μας (2011)
Μετά τα κείμενα του Θ. Μικρούτσικου ακολουθεί το κεφάλαιο “Μετά μουσικής”, με πρόλογο του συνθέτη:
“Θέλω να ευχαριστήσω από καρδιάς τον Γιώργο Κοζία για τα εξαιρετικά ποιήματα που μου εμπιστεύτηκε και τα οποία, σε συνδυασμό με τους στίχους του ιδιοφυούς William Blake με ώθησαν να δημιουργήσω το έργο “Η γη τσακισμένο καράβι”. Σε αυτό το έργο, όπως και στο έργο “Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες”, προσπάθησα να προσεγγίσω την ουσία των πραγμάτων δίχως να έχω στο μυαλό μου καμία εκ των προτέρων φόρμα. Ό,τι απαιτούσε το κείμενο, ό,τι απαιτούσουν οι φράσεις, οι λέξεις, τα πρόσωπα, οι εικόνες, τα σύμβολα του ποιητή. Είμαι ευτυχής και για έναν ακόμη λόγο. Ό,τι ήθελα να πω το απέδωσαν με τον καλύτερο τρόπο η Αγγελική Καθαρίου, τραγουδίστρια ανοιχτών οριζόντων και πάντα έτοιμη να αναμετρηθεί με ό,τι είναι ουσιαστικό νέο, η Νέλλη Σεμιτέκολο, που εδώ και σαράντα χρόνια είναι συνεχώς στην πρώτη γραμμή και στην οποία η ελληνική σύγχρονη μουσική οφείλει πολλά, η Ivona Glinka, απίστευτη φλαουτίστρια σε όλα τα επίπεδα, και ο Δημήτρης Παπανικολάου που στο στόμα του οι λέξεις αποκτούν με απόλυτη φυσικότητα το ακριβές βάρος που έχουν”.
Μια έκδοση – ταξίδι στην ακριβή μελοποιημένη ποίηση. Με δυο Πατρινούς πρωταγωνιστές!
Η Θάλασσα χαμογελάει από πέρα. Για μετζοσοπράνο και κουαρτέτο εγχόρδων σε ποίηση Federico Garcia Lorca(2009)
Μια εποχή στην κόλαση. Όπερα, σε λιμπρέτο του Ανρί Ρονς, βασισμένο στην ποίηση του Αρθούρου Ρεμπώ (ατελείωτο 1984 -).
O Παναγιώτης Ανδριόπουλος είναι θεολόγος, μουσικολόγος και έχει υπάρξει ψάλτης με την “Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία” του Λυκούργου Αγγελόπουλου. Έχει ιδρύσει το φωνητικό συγκρότημα “Πολυτροπον”. Συνεργάστηκε με τον Θάνο Μικρούτσικο στην «Πάτρα 2006 – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» και με τον Άλκη Μπαλτά στο «Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου» (2006 και 2010). Μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε διάφορους επιστημονικούς τόμους. Αρθρογραφεί σε θεολογικά και πολιτιστικού περιεχομένου περιοδικά και διατηρεί δύο ιστολόγια: Ιδιωτική Οδός και Φως Φαναρίου (το οποίο καλύπτει αποκλειστικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο).
Στη συνέχεια, ο Θέσπις ο Αττικός, παρέλαβε τον Διθύραμβο στη νέα του μορφή, και επιχείρησε ορισμένες καίριες, δομικές και ερμηνευτικές παρεμβάσεις, η γενική αποδοχή των οποίων του απέδωσε την αναγνώριση ως θεμελιωτή της Αρχαίας Ελληνικής τραγωδίας. Συνέθεσε δεκάδες τραγωδίες, μεταξύ των οποίων οι «Ημίθεοι», οι «Ιερείς» και ο «Πενθεύς», δυστυχώς όμως δεν σώζεται καμμία στην εποχή μας. Μαθητές της σχολής του Θέσπιδος, όπως ο Χοιρίλος, ο Πρατίνας και ο Φρύνιχος, συνέθεσαν εκατοντάδες τραγωδίες, που αποτέλεσαν το εφαλτήριο για την ανάδειξη γιγάντων, όπως ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης, οι οποίοι τελειοποίησαν στο έπακρο την τραγωδία.
O Παναγιώτης Ανδριόπουλος είναι θεολόγος, μουσικολόγος και έχει υπάρξει ψάλτης με την “Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία” του Λυκούργου Αγγελόπουλου.