Ο Γεώργιος Χ. Παπαϊσιδώρου ή Παπασίδερης ήταν Έλληνας συνθέτης τραγουδιστής και στιχουργός. Γεννήθηκε στη Σαλαμίνα στις 14 Σεπτεμβρίου του 1902. Ήταν το πέμπτο από τα εννέα παιδιά της οικογένειας του Χρήστου Παπαϊσιδώρου και της Αι- κατερίνης θυγ. Παναγιώτη Μπούνταλη. Τελείωσε το Δημοτικό σχολείο και στη συνέχεια απασχολήθηκε σε βαριές εργασίες όπως: αγρότης, ναύτης σε εμπορικά καΐκια και καραγωγέας, έως ότου δόθηκε εξ’ ολοκλήρου στο τραγούδι. Το 1923 υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο ναυτικό.

Το 1928 ο συνεργάτης της «Columbia» Λαμπρούλιας συναντήθηκε με τον Παπασίδερη, ύστερα από μεσολάβηση του Σαλαμίνιου λαουτιέρη Σιδέρη Ανδριανού, επαγγελματία μουσικού από οικογένεια μουσικών, που ήταν κουμπάρος του Λαμπρούλια και φίλος αγαπητός του Παπασίδερη. Έκατσαν ώρες μαζί, συζήτησαν, τραγούδησαν. Ο έμπειρος Λαμπρούλιας ενθουσιάστηκε και του πρότεινε να συνεργαστεί με την «Columbia». Έτσι κι έγινε. Ο Γιώργος Παπασίδερης βρέθηκε να ηχογραφεί το πρώτο του τραγούδι σε ηλικία 26 ετών, το 1928. Αφού έγινε η ηχογράφηση η «μήτρα» μεταφέρθηκε στην Αγγλία όπου έγινε η αναπαραγωγή σε δίσκους 78 στροφών οι οποίοι ήλθαν στην Ελλάδα μετά από έξι μήνες, το 1929, οπότε κυκλοφόρησε ο πρώτος του δίσκος. Το τραγούδι αυτό ήταν αμανές και οι στίχοι του ήταν:
«Έχω πολλά παράπονα
στο στήθος μου γραμμένα
πότε θα ’ρθεί αυτή η στιγμή
να στα πω ένα – ένα.»

Από τότε μέχρι το 1972 τραγούδησε αδιάκοπα δεκάδες τραγούδια σε δίσκους. Στην αρχή ηχογράφησε ορισμένους αμανέδες, είδος τραγουδιού που όπως ξέρουμε απαιτεί ερμηνευτή με τεράστιες φωνητικές δυνατότητες. Επίσης, τραγούδησε και ρεμπέτικα τραγούδια των Μάθεση, Τούντα, Περιστέρη, Σκαρβέλη, Μπαρούση, Ψυριώτη. Την εποχή αυτή, αρχές του 1930 έπαιρνε απ’ την «Οdeon» 1.000 δραχμές για κάθε τραγούδι. Επειδή οι φωνητικές του δυνατότητες το επέτρεπαν ηχογραφούσε πολλά τραγούδια σε μια μέρα. Έτσι κάποια φορά παρουσία του αδελφού του Δημήτρη ηχογράφησε σε μια μέρα τριάντα τραγούδια παίρνοντας το μυθικό, για την εποχή αυτή μεροκάματο, των τριάντα χιλιάδων δραχμών.

Το 1931 παντρεύτηκε την Αφροδίτη (Βίτα) θυγατέρα του Ισιδώρου Τσεβά. Το 1932 απέκτησαν το μοναδικό τους παιδί, τον αγαπητό στη Σαλαμίνα γιατρό Χρήστο Παπαϊσιδώρου (+ 1992). Το Νοέμβρη του 1940 ο Γιώργος Παπασίδερης, συμβάλλει κι αυτός στην εμψύχωση του Ελληνικού στρατού, που πολεμούσε στην Αλβανία γράφοντας τα τραγούδια: «Μες της Κλεισούρας τα βουνά» και «Μέρα και νύχτα με το ντουφέκι». Κατά τη διάρκεια της Κατοχής τραγουδούσε κι άλλα, όπως τα: «Με δόξα να γυρίσετε», «Να’ μουν πουλί να πέταγα ψηλά στην Αλβανία», «Και σεις βουνά της Κορυτσάς». Για τα τραγούδια αυτά τον κατάτρεχαν οι Ιταλοί. Αυτά τα ηχογράφησε σε δίσκους αργότερα, το 1947. Κάποια στιγμή συναντήθηκε με τη Σοφία Βέμπο και συζήτησαν για τη φυγή τους στην Αίγυπτο. Η Βέμπο έφυγε, ο Παπασίδερης έμεινε. Οι Ιταλοί τον είχαν στο μάτι, ένα βράδυ τον ξυλοκόπησαν άγρια. Αυτή την περίοδο τραγουδούσε στο κέντρο «Έλατος» στην Ομόνοια.

Στη διάρκεια της καριέρας του, πήγε σε κάθε γωνιά της Κεντρικής Ελλάδας από Ήπειρο, Θεσσαλία, Ρούμελη, Εύβοια, Αττική, Πελοπόννησο και σε αρκετά νησιά. Το 1972 πήγε στο Σικάγο της Αμερικής για ένα μήνα. Στη δισκογραφία εκτός από την «Columbia» συνεργάστηκε και με άλλες εταιρείες όπως: «Οdeon», «Parlophon», «His Master Voice», «Dore» και άλλες. Έχει ηχογραφήσει δεκάδες τραγούδια. Απ’ αυτά τα μισά περίπου είναι δικά του (στίχοι) και τα άλλα μισά παλιά δημοτικά τραγούδια (στίχοι και μουσική) που άλλα τραγούδησε όπως ήταν και άλλα συμπλήρωσε με στίχους του γιατί ήταν ξεκομμένα δίστιχα. Έχει γράψει επίσης στίχους για τραγούδια που έχουν ερμηνεύσει άλλοι τραγουδιστές.

Ο Παπασίδερης διέσωσε δεκάδες παλιά δημοτικά από βέβαιο θάνατο και τα ξαναπαρήγαγε δίνοντάς τους «ζωήν αιώνιoν». Σε κάθε χωριό που πήγαινε και ιδιαίτερα στ’ απομακρυσμένα, επειδή δεν υπήρχαν ξενοδοχεία για να μείνει, συνήθως τον φιλοξενούσαν άνθρωποι του τόπου που είχαν τη δυνατότητα. Τις ώρες της ανάπαυλας συζητούσε με τους ντόπιους και κατέγραφε παλιά τραγούδια ολόκληρα ή ελλιπή τα οποία ηχογραφούσε και διέσωζε. Στις περιοχές που πήγαινε να τραγουδήσει πολλές φορές έπρεπε να μείνει μέρες για τις εκεί γιορτές, γάμους κ.λ.π. Σ’ αυτά του τα ταξίδια τον συνόδευε πάντα σχεδόν η σύζυγός του, η οποία ήταν απαραίτητη για τη διαμονή και την εμψύχωση του στα μεγάλα γλέντια που διατηρούσε ζωντανά για μέρες ολόκληρες. Χαρακτηριστικό της δύναμης του είναι ότι πολλές φορές μετά από τριήμερα γλέντια, με ελάχιστη διακοπή 2-3 ωρών ανάμεσα στα 24ωρα, παράγγελνε άλλη ορχήστρα ξεκούραστη για να συνεχίσει άλλο τόσο «γλέντι», γιατί οι μουσικοί της πρώτης είχαν πάθει υπερκόπωση. Ένα άλλο έργο που μας πρόσφερε ο Γιώργος Παπασίδερης είναι ότι μας έδωσε ταλέντα στη μουσική και το τραγούδι, που αλλιώς μπορεί να είχαν χαθεί. Στις περιοδείες που έκανε γνώριζε νέους μουσικούς και τραγουδιστές και σε όσους διέβλεπε ταλέντο τους έφερνε στην «Columbia» σαν συνεργάτες του, που ξεκινούσαν την καριέρα τους κάνοντας δίσκο μαζί του. Έτσι πολλοί απ’ αυτούς που βοήθησε ο Παπασίδερης στα πρώτα τους βήματα είναι σήμερα αναγνωρισμένοι και μερικοί κορυφαίοι στο είδος τους. Αναφέρουμε τον Γιώργο Κόρο, τον Γιάννη Βασιλόπουλο, τη Σοφία Κολλητήρη και την Τασία Βέρρα.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του Γιάννη Βασιλόπουλου, στο βιβλίο του Γιώργου Παπαδάκη: «Λαϊκοί πραχτικοί οργανοπαίχτες» εκδ. «Επικαιρότητα», Αθήνα 1983, σελ. 225. «Δούλευα σε πανηγύρια, σε γάμους κ.λ.π. Μετά με είχε ακούσει σ’ ένα πανηγύρι στην Πάτρα και μ’ έφερε μετά στην Αθήνα και πρωτογραμμοφώνησα, ήταν ο πρώτος μου δίσκος με τον Παπασίδερη».
Στην Σαλαμίνα ο Γιώργος Παπασίδερης τραγουδούσε στα μεγάλα πανηγύρια της Παναγίας της Φανερωμένης στα μαγαζιά του Παναγιώτη Σκαλίθρα και Σωτήρη Παπασωτηρίου (Πούφη), της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, στο Αιάντειο (Μούλκι) στα μαγαζιά του Βασίλη Βασιλείου (Σπανού) και στου Χρήστου Γαβριήλ (Κολωνάκη). Της Αγίας Μαρίνας στην Κακή – Βίγλα στο μαγαζί του Ντίνου Πούτου. Στο πανηγύρι της Φανερωμένης τραγούδησε ανελλιπώς επί 25 χρόνια. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του συνεργάστηκε με άριστους σολίστες, στο κλαρίνο με τους: Νίκο Καρακώστα, Κώστα Γιαούζο, Απόστολο Σταμέλο,Νίκο Ρέλλια, Γιώργο Ανεστόπουλο, Βασίλη Σαλέα τον παλιό, Χαράλαμπο Μαργέλη, Τάσο Χαλκιά, Βάϊο Μαλιάρα, Αντώνη Λαβίδα, Παναγιώτη Πέππα (από Θήβα), Παναγιώτη Κοκοντίνη, Γιάννη Βασιλόπουλο, Βασίλη Μπατζή, Πέτρο Καλύβα, Θανάση Σαλέα, Νίκο Ξηρό, Γιάννη Κυριακάτη, Θόδωρο Αγαπητό, Γιάννη Καραγιάννη, Κώστα Ανατσαλόπουλο, Γιώργο Καρακό. Στο βιολί με τους: Δημήτρη Σέμση (Σαλονικιό), Γιάννη Δραγάτση (Ογδοντάκη),Γιώργο Κόρο, Αλέκο Αραπάκη, Ιάκωβο Ηλία, Ανέστη Αρβανιτόπουλο, Θεμιστοκλή Αγγελή, Δημήτρη Λαβίδα, Παναγιώτη Σαρίκα, Γιώργο Αραπάκη.
Στο λαούτο:Μακρόχρονη υπήρξε η συνεργασία του με τον συμπατριώτη μας Σιδέρη Ανδριανό, Μήτσο Κωνσταντίνου ή Ψαρά, Απόστολο Κλαπαδώρα.
Στο ούτι: Αγάπιο Τομπούλη, Νίκο Σαραγούδα.
Στο σαντούρι: Κώστα Παλαιολόγο, Χρήστο Μαρίνο ή Χιώτη, Αλέκο Γκαραβέλη, Γιάννη Ζαφειρόπουλο, Δημήτρη Μπενέτο, Μανώλη Φιστιξή, Νίκο Καρατάσο.
Επίσης με τους: Λάμπρο Σαββαϊδη ή Λάμπρο στο κανονάκι, και Λάμπρο Λεονταρίδη ή Λάμπρο λυρατζή στη λύρα.

Στο τραγούδι με τους: Δημήτρη Καλλίνικο – Τσούση ή Δημήτρη Αραπάκη, Κώστα Καρύπη, Κώστα Ρούκουνα, Μήτσο Ατραϊδη, Νίκο Σαραγούδα, Βαγγέλη Σωφρονίου, Αντώνη Νταλγκά, Μιχάλη Μενιδιάτη, Δημήτρη Φραγκούλη, Κώστα Σκαφίδα, Γεωργία Μηττάκη, Ρόζα Εσκενάζυ, Ρίτα Αμπατζή, Μαρίκα Πολίτισσα, Μαριάννα Χατζοπούλου, Γιασεμή Καταρτζόγλου, Σοφία Κολλητήρη, Τασία Βέρα, Μαρία Φλωροπούλου και τους Σαλαμίνιους: Προκόπη Καλιότσο, Μίμη Ανδριανό, Γιάννη Φερλέμη, Γιάννη Μπούτση, Δημήτρη Φράττη, Γιώτα Μπούκη.

Η φωνή του έμεινε αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου, γι’ αυτό και τραγουδούσε μέχρι τις τελευταίες μέρες της ζωής του. Η τελευταία φορά που τραγούδησε ήταν στα Τρίκαλα της Κορινθίας, την ημέρα του Σταυρού (14-9) στο πανηγύρι. Μετά από 24 μέρες απεβίωσε, στις 8 Οκτωβρίου του 1977 από ανακοπή. Ο κορυφαίος του δημοτικού μας τραγουδιού άφησε την τελευταία του πνοή στο νησί που γεννήθηκε και έζησε.

Από τον πλούτο της δισκογραφίας του Παπασίδερη διαλέξαμε ένα ελάχιστο δείγμα για να σας θυμίσουμε τραγούδια με τα οποία μεγάλωσαν και ψυχαγωγήθηκαν ολόκληρες γενιές και που ακόμη είναι αξεπέραστα. Έτσι ενδεικτικά αναφέρουμε 50 τραγούδια εκ των οποίων τα 20 είναι από τα πιο παλιά του, δηλ. πριν το 1935 και τα 30 είναι από τα πιο γνωστά του που είναι και κλασσικά.

Τα πρώτα τραγούδια 

1.. «Έχω πολλά παράπονα» Αμανές 1929
2.. «Σαν το νεκρικό κερί Αμανές» 1929
3.. «Ποιος είδε τέτοιο θαύμα» Επιτραπέζιο 1930
4.. «Ο Τσέλιος ο Βασίλης» Κλέφτικο 1930
5.. «Εξήντα Κλέφτες είμαστε» Κλέφτικο 1930
6.. «Πάρε Μαριώ τη ρόκα σου» Συρτό 1931
7.. «Η Θεωνίτσα» Κλέφτικο 1931
8.. «Σου είπα μάνα πάντρεψέ με» Τσάμικο 1931]]
9.. «Βασίλω Καλαματιανή» Καλαματιανό 1931]]
10.. «Στ’ Αναυπλιού το Παλαμίδι» Τσάμικο 1932
11.. «΄Ολες οι Δάφνες» Τσάμικο 1932
12.. «Θ’ αφήσω γένια και μαλλιά» Καλαματιανό 1932
13.. «Ποιος ασίκης σαν εμένα» Καλαματιανό 1932
14.. «Ρά Καμπάνα Παπαντήσε» Καλαματιανό 1933
15.. «Συ που σέρνεις το χορό» Καλαματιανό 1933
16.. «Η Εβραιοπούλα» Καλαματιανό 1934
17.. «Λεμονάκι Μυρωδάτο» Καλαματιανό 1934
18.. «Του Γάμου το τραγούδι» Καλαματιανό 1934
19.. «Οι όμορφες της Λειβαδιάς» Τσάμικο 1934
20.. «Γρίβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς» Τσάμικο 1935

Δημοφιλέστερα

1.. «Σαν πας πουλί μου στο Μωριά» Κλέφτικο
2.. «Κόρη που πας στον ποταμό» Καλαματιανό
3.. «Τριανταφυλλάκι θα γινώ» Συρτό
4.. «Πρωτομαγιά μου τάριξες» Τσάμικο
5.. «Μας πήρε το ποτάμι» Καλαματιανό
6.. «Αυτά τα μάτια τα γλυκά» Συρτό
7.. «Μαράθηκε η κιτρολεμονιά» Τσάμικο
8.. « Λαλούδι της Μονεμβασιάς» Συρτό
9.. «Σε ωραίο περιβόλι» Τσάμικο
10.. «Μπροστά χορεύει ο Αυγερινός» Συρτό
11.. «Στης ματζουράνας τον ανθό» Τσάμικο
12.. «Σαράντα παληκάρια» Τσάμικο
13.. «Πουλάκι ξένο» Τσάμικο
14.. «Σαράντα πέντε λεμονιές» Καλαματιανό
15.. «Πλάτανος» Τσάμικο
16.. «΄Ολες οι μελαχροινές» Συρτό
17.. «Μαρία Πενταγιώτισσα» Τσάμικο
18.. «΄Ενας Αητός» Τσάμικο
19.. «Το φεγγάρι κάνει κύκλο» Συρτό
20.. «Αμάραντος» Τσάμικο
21.. «Το πανηγύρι» Συρτό
22.. «Νάταν τα νειάτα δυο φορές» Τσάμικο
23.. «Στην κεντημένη σου ποδιά» Συρτό
24.. «Ιτιά Μοσχοϊτιά» Τσάμικο
25.. «Πουλιά μου διαβατάρικα» Τσάμικο
26.. «Κάτω στου Βάλτου τα χωριά» Τσάμικο
27.. «Παπάκι» Καλαματιανό
28.. «Σήκω Διαμάντω» Τσάμικο
29.. «Συννέφιασε ο Παρνασσός» Τσάμικο
30.. «Καραϊσκάκης» Κλέφτικο

Κριτικές 

Χαρακτηριστικά και ανάλογα του μεγέθους του έργου του Γιώργου Παπασίδερη είναι τα σχόλια δύο σημαντικών προσώπων στο χώρο του δημοτικού τραγουδιού, της Δόμνας Σαμίου και του Γιώργου Κόρου. Συγκεκριμένα σε τηλεφωνική συνέντευξη που είχαμε το Μάρτιο του 1994 με τη Δόμνα Σαμίου, μας είπε για τον Παπασίδερη: “Ο Γιώργος Παπασίδερης και η Γεωργία Μητάκη είναι δύο μεγάλοι ερμηνευτές του δημοτικού τραγουδιού, ιδιαίτερα των τραγουδιών της Κεντρικής Ελλάδος με τα οποία ασχολήθηκαν και χαρακτήρισαν μια εποχή 30 – 40 χρόνων. Ο Γιώργος Παπασίδερης τραγούδησε με τέτοιο τρόπο αυτά τα τραγούδια που και σήμερα λέμε «αυτό είναι του Γιώργου» εν- νοώνας ότι, είτε ήταν δικό του είτε παλιό δημοτικό, ο Παπασίδερης το ζωντάνεψε και το έκανε κλασσικό και αθάνατο. Το Γιώργο δεν τον γνώριζα προσωπικά αλλά επειδή 50 χρόνια ασχολούμαι με τη συλλογή και αναπαραγωγή δημοτικών τραγουδιών, από εμπειρία μου μπορώ να πω ότι ήταν κορυφαίος ερμηνευτής και έγινε μέτρο σύγκρισης της ικανότητος των άλλων”.

Επίσης σε τηλεφωνική συνέντευξή του, ο Γιώργος Κόρος τον Ιούνιο του 1994 για τον Γιώργο Παπασίδερη, είπε τα εξής: «Ο Γιώργος Παπασίδερης κατ’ αρχάς ήταν πολύ καλός άνθρωπος, άξιος, δυναμικός και εργατικός. Στο χώρο του δημοτικού τραγουδιού άφησε εποχή. Πολλοί νέοι καλλιτέχνες σήμερα προσπαθούν να τον μιμηθούν». Μίλησε επίσης ότι η γνωριμία του με τον Γιώργο Παπασίδερη, η οποία υπήρξε σταθμός στη δισκογραφική του καριέρα. Ο Γιώργος Παπασίδερης γνώρισε το νεαρό Γιώργο Κόρο σε συνεργασίες τους σε γάμους και πανηγύρια. Με το βέτο που είχε τότε απαίτησε να γίνει η πρώτη δισκογραφική δουλειά του Κόρου σ’ ένα απ’ τα τραγούδια του, το 1952 στην «Columbia». Έτσι τον βοήθησε να ξεκινήσει την καριέρα του.
Εν κατακλείδι, παρατίθεται ένα σχόλιο του ειδικού συλλέκτη δίσκων και συνεργάτη διαφόρων εταιρειών, Δημήτρη Ράνιου, για το Γιώργο Παπασίδερη. Το σχόλιο είναι γραμμένο σε μια σειρά δίσκων με τραγούδια του Παπασίδερη, της εταιρείας «MARGO», Μίνως Μάτσας & Υιός Α.Ε», που κυκλοφόρησε το Σεπτέμβρη του 1984. Η ίδια είναι γραμμένη και σε μια σειρά αντίστοιχων δίσκων, που κυκλοφόρησε η εταιρεία «ΕΜΙ-REGAL, EMIAL Α.Ε» το Μάρτη του 1986. “Το δημοτικό τραγούδι βρήκε στη φωνή του Γιώργου Παπασίδερη τον ιδανικό και τέλειο ερμηνευτή του. Πριν απ’ αυτόν, αλλά και μετά δεν βρέθηκε κανείς που να μπορέσει να τραγουδήσει τα δημοτικά όπως ο Παπασίδερης. Η ερμηνεία του Γιώργου Παπασίδερη ήταν και θα παραμείνει υποδειγματική και δεν αφήνει περιθώρια για μίμηση ή για σύγκριση. Φωνή μεστή, ρωμαλέα, που ανάλογα με την περίσταση γινόταν εκφραστική ή δυναμική. Χαρακτηριστικό της ανυπέρβλητης ερμηνευτικής του αξίας είναι ότι ο Γιώργος Παπασίδερης ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του σαν κορυφαίος ερμηνευτής και τερμάτισε μετά από 45 χρόνια πάλι σαν κορυφαίος”.

Δισκογραφία

Πηγές: el.wikipedia.org

Πηγή: ww.tralala.gr

Είδαμε στο πρώτο μέρος του άρθρου μας (διαβαστέ το εδώ) ότι από τις πρωτες μέρες του ροκαμπίλλυ στην Sun Records μέχρι την επιτυχία του Heartbreak Hotel, ο Έλβις Πρίσλεϋ θεωρείτο καλλιτέχνης της κάντρυ, έκανε περιοδείες με κάντρυ μουσικούς, ενώ τα τραγούδια του πέρα από τα ποπ τσαρτς, ανέβαιναν στους καταλόγους επιτυχιών της κάντρυ. Πως όμως ο ίδιος ο Ελβις επηρέασε την κάντρυ, την λαϊκή μουσική των λευκών του Νότου ;

Από την ροκαμπίλλυ στον «Ηχο της Νασβιλ»

Καταρχήν, το ροκ εντ ρολ η καλύτερα το ροκαμπίλλυ υπήρξε εφαλτήριο για την καριέρα μετέπειτα διάσημων καλλιτεχνών της κάντρυ.  Έτσι ο Τζώννυ Κας ηχογραφησε τα Cry, Cry, Cry και I Walk the Line, o Κόνγουαίη Τουιττυ το It’s Only Make Believe και ο Μάρτυ Ρόμπινς τα Singing the Blues, White Sport Coat και Story of My Life. Από την άλλη, ο Τέννεση Έρνι Φόρντ, που είχε ηχογραφήσει πολλά κάντρυ μπούγκι (ο άμεσος πρόδρομος του ροκαμπίλυ) στις αρχές της δεκαετίας , θα ανέβαινε στο Νο 1 των ποπ τσαρτς με μια σχεδόν ροκ εντ ρολ εκτέλεση εκτέλεση του Sixteen Tons, ενός κλασσικού τραγουδιού του κιθαρίστα / τραγουδιστή Μέρλ Τρέηβις.

Μια συμβολή του Έλβις ήταν ότι διατηρώντας το σπίτι του στο Μέμφις και ηχογραφώντας πολλά τραγούδια στην Νάσβιλ  βοήθησε να μετατραπεί η Νάσβιλ στην λαμπρή πρωτεύουσα της μουσικής κάντρυ (η Music City USA, αποκαλείται στις ΗΠΑ). Εξηγεί ο παραγωγός και κιθαρίστας Τσετ Άτκινς (μεγάλο είδωλο του Μαρκ Νόφλερ): «Μέχρι που βγήκε ο Έλβις, οι αποφάσεις της βιομηχανίας της κάντρυ παιρνόταν στο «Μπρίλ Μπίλντινγκ» της Νέας Υόρκης. Ο Έλβις τα άλλαξε όλα αυτά η τα άλλαξε κατά 50%. Βοήθησε να γίνει η Νάσβιλ ένα μεγαλύτερο κέντρο ηχογραφήσεων»  

Αυτό θα γινόταν χάρις στην δημιουργία ενός καινούργιου κάντρυ ποπ ήχου που συνδύαζε κάντρυ χωρίς βιολιά και μπάντζα με ερμηνείες , ενορχηστρώσεις και όργανα (ορχήστρες εγχόρδων) της παραδοσιακής ποπ αλά Ντην Μάρτιν, Πέρρυ Κόμο και Πάττυ Πέητζ. Αυτό το στυλ θα ονομαζόταν «‘Ηχος της Νάσβιλ» (Nashville Sound) με κυριώτερους εκπροσώπους τον Τζιμ Ρήβς (Welcome to My World) , τον Έντυ Άρνολντ (He’ll Have to Go) και την Πάτσυ Κλάιν (Crazy) που τα τραγούδια τους γινόταν μεγάλες επιτυχίες στα ποπ τσαρτς και τα τσαρτς του Easy Listening. Θα μετέτρεπε έτσι την κάντρυ σε βιομηχανία εκατομμυρίων δολλαρίων κάθε χρόνο, γοητεύοντας ακόμα και καλλιτέχνες σαν τον Ραίη Τσαρλς (Ι Can’t Stop Loving You) και τον Τομ Τζόουνς (Green , Green Grass of Home).  

1955: Ο Έλβις συναντά το μεγάλο είδωλο του, τον κρούνερ της κάντρυ Έντυ Άρνολντ

Η αναγέννηση της καρριέρας του και η κάντρυ

Όμως μετά τις πρώτες επιτυχίες στην RCA και ειδικά μετά τον  στρατό, η κάντρυ επιρροή στις ηχογραφήσεις του Έλβις θα εξαφανιζόταν. Χαμένος στο Χόλλυγουντ και τα σάουντρακς, ο Έλβις άρχισε να μην έχει κατεύθυνση στην καριέρα του και η καριέρα του να παίρνει την κατηφόρα. Αυτό θα άλλαζε το 1967 με το Γκράμμυ για Θρησκευτική Μουσική που κέρδισε με το Ηοw Great Thou Art και  την επιτυχία του  διάσημου πλέον Comeback Special της 6ης  Δεκεμβρίου 1968, που σήμανε και την επιστροφή στις ζωντανές εμφανίσεις.

Τον Ιανουάριο του 1969, ο Έλβις θέλοντας να εκμεταλλευτεί την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντας του κόσμου για τα τραγούδια του, αναζητούσε τραγούδια που θα τον έφερναν ξανά στα τσαρτς. Δεν ήθελε όμως να ηχογραφήσει το καινούργιο άλμπουμ στην Νάσβιλ η το Χόλλυγουντ. Έτσι  συζήτησε το θέμα αρχικά με τον παραγωγό Φέλτον Τζάρβις και μετά με δύο φίλους του, τον  ντισκ τζόκεύ Τζωρτζ Κλάιν και τον Μάρτιν Λάκερ. Οι δύο τελευταίοι του πρότειναν να συνεργασθεί με τον  ανερχόμενο παραγωγό Τσιπς Μόμαν, γνωστό για ένα καινούργιο κάντρυ σόουλ ήχο στα American Studios του Μέμφις, και που είχε ήδη συνεργασθεί με τους «Μποξ Τόπς», τον Μπόμπυ Γούμακ, τον Γουίλσον Πίκετ, τον Τζο Τεξ και την Πετούλα Κλάρκ.

Ο Έλβις Πρίσλεύ μαζί με τον παραγωγό Τσίπσ Μόμαν (αριστερά) και την μπάντα των American Studios

Το βράδυ της 10ης Ιανουαρίου 1969, ο Έλβις θα ξεκινούσε την ηχογράφηση του From Elvis in Memphis σε παραγωγή του Τσιπς Μόμαν. Συνοδευόταν δε από την κλασσική μπάντα των American Studios: Ρέγκι Γιάνγκ (κιθάρα), Tόμμυ Κόγκμπιλ (μπάσο) Μπόμπυ Έμμονς (πιάνο, όργανο) και Τζην Γκρίσμαν (ντραμς) . Συμμετείχαν  επίσης στην κιθάρα ο συνθέτης Νταν Πέν, με τον οποίο ο  Μόμαν είχε γράψει τα Do Right Man, Do Right Woman, και Dark End of the Street για την Αρήθα Φράνκλιν  και ο Γουέην Τζάσκον και τα πνευστά των «Μέμφις Χόρνς». Ανάμεσα στα τραγούδια ήταν το Long Black Limousine που ο Έλβις και η μπάντα το μετέτρεψαν σε σόουλ, το «Ι’m Moving On” του Χάνκ Σνόου και το Gentle on My Mind του κάντρυ ποπ τραγουδιστή Γκλέν Κάμπελ,  το I’ll Hold You In My Heart του κρούνερ (ρομαντικός ερμηνευτής παλιάς κοπής) της κάντρυ  Έντυ Άρνολντ , το Αfter Loving You , και το «Don’t Cry Daddy”.

Το σημαντικότερο τραγούδι ήταν το In the Ghetto, ένα τραγούδι κάντρυ/ σόουλ που έδειχνε τις κοινωνικές ευαισθησίες του Έλβις και γραμμένο από τον κάντρυ ποπ συνθέτη/ τραγουδιστή Μάκ Ντέηβις. Αρχικά οι παραγωγοί προβληματίσθηκαν αν το κοινό θα δεχόταν ένα λευκό εκατομμυριούχο να τραγουδά για το γκέττο. Τελικά το «Ιn the Ghetto” κυκλοφόρησε και έγινε τεράστια ποπ επιτυχία σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο.

Στην διάρκεια των ηχογραφήσεων, ο Έλβις ερμήνευσε δύο τραγούδια, που δεν μπήκαν τελικά στο άλμπουμ: το καντρίζον Suspicious Minds που θα γινόταν η τελευταία μεγάλη επιτυχία και το Kentucky Rain, σύνθεση του ανερχόμενου κάντρυ ποπ συνθέτη/ τραγουδιστή Έντι Ράμπιτ.

Οι κριτικές στο From Elvis in Memphis ήταν διθυραμβικές και μάλιστα ο θρυλικός δημοσιογράφος του «Ρόλλινγκ Στόουν» Πήτερ Γκουράλνικ έγραψε ότι ήταν το καλύτερο άλμπουμ του. Θέλοντας να επιστρέψει στις συναυλίες ο Έλβις πήρε μαζί του τον κιθαρίστα Τζέημς Μπάρτον, που ξεκίνησε παίζοντας ροκαμπίλλυ με τον Ρίκι Νέλσον (Hello Mary Lou)  και είχε μετατραπεί στον καλύτερο κάντρυ/ κάντρυ ροκ κιθαρίστα της περιόδου. Ο Μπάρτον θα έμενε μαζί του μέχρι το τέλος.

O Έλβις και ο κάντρυ κιθαρίστας Τζέημς Μπάρτον

Το επόμενο στούντιο άλμπουμ ήταν και αυτό κάντρυ με τίτλο Elvis Country – I’m 10.000 years old. Σε αυτό τραγουδούσε «γουέστερν σουίνγκ (Faded Love), μπλούγκρας (Little Cabin on the Hill) κάντρυ ποπ (το Snowbird της Άννι Μιούρεϋ) ήχο της Νάσβιλ (το Make the World Go Away του Εντυ Άρνολντ) και μια εκτέλεση του Whole Lotta Shaking Going On. Επίσης θα έδειχνε προτίμηση στην ανερχόμενη «κάντρυ των παρανόμων» με το Funny How Time Slips Away του Γουίλλυ Νέλσον, ενώ η βασική επιτυχία ήταν το I Really Don’t Want To Go πάλι του μεγάλου ειδώλου του Έντυ Άρνολντ.

Το κάντρυ άλμπουμ Elvis Country

Σε συνέντευξη τύπου τον Φεβρουάριο του 1970, σχετικά με την ανερχόμενη επιτυχία της μουσικής κάντρυ (που φαινόταν και σε εξώφυλλα του Τάιμ και του «Νιουσγουήκ») ο Έλβις δήλωνε «Νομίζω ότι είναι φοβερή. Βλέπετε η κάντρυ επηρέαζε εν μέρει την μουσική μου. Είναι εν μέρει ένας συνδυασμός, κάντρυ , γκόσπελ και ρυθμ εντ μπλούζ» Στην ερώτηση αν θεωρούσε τον εαυτό του βασικά ένα τραγουδιστή κάντρυ εκείνος απάντησε «Μισώ να πώ ότι είμαι καθαρά κάντρυ γιατί με άρεσαν πολλά διαφορετικά είδη μουσικής όταν ήμουν παιδί. Φυισκά το «Γκραντ Όλ Όπρυ» ήταν πιθανόν το πρώτο πράγμα που άκουσα. Αλλά μου άρεσαν τα μπλούζ και το γκόσπελ»

Η μεταθανάτιος αναγνώριση

Σε όλη την διάρκεια της δεκαετίας του 70, ο Έλβις θα συνέχιζε να διασκευάζει κάντρυ επιτυχίες , όπως το Welcome to My World , του κρούνερ (ρομαντικός ερμηνευτής παλιάς κοπής) της κάντρυ Τζιμ Ρήβς, το Always On My Mind (συνδεδεμένο με το διαζύγιο του) , το Help Me Make It through the Night, σύνθεση του Κρις Κριστόφερσον που έγινε ποπ επιτυχία με την Σάμυ Σμιθ και το She Things I Still Care, το κλασσικό τραγούδι του βασιλιά του χόνκυ τονκ Τζωρτζ Τζόουνς . Ακόμα και το τελευταίο τραγούδι που ηχογράφησε πριν τον θάνατο του ήταν κάντρυ: το “He’ll Have to Go” του Έντυ Άρνολντ. Ενώ μεταθανάτια , τραγούδια του, όπως My Way και Unchained Melody συνέχιζαν να ανεβαίνουν στα τσαρτς της κάντρυ.  

Η σημασία όμως για την μουσική κάντρυ φαίνεται από το γεγονός ότι το 1998 ο Έλβις θα έμπαινε στο Country Music Hall of Fame. Εκεί υπάρχει μια πλάκα που τονίζει ότι ο Έλβις δημιούργησε ένα καινούργιο  κοινό για την κάντρυ και άλλαξε την πορεία της για πάντα.

Και αυτό το καινούργιο κοινό ήταν το νεανικό κοινό που κατά καιρούς έχει λατρέψει καλλιτέχνες από τους «Ηγκλς» και τον Τζων Ντένβερ στον Γκάρθ Μπρούκς (τον δεύτερο δημοφιλέστερο καλλιτέχνη στις ΗΠΑ για τον 20ον αιώνα) και την Σάνια Τουαίην. Σε αυτό η κάντρυ, η δημοφιλέστερη μουσική στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες,  του χρωστά πολλά.

Η ελληνική δεκαετία του 1970 είναι κυρίως γνωστή για τις έντονες πολιτικές ζυμώσεις της, με αποτέλεσμα να λησμονείται ότι ταυτόχρονα αποτελούσε εποχή πειραματισμών στον χώρο του κινηματογράφου, αλλά και της ροκ μουσικής. Ειδικά στην περίπτωση του πρώτου, αξιοσημείωτες ήταν οι προσπάθειες που έγιναν ακριβώς εκείνη την εποχή για να ανοίξει ο διάλογος μεταξύ της ελληνικής και της διεθνούς κινηματογραφικής Τέχνης, με σκοπό και επίτευγμα την παραγωγή έργων που διερευνούσαν τα αρχετυπικά και κοινωνικοπολιτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ιδιαιτερότητας, με όχημα τις πρωτοποριακές φόρμες του εξωτερικού — χαρακτηριστικό παράδειγμα της διπλής αυτής κίνησης, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος.

Εξωστρεφής διάλογος με τη Δύση και αναζήτηση-διερεύνηση του ελληνικού χαρακτήρα. Πρόκειται για τις δύο όψεις της «ελληνικότητας», ενός όρου που τελευταία απασχολεί την εγχώρια διανόηση. Η «ελληνικότητα» ως θέμα συζήτησης πάνω στο ζήτημα του εθνικού αυτοπροσδιορισμού ξεκινά ήδη από τον 19ο αιώνα, επανατίθεται όμως, ουσιωδώς διαφοροποιημένη, στο επίκεντρο του προβληματισμού της λογοτεχνικής «Γενιάς του ‘30» (άσχετα αν ο ίδιος ο όρος δεν απαντά παρά ελάχιστες φορές στις πρωτογενείς πηγές), οπότε και  συνδιαλέγεται με τον εισαγόμενο (αγγλοσαξονικό και γαλλικό) μοντερνισμό. Η πνευματική κληρονομιά της «Γενιάς του ‘30» περνά, είτε διά της ευθείας είτε διά της τεθλασμένης οδού, στον Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο της δεκαετίας του ’70, καθώς και στη λιλιπούτεια σκηνή του ελληνικού progressive rock.

Η εν λόγω σκηνή περιλαμβάνει τρεις δίσκους, έναν αγγλόφωνο και δύο ελληνόφωνους. Η αγγλόφωνη πρόταση εκπροσωπείται από το πληθωρικό 666 των Aphrodite’s Child, που φέτος κλείνει τα 45 χρόνια (ηχογραφήθηκε από τα τέλη του 1970 μέχρι τις αρχές του 1971, αλλά κυκλοφόρησε το 1972), και η ελληνική από τον Ακρίτα (1973), που παίρνει το όνομά του από το ομώνυμο συγκρότημα που έφτιαξε ο Σταύρος Λογαρίδης, και τα Απέραντα χωράφια (1973) του Κώστα Τουρνά, με τη συμμετοχή των Ρουθ. Στο παρόν κείμενο δεν θα ασχοληθούμε με τον δίσκο του Τουρνά, διότι ο κατά βάση αυτοβιογραφικός χαρακτήρας των στίχων του τον τοποθετεί κάπως μακρύτερα από τον θεματικό πυρήνα της «ελληνικότητας».

ΟΙ ΑPHRODITE’S CHILD: ΛΟΥΚΑ ΣΙΔΕΡΑΣ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΝΤΕΜΗΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

Τύχη αγαθή, το 666 έχει πάρει τη θέση που του αξίζει στην ιστορία της μοντέρνας ροκ μουσικής. Τα επιφανή διεθνή έντυπα και οι αντίστοιχες ιστοσελίδες που ασχολούνται με τον προοδευτικό ήχο της δεκαετίας του ‘70 δεν παραλείπουν τις αναφορές στον διπλό ογκόλιθο των Aphrodite’s Child, αν και θα πρέπει να σημειωθεί ότι από υφολογική σκοπιά ανήκει περισσότερο στην ψυχεδέλεια του τέλους της προηγούμενης δεκαετίας, παρά στο μπαρόκ / νεορομαντικό βρετανικό κίνημα της επόμενης, του οποίου ηγούνταν μπάντες όπως Yes, Genesis και Jethro Tull. Ενδεχομένως οι πρώιμοι Pink Floyd αλλά και οι Doors αποτελούν πιο ταιριαστά παραδείγματα συσχετισμού, μολονότι οι όποιες συγκρίσεις περιττεύουν όταν εισδύει κανείς στην ιδιαίτερη καλλιτεχνική φυσιογνωμία του ελληνικού δίσκου.

Με τα σημερινά δεδομένα, το 666 πιθανώς να φαντάζει κάπως εκκεντρικό. Παρόλα αυτά, ο επαρκής ακροατής μπορεί άνετα να εστιάσει στο ιδιοφυές και πραγματικά αξιοθαύμαστο πάντρεμα του ξένου ροκ ήχου με την ελληνική δημοτική παράδοση που επιχειρεί (και κατορθώνει) ο Βαγγέλης Παπαθανασίου. Με κινητήριο δύναμη το απόλυτα προσωπικό στυλ στον ήχο των πλήκτρων, με εκείνα τα γοητευτικά “καμπανάκια” που θα γίνουν αργότερα το σήμα κατατεθέν του συνθέτη, ο Παπαθανασίου ενορχηστρώνει ένα απρόσμενα επιτυχημένο αμάλγαμα από ψυχεδελικούς ήχους, που ντύνουν παραδοσιακές φόρμες της παραδοσιακής, αλλά και βυζαντινής, μουσικής μας παράδοσης (χαρακτηριστικά παραδείγματα τα “The lamb”, “Lament” και “The wedding of the lamb”). Από την άλλη, δυτικότροπες συνθέσεις συνδράμουν το τελικό αποτέλεσμα, που κατά βάση φιλοδοξεί να έχει διεθνή χαρακτήρα, με έντονη όμως “ελληνική” απόχρωση.

O Νταλί ήθελε να οργανώσει εκδήλωση για την προώθηση του 666 των Aphrodite’s Child

Τους στίχους του εγχειρήματος, που υποτίθεται ότι στηρίζεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, υπογράφει ο γνωστός σκηνοθέτης Κώστας Φέρρης (Ρεμπέτικο, Προμηθέας σε δεύτερο πρόσωπο κ.ά.). Η περίπτωση του συγκεκριμένου καλλιτέχνη, που το 1974 σκηνοθετεί τη Φόνισσα (στηριγμένη στη γνωστή νουβέλα του Παπαδιαμάντη), αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Στο συγκεκριμένο φιλμ, ο σκηνοθέτης πειραματίζεται με τη φόρμα, επιλέγοντας τον ηθογραφικό ρεαλισμό στην κύρια γραμμή της πλοκής και την ψυχεδελική απεικόνιση στις αναδρομές, όπου γίνεται λόγος για μάγισσες, φονικά και όνειρα. Με άλλα λόγια, ο Φέρρης -όπως βέβαια και άλλοι Έλληνες κινηματογραφιστές της περιόδου, όπως αναφέραμε- παίρνει τη σκυτάλη από τη “Γενιά του ’30”, επιχειρώντας και ο ίδιος τη δημιουργία μιας Τέχνης ευρωπαϊκής και ελληνικής ταυτόχρονα, ερμηνεύοντας και επανερμηνεύοντας διαρκώς την έννοια της “ελληνικότητας” και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη του μοντερνισμού.

Όλα τα παραπάνω φανερώνουν ότι το 666 είναι έργο όχι μόνο μουσικής, αλλά κυρίως και πρωτίστως πολιτισμικής αξίας, καθώς αντιπροσωπεύει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο τη θέληση των δημιουργών του να ενσωματώσουν το “ελληνικό” στο “ευρωπαϊκό”, δίχως να θυσιάσουν το πρώτο, αλλά ούτε και να θίξουν το δεύτερο. Από αυτή την άποψη, το 666 σχεδόν λειτουργεί ως το μουσικό (ροκ) αντίβαρο, έστω και στ’ αγγλικά, σε ποιητικά και δοκιμιακά έργα κλειδιά της «Γενιάς του ‘30», όπως το Μυθιστόρημα του Γ. Σεφέρη ή το Ελεύθερο Πνεύμα του Γ. Θεοτοκά — αξίζει να αναφέρουμε ότι στο τραγούδι “Ofis”, που κλείνει το πρώτο μέρος του “666”, συμμετέχει ο Γιάννης Τσαρούχης, από τους πλέον επιφανείς εκπροσώπους της “Γενιάς του 30” στη ζωγραφική.

Οι “Ακρίτας” του Σταύρου Λογαρίδη

Δίχως το πληθωρικό εκτόπισμα του “666”, αλλά οπωσδήποτε αξιόλογος με τον τρόπο του, ο Ακρίτας συνεχίζει το ταξίδι στα άδυτα της «ελληνικότητας». Όπως δηλώνει ο τίτλος του, ο δίσκος έχει κατεξοχήν “ελληνικό” θέμα, αφού παραπέμπει (και θεματοποιεί, ως ένα βαθμό) το πιο αναγνωρίσιμο ίσως σύμβολο του νέου Ελληνισμού, τον Διγενή Ακρίτη. Τα πράγματα πάντως περιπλέκονται όταν κανείς εισδύσει τόσο στη μουσική, όσο και στη συσκευασία του δίσκου. Ειδικά η δεύτερη παρέχει αρκετές πληροφορίες για την εξέλιξη της αφήγησης, με τρόπο όμως κρυπτικό και νεφελώδη, γεγονός που επιτείνει και εντείνει τη σύγχυση του ακροατή.

Στιχουργός και εν γένει αρχιτέκτονας της ιστορίας είναι και πάλι ο Κώστας Φέρρης, που αναμιγνύει θεότητες της Ανατολής (Αστάρτη) με πολιτισμικές αναφορές στην αρχαία Ελλάδα (στροφή-αντιστροφή). Δεν απουσιάζουν πάντως και σποραδικοί υπαινιγμοί με χιουμοριστικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, στο «Τραγούδι», το εσώφυλλο μας πληροφορεί ότι: «Καθισμένος πάνω σ’ ένα ιπτάμενο “κορν φλέικ”, ο Ακρίτας τραγουδούσε». Είναι δύσκολο να μην κάνει κάποιος τον συσχετισμό με τον στίχο από το “I am the walrus” των Beatles: “Sitting on a cornflake”. Από την άλλη, το «Καί ιδού ίππος χλωρός» αποκτά εύθυμες προεκτάσεις μόλις συνειδητοποιήσουμε πως στα νέα ελληνικά ο τίτλος θα αποδιδόταν ως: «Να ένα πράσινο άλογο».

Σε μουσικό επίπεδο, το συγκρότημα φανερώνει τις επιρροές του από τη ζωηρή τότε σκηνή του βρετανικού progressive rock. Με οδηγό τους ξένους πρωτοπόρους, οι Έλληνες μουσικοί εφοδίασαν τον δίσκο τους με δαιδαλώδεις συνθέσεις και πολύπλοκες ενορχηστρώσεις. Η επανέκδοση του 2005 από την “Anazitisi Records” αναγνωρίζει ως κύρια πρότυπα της μπάντας τους Emerson, Lake and Palmer, Yes, King Crimson και -τους λιγότερο γνωστούς- Gracious. Δεδομένου ότι στον Ακρίτα δεσπόζει το πιάνο του Άρη Τασούλη, οι Emerson, Lake and Palmer αποτελούν εύλογη αναφορά. Ωστόσο, πέρα από το δέντρο, χρειάζεται να δούμε και πάλι το δάσος της «ελληνικότητας». Κι αυτό γιατί στον Ακρίτα συνυπάρχουν «Τα παιδιά», μια φολκ σύνθεση που αντλεί ξεκάθαρα από το δημοτικό «Τσοπανάκος ήμουνα» στο δεύτερο μισό της, με το «Πανηγύρι», ένα θαυμάσιο ροκ βαλς καθαρά δυτικής κοπής.

Συμπερασματικά, οι δύο αυτοί δίσκοι αποτελούν ενδιαφέροντα δείγματα ελληνικού progressive rock, δεν θα πρέπει ωστόσο να λησμονούμε επ’ ουδενί τον διάλογο των Ελλήνων καλλιτεχνών με το ξένο, την απόπειρα σύζευξης του “δυτικού” με το “ελληνικό”, άρα την κατασκευή μιας «μοντέρνας ελληνικής» ταυτότητας, με χαρακτήρα δυναμικό και εξωστρεφή. Συνεπώς, για την προσέγγισή τους δεν επαρκεί ούτε η ελληνοκεντρική ούτε η διεθνιστική προσέγγιση. Χρειάζεται κάτι άλλο, που περιμένει τους κατάλληλους επιστήμονες για να το φέρουν στην επιφάνεια.

*Ο Κων/νος Χρυσόγελος είναι Διδάκτωρ Βυζαντινής Φιλολογίας. Έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.