Μία καλλιτεχνική σύμπραξη γεμάτη λυρισμό στο ποιητικό σύμπαν του Κώστα Καρυωτάκη Τραγουδά η Σαβίνα Γιαννάτου Στο πιάνο ο Θόδωρος Κοτεπάνος
Διαβάζει ο Γιώργος Κοροπούλη.
Tα ενενήντα χρόνια από τον θάνατο του πεσιμιστή και λυρικού Έλληνα ποιητή Κώστα Καρυωτάκη, είναι η αφορμή για την παρουσίαση του οριακού έργου της Λένας Πλάτωνος, του κύκλου ”Καρυωτάκης 13 τραγούδια”, που θα ερμηνεύσει η Σαβίνα Γιαννάτου με τον δικό της μοναδικό τρόπο. Στα ενδιάμεσα των τραγουδιών, θα διαβάσει ο συγγραφέας Γιώργος Κοροπούλης ποιήματα και πεζά του Κώστα Καρυωτάκη και θα διαβάσει ένα κείμενο του Ανδρέα Εμπειρίκου σχετικά με το άδοξο τέλος του Κ. Καρυωτάκη.
Για την απόφασή της να μελοποιήσει Κώστα Καρυωτάκη το 1979, η Λένα Πλάτωνος λέει:
«Η ιστορία μου με τον Κώστα Καρυωτάκη άρχισε στο Τρίτο Πρόγραμμα του Μάνου Χατζιδάκι, όταν μου έγινε πρόταση να τον μελοποιήσω για τις ανάγκες της εκπομπής για την ποίηση. Εγώ αρνήθηκα αρχικά, γιατί φοβήθηκα το τεράστιο καλλιτεχνικό του μέγεθος, και προσφέρθηκα να γράψω σκέτη μουσική που θα ταίριαζε στο ύφος του για να υποστηρίξω τις απαγγελίες. Ο Χατζιδάκις δέχτηκε. Τελικά, μια νύχτα, όπως είχα ανοιχτό στο πιάνο μου το βιβλίο με τα ποιήματα του Καρυωτάκη, το βλέμμα μου αγκιστρώθηκε σε ένα ποίημά του, το μελοποίησα αμέσως και έκλαψα. Ετσι, η εκπομπή “ντύθηκε” και με τα τραγούδια μου, που είχαν αμέσως μεγάλη απήχηση στο Τρίτο, αλλά ακόμα περισσότερη μέσα στην ψυχή μου, όπου και “άκουσα” τη φωνή της Σαβίνας να τα τραγουδάει. Άρεσαν επίσης πολύ και στον Χατζιδάκι κι έτσι έγιναν άλμπουμ στη Lyra του Αλέκου Πατσιφά.»
Οι ηχογραφήσεις ολοκληρώθηκαν το 1981 και ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1982.
Ο Κώστας Καρυωτάκης, ποιητής και πεζογράφος, ίσως η σημαντικότερη λογοτεχνική φωνή που ανέδειξε η γενιά του ’20 και από τους πρώτους, που εισήγαγαν στοιχεία τουμοντερνισμού στην ελληνική ποίηση. Επηρέασε πολλούς από τους κατοπινούς ποιητές (Σεφέρης, Ρίτσος, Βρεττάκος) και δημιούργησε φιλολογική μόδα, τον Καρυωτακισμό, που πλημμύρισε τη νεοελληνική ποίηση.
Η ποίηση του Καρυωτάκη δεν έχει ίχνος φιλολογίας, αισθηματισμού και φιλαρέσκειας, που υπάρχει σε αφθονία στους παλιότερους ποιητές. Αποπνέει την αίσθηση του μάταιου, του χαμένου, η στάση του είναι αντι-ηρωική και αντι-ιδανική. Γράφει ποιήματα για το άδοξο, το ασήμαντο, ακόμα και το γελοίο, ως διαμαρτυρία, που φθάνει στο σαρκασμό.
Η συναυλία δίνεται στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός» , Πλατεία Αγίου Γεωργίου Καρύτση 8 στις 17 Απριλίου 2018 στις 9 μ.μ
“Καθώς μεγαλώνουμε, αναγκαζόμαστε να αναζητούμε παρηγοριά στη σκέψη ότι πρέπει να περάσουν πολλές γενιές για να εκλείψει ένας τρόπος ζωής. Άλλωστε, δεν έχουμε ξεχάσει τα τραγούδια που αγαπούσαν οι παππούδες μας, κι ας μην τα χορέψαμε ποτέ εμείς. Στις διακοπές των εορτών, οι συνταγές που βγάζουμε από το συρτάρι έχουν ιστορία δεκαετιών, μερικές φορές μάλιστα είναι γραμμένες από το χέρι κάποιου συγγενή που έφυγε από τη ζωή πριν από πολλά χρόνια. Και τα αντικείμενα στα σπίτια μας; Τα χαμηλά ανατολίτικα τραπεζάκια του καφέ και τα ετοιμόρροπα γραφεία που περνούν από γενιά σε γενιά; Όσο και αν είναι “εκτός μοδας”, δεν προσθέτουν μόνο ομορφιά στην καθημερινότητά μας, αλλά και αξιοπιστία στην πεποίθηση μας ότι το πέρασμα μιας εποχής θα είναι αργό και ανεπαίσθητο σαν την ολίσθηση ενός παγετώνα.”
Το μυθιστόρημα “Ένας Τζέντλεμαν στη Μόσχα”, που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες από τις Εκδόσεις Διόπτρα, αφηγείται την ιστορία του Κόμη Αλεξάντρ Ίλιτς Ροστόφ. Τον Ιούνιο του 1922, οι σοβιετικές Αρχές τον καταδικάζουν σε ισόβιο εγκλεισμό στο πολυτελές ξενοδοχείο “Μετροπόλ” της Μόσχας. Εκεί, σε μια κακοφωτισμένη, μικροσκοπική σοφίτα, ο Κόμης θα πέρασει τις επόμενες δεκαετίες ενώ έξω εκτυλίσσονται μερικά από τα πιο δραματικά γεγονότα της ρώσικης ιστορίας.
Το “Ένας Τζέντλεμαν στη Μόσχα” είναι ένα υπέροχο μυθιστόρημα, γοητευτικό, κομψό και πνευματώδες όπως ο αριστοκράτης ήρωάς του. Και παρότι δεν ξέρω τις πολιτικές προτιμήσεις του συγγραφέα, πρόκειται για την καλύτερη υπεράσπιση της συντηρητικής φιλοσοφίας που διάβασα σε λογοτεχνικό έργο τα τελευταία χρόνια : η αργή, σταδιακή εξέλιξη ενάντια στις βίαιες αλλαγές από τα πάνω, η ατομικότητα ενάντια στον εξισωτισμό και στην ομοιομορφία, η τάξη ενάντια στο χάος.
Oρίστε και ακόμα ένα απόσπασμα:
“Με τις τούβλινες καμάρες του και τη δροσερή, σκοτεινή ατμόσφαιρα, το κελάρι του Μετροπόλ θύμιζε τη σκοτεινή ομορφιά μιας κατακόμβης- μόνο που, αντί για σαρκοφάγους με μορφές αγίων, η αίθουσα ήταν γεμάτη μέχρι το βάθος σειρές ράφια φορτωμένα με μπουκάλια κρασί. Εδώ έβρισκες μια συγκλονιστική συλλογή από Καμπερνέ και Σαρντονέ, Ρίσλινγκ και Σιρά, πόρτο και Μαδέρες- ένας αιώνας σοδειές από κάθε γωνιά της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Αρ-νουβό μωσαϊκό στην πρόσοψη του ξενοδοχείου “Μετροπόλ” της Μόσχας
Συνολικά υπήρχαν σχεδόν δέκα χιλιάδες κιβώτια. Πάνω από εκατό χιλιάδες φιάλες. Όλες χωρίς ετικέτα.
«Τί έγινε εδώ;» ρώτησε έκπληκτος ο κόμης.
«Κάποιος υπέβαλε καταγγελία στον σύντροφο Τεοντόροφ, τον κομισάριο Τροφίμων, ισχυριζόμενος ότι η ύπαρξη της κάβας μας είναι αντίθετη στα ιδανικά της Επανάστασης. Ότι αποτελεί μνημείο στα προνόμια της αριστοκρατίας, στην παρακμή της διανόησης και στις ληστρικές τιμολογήσεις των κερδοσκόπων
Avalon of the Arts proudly informs in a world exclusive that a great gap in the story of Van Gogh and modern art is going to be filled thanks to a Greek publisher.
Pelasgos Publications of Ioannis Giannakenas, known in Greece, for his historic books, published the anecdote workbook of the great Dutch painter, with the last works of his life, gifted to his physician!
t is the anecdote painting workbook that Vincent van Gogh had gifted to his physician, Dr. Félix Rey, who treated him at the hospital of Arles, after the infamous incident with his severed ear.
Dr. Félix Rey was a physician who really cared about the mental and physical health of the shattered van Gogh. Actually, while under his care, the aggressiveness of van Gogh and his dark art had subsided. To thank him, van Gogh painted his portrait and later on gifted him a workbook with his sketches.
Van Gogh writes, as a dedication:
My dear Doctor Félix Rey,
I humanly beg you to please accept this workbook with sketches inspired by your beautiful country, as a token of gratitude and appreciation of everything you have done for me. I pray to the Almighty, to always keep you under His protection.
Affectionately yours,
Vincent
Through a woman, referred to as “Elisa”, this workbook reached the hands of the Cretan painter Aristotelis Giannakoudakis and through him, it reached the Pelasgos Publications house.
For Greece, the publication of the book comes at a time after both the exhibition Van Gogh Alive and the awarded film “Loving Vincent” were extremely popular.
But what is included into the legendary painting workbook of van Gogh, which Giannakoudakis calls the “Holy Grail” of the great Dutch painter’s art?
Certificate of authenticity for the Van Gogh unknown works written by the National Gallery
First of all, on the cover there is a self-portrait of the painter which is rather rare for him and the back cover bears his signature. Based on the assertions of the Van Gogh Museum in Amsterdam and the National Gallery of Greece, both the signature and the works themselves, are genuine. It also includes the initial sketches and further transformations of works that are already available in museums all over the world and in private collections, as well as works that he was planning to paint but was stopped by his suicide on July 29th, 1890.
Among the known works, we find the “Potato eaters” in which however we have detailed paintings of each face individually, which are actually better than the final work.
There is also the “Chair of the painter” which was located in the yellow house at Arles, in dimensions of 93×73.5cm, an oil-painting on canvas which does not differ at all from a painting found at the London National Gallery.
There are many works with piles of straw, reminiscent of a medium sized painting found at the Art Academy of Honolulu.
There are two pieces of “Still Life”, one of which is a vase with flowers and the other one a coffee pot which he describes as: “A blue enamel coffee pot, a vivid blue and gold cup on the left, a milk dispenser with light blue and white squares, a white cup on the right…”. This second one reminds of a work found in the private collection of Elisa Goulandri.
Both these works, as well as many of the works in this workbook have been painted by memory, a technique van Gogh was taught by Paul Gauguin when they were living together at the South, before the infamous incident with the severed ear.
There are two works found in the Edinburgh Museum and the van Gogh Museum: “Women carrying sacks of coal” and the “Arlesiennes”.
Finally, there are works that he painted during the period when he was being treated by Dr. Felix Rey in the mental hospital of Arles, such as the “Wheatfields” and “Fountain at the courtyard of the Saint-Paul hospital” (1889).
All these have been painted with controlled use of water, by “Conté” pens which, because of the nature of the paper, are easily transformed into watermarked surfaces.
In one of his letters to his brother Theodore, he writes:
“From the Hague, I brought Conté-crayons bearing the name of their manufacturer, the French chemist Nicolas Conté and I use them a lot in my work. I have also begun working with a brush and paper wiper with sepia or Indian ink, and every now and then with some color!”
This technique creates exquisite works, which are many times more successful than the final works; an advantage in this publication of “Pelasgos Publications” which is a world exclusivity.
Με αφορμή την 86η επέτειο γενεθλίων του Αντρέι Ταρκόφσκι στις 4 Απριλίου, παρουσιάζουμε ένα άρθρο για την «φιλοσοφία» του μεγάλου Ορθόδοξου σκηνοθέτη όσο αφορά την μουσική που ακουγόταν στις ταινίες του. Ένα θέμα που ταιριάζει και στην Μεγάλη Εβδομάδα που δυανύουμε.
Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
3 Ιανουαρίου 1974. Στο Μαρτυρολόγιο του Ταρκόφσκι συναντάμε ένα ερωτηματολόγιο.
«Ποιο μουσικό έργο αγαπάτε;» Τα Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ, είναι η απάντηση.
Στις 29 Δεκεμβρίου του 1986, ο Ταρκόφσκι άφησε την τελευταία του πνοή στο Παρίσι, ακούγοντας από ένα ταπεινό πικάπ τα «Κατά Ματθαίον» Πάθη του Ιωάννη Σεβαστιανού.
Θα μπορούσα να σας μιλήσω απόψε μόνο για την σχέση του Ταρκόφσκι με τον μεγάλο κάντορα της Λειψίας, αλλά επέλεξα να αναφερθώ γενικότερα στην Μουσική Ποιητική του. Σας χρωστώ το θέμα «Ο Μπαχ του Ταρκόφσκι».
Ο μεγάλος ρώσος σκηνοθέτης είχε σπουδάσει μουσική από μικρός. Έτσι, η μουσική δεν ήταν δυνατόν να μην έχει ιδιαίτερη θέση στο κινηματογραφικό έργο του.
Ας πάρουμε τις ταινίες του από την αρχή.
”Ο οδοστρωτήρας και το βιολί” – Μυθοπλασία, ΕΣΣΔ, 1960: Η διπλωματική εργασία του Ταρκόφσκι κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο VGIK, σε συνεργασία με το τμήμα παιδικών ταινιών της Mosfilm.
Μετά τη γνωριμία του με έναν εργάτη, ένας μαθητής που παρακολουθεί μαθήματα βιολιού σκέφτεται να ακολουθήσει το επάγγελμα του οδηγού οδοστρωτήρα. Μουσική: Βιατσεσλάβ Οβτσινίκοφ.
«Τα Παιδικά χρόνια του Ιβάν» Μυθοπλασία, ΕΣΣΔ, 1962 – Μουσική: Βιατσεσλάβ Οβτσινίκοφ.
Ένας Ρώσος ποιητής βρίσκεται στην Ιταλία για μια έρευνα σχετικά μ’ έναν Ρώσο συνθέτη του 18ου αιώνα που έζησε εκεί και επέστρεψε στη Ρωσία για να πεθάνει. Μαζί με μια Ιταλίδα διερμηνέα φεύγουν από τη Ρώμη για να επισκεφτούν μια τοιχογραφία του Πιέρο ντε λα Φραντσέσκα.
Ο Ταρκόφσκι ενώ είναι φοιτητής στο VGIK γνωρίζεται με τον Βιατσεσλάφ Οβτσινίκωφ. Κοινή συνισταμένη τους το πάθος για την κλασική μουσική.
Ο Βιατσεσλάβ Αλεξάντροβιτς Οβτσινίκοφ (Vyacheslav Ovchinnikov), γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1936, στο Βόρονετζ. Συμπληρώνει φέτος τα 80 χρόνια του. Διάσημος ρώσος συνθέτης και μαέστρος, έχει τον τίτλο του Καλλιτέχνη του Λαού της Ρωσίας, μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, τακτικό μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Τηλεόρασης και μέλος πολλών Ακαδημιών, με αρκετές διεθνείς διακρίσεις.
Bιατσέσλαβ Οβτσίνικωφ
Είναι ο συνθέτης που γράφει μουσική για τρεις ταινίες του Ταρκόφσκι: «Ο οδοστρωτήρας και το Βιολί»’, «Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν» και «Αντρέι Ρουμπλιώφ», ενώ γράφει παράλληλα και μουσικές για ταινίες του Αντρέι Κονταλόφσκι και πολλών άλλων ρώσων σκηνοθετών. Μετά τον A. Χατσατουριάν και τον Ντμίτρι Σοστακόβιτς, θεωρείται ο πλέον διακεκριμένος εκπρόσωπος της γενιάς του. Ο Σοστακόβιτς σε μία από τις επιστολές του προς τον Βλ. Οβτσινίκωφ , προλέγει γι’ αυτόν λαμπρό μέλλον.
Εντουάρντ Αρτέμιεφ, ένας πρωτοπόρος της ηλεκτρονικής μουσικής
Όταν συναντάται με τον Ταρκόφσκι είναι πια ένας ώριμος συνθέτης και έμπειρος χειριστής συνθετητών. Ο σκηνοθέτης ενθουσιάζεται με τον επικείμενο συνδυασμό ηλεκτρονικής και κλασικής μουσικής. Ψάχνει για μια νέα μουσική διαφορετική, όχι δύσκολη ούτε εξεζητημένη που να στέκει επάξια και να περιβάλλει τα μέλλοντα παρα-ποιητικά του πονήματα. Ο Αρτέμιεφ αναδεικνύει όλη του τη μαεστρία στην ηλεκτρονική μουσική και προσφέρει απλόχερα ένα επιβλητικό μουσικό σκηνικό στο τρίπτυχο “Σολάρις”, “Καθρέφτης” και “Στάλκερ”. Οι μουσικές του αρμενίζουν μέσα στις αυχμηρές και κάποτε «παγερές» εικόνες του Ταρκόφσκι, επιτυγχάνοντας μιαν απίθανη αισθητική ταύτιση με τα «βρώμικα όνειρά» τους κατά το Σαββοπουλικόν: «Σ΄ αυτό τον κόσμο όσοι αγαπούνε τρώνε βρώμικο ψωμί.»
H μουσική του Αρτέμιεφ για το “Σολάρις”
Τέλος, στην «Θυσία», κορυφαία ταινία και κύκνειο άσμα του Ταρκόφσκι, μαζί με τον Μπαχ συνυπάρχει αρμονικά ο Βαταζουμίντο Σούσο, δεξιοτέχνης στο ιαπωνικό μπαμπού φλάουτο. Επιλέγει μαζί με τον Μπαχ κι έναν εκπρόσωπο της ιαπωνικής βουδιστικής παράδοσης.
Η μουσική για ιαπωνέζικο φλάουτο του Βατατζουμίντο Σούσο που χρησιμοποιήθηκε στην “Θυσία” του Αντρέί Ταρκόφσκι”
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι ο Ταρκόφσκι συνεργάστηκε με δύο συγχρόνους του συνθέτες αλλά και με έναν ιάπωνα. Με τη μερίδα του λέοντος να κατέχουν στο έργο του οι συνθέτες του Δυτικού πολιτισμού – απουσιάζουν οι μεγάλοι ρώσοι συνθέτες του 20ου αιώνα, όπως π.χ. ο Προκόφιεφ ή ο Σοστακόβιτς – αλλά και οι ήχοι της φύσης, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Παρ’ όλα αυτά για τον Ταρκόφσκι η ύπαρξη κινηματογραφικής μουσικής σε μια ταινία δεν είναι αυτοσκοπός. Οφείλει σε κάθε περίπτωση να υπηρετεί την ταινία και όχι να προβάλλεται σε βάρος της κινηματογραφικής εικόνας. Επιτυχημένη μουσική επένδυση μιας ταινίας θεωρείται αυτή που δεν την ακούς συνειδητά, αλλά που αισθητικά περνά στο υποσυνείδητο, τονίζει τη δράση, κορυφώνει τις στιγμές έντασης και κυρίως, βοηθά να περάσουν στο θεατή τα βαθύτερα μηνύματα, που είναι δύσκολο να μεταφέρει μόνο η εικόνα. Το ιδανικό είναι το σωστό «πάντρεμα» μουσικής και εικόνας, ώστε η μια να υπηρετεί την άλλη.
Καθοριστικός, ωστόσο σε μια ταινία είναι και ο ρόλος της σιωπής με την τρομακτικά υποβλητική ατμόσφαιρα που μπορεί να δημιουργήσει σε συγκεκριμένες σκηνές.
Ο Ταρκόφσκυ προσπαθεί να πλαισιώνει τις ταινίες του με φυσικό γήινο ήχο της υλικής πραγματικότητας, ιδίως στην περίοδο της δεκαετίας ΄70-΄80.
Νοσταλγία
Στη «Νοσταλγία» δεν υπάρχει αυθεντική μουσική επένδυση (μουσική δηλαδή που να έχει γραφτεί αποκλειστικά για την ταινία), μιας και η χρήση μουσικής στο συγκεκριμένο έργο είναι σπάνια και μόνο σε καίριες σκηνές. Σε αυτά τα κομβικά σημεία για την πλοκή της ταινίας επιλέγονται πολύ γνωστές κλασικές συνθέσεις (για παράδειγμα θέμα από την «Ενάτη Συμφωνία» του Μπετόβεν τη στιγμή που ο Ντομένικο αυτοπυρπολείται). Η μουσική στη «Νοσταλγία», εντείνει τη δραματικότητα των σκηνών.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης σε συνέντευξή του αναφέρει πως επέλεξε να κινηθεί προς την κατεύθυνση της σιωπής γιατί τον ενδιέφερε να δοθεί έμφαση στους ήχους που παράγονται από τους ανθρώπους και τα στοιχεία που συμμετέχουν στην ίδια την ταινία (π.χ βηματισμός ανθρώπων, πέταγμα πουλιών, ήχος του νερού που κυλάει ή της βροχής κλπ). Επίσης, με αυτό τον τρόπο καλεί τον θεατή να ανακαλύψει μόνος του την κρυμμένη μουσικότητα των σκηνών.
Η αγάπη του σκηνοθέτη για τους φυσικούς, γήινους ήχους δεν απορρίπτει σε καμία περίπτωση την αγάπη του για την κλασική μουσική και το θαυμασμό του για την ηλεκτρονική. Η τελευταία μάλιστα έδωσε νέα πνοή και χαρακτήρα σε αρκετές ταινίες του. Πίστευε ωστόσο, πως «πρέπει να αποκαθαρθεί από την χημική της καταγωγή, έτσι που, ακούγοντάς τη, να συλλαμβάνουμε τις πρωταρχικές νότες του κόσμου.»
Εκτός από τον ήχο του νερού, της βροχής και μιας ακονιστικής πέτρας, το φιλμ συνοδεύεται από την μουσική του Ντεμπισσύ, του Βάγκνερ, του Μπετόβεν, του Βέρντι καθώς επίσης και από ρωσικά λαϊκά τραγούδια. Η ένατη συμφωνία του Μπετόβεν συνοδεύει, όπως είπαμε, την πιο δραματική σκηνή της ταινίας.
Ο ίδιος ο Ταρκόφσκι μας εξηγεί στο περίφημο βιβλίο του «Σμιλεύοντας το χρόνο», στο κεφάλαιο «Μουσική και ήχοι», ολόκληρη την μουσική «φιλοσοφία» του.
Σε μιαν ημερολογιακή εγγραφή όπου αραδιάζονται τα φοβερά του χρέη, σημειώνει επίσης ότι επισκέφτηκε τον πατέρα του κι αυτός του δώρισε πολλούς ωραίους δίσκους. «Μπαχ, Μπραμς, Μοντεβέρντι, Σούμπερτ, Παλεστρίνα και μερικούς άλλους. Πραγματικό πανηγύρι της ψυχής», γράφει ο Ταρκόφσκι. Ο φίλος του και σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ «Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο» για το έργο του Αντρέι, ο Έμπο Ντέμαντ λέει πόσο παθιαζόταν με τη μουσική ο δημιουργός του «Σολάρις» και της «Θυσίας», λέει ότι τις τελευταίες του εβδομάδες ζητούσε μονάχα μουσική, ζητούσε μονάχα «Μπαχ! Μπαχ! Μπαχ!» Και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι ένα από τα σημαντικότερα και συγκινητικότερα μουσικά έργα της εποχής μας είναι η σύνθεση του Φρανσουά Κουτιριέ «Nostalghia – Song for Tarkovsky»!
Το “Σμιλεύοντας τον Χρόνο” όπου ο Ταρκόφσκι αναλύει την μουσική “φιλοσοφία” του
Με τη «Θυσία» ο Ταρκόφσκι δημιουργεί ένα αθάνατο έργο και ταυτόχρονα περνάει του θανάτου τη μεριά. Μας δωρίζει μια αιώνια παρακαταθήκη, ένα είδος πνευματικής διαθήκης, και συνάμα μια «μυχιοθήκη», όπως έλεγε ο Νίκος Καρούζος. Μας δωρίζει τη «Θυσία», ένα έργο όπου η αγωνία για το νόημα της ζωής, η μουσική και ο χορός των εικόνων συνδυάζονται μαγικά.
Στο «Σμιλεύοντας το χρόνο», διαβάζουμε:
«Η τέχνη είναι μέσο γνώσης, και γι αυτό τείνει πάντοτε προς τη ρεαλιστική αναπαράσταση, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια νατουραλισμό ή ηθογραφία. (Το χορικό πρελούδιο σε σι ελάσσονα τού Μπαχ είναι ρεαλιστικό, επειδή εκφράζει ένα όραμα αλήθειας).
Έχω ανάγκη να νιώθω ότι σ’ αυτό τον κόσμο διαδέχομαι κάτι, κάποιον, ότι δεν βρίσκομαι τυχαία εδώ. Μες στον καθένα μας πρέπει να υπάρχει κάποια κλίμακα αξιών. Στον Καθρέφτη ήθελα να κάνω τους ανθρώπους να νιώσουν ότι ο Μπαχ, ο Περγκολέζι, το γράμμα τού Πούσκιν, το δύσκολο πέρασμα των στρατιωτών από τη λίμνη Σίβας και τα προσωπικά, οικεία γεγονότα, έχουν κατά κάποιον τρόπο ίση σημασία σαν ανθρώπινη εμπειρία. Για την πνευματική εμπειρία ενός ανθρώπου αυτό που συνέβη χτες μπορεί να σημαίνει το ίδιο με εκείνο που συνέβη στην ανθρωπότητα εκατό χρόνια πριν.»
Η μουσική του Μπαχ λειτουργεί στις ταινίες του Ταρκόφσκι, ως ενσάρκωση της υψηλής τέχνης, και ως ένα ακουστικό ανάλογο της σύλληψης του Ταρκόφσκι για την κινηματογραφική εικόνα.
Η τέχνη είναι ρεαλιστική όταν προσπαθεί να εκφράσει ένα ηθικό ιδανικό. Ο ρεαλισμός είναι μια προσπάθεια για την αλήθεια, και η αλήθεια είναι πάντα όμορφη. Εδώ η αισθητική συμπίπτει με την ηθική.
Με τον Ταρκόφσκι αισθάνθηκα καλύτερα το λόγο του Οδυσσέα Ελύτη:
«Ένας Πανσέληνος που ζωγραφίζει ενώ δεν υπάρχει Θεός και αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο».
Γι’ αυτό ακούστετην άρια της άλτο από τα Κατά Ματθαίον Πάθη «Erbarme dich mein Gott», που χρησιμοποιεί ο Ταρκόφσκι στον Καθρέφτη. Ίσως είναι ο ορισμός της Μουσικής Ποιητικής του μεγάλου Αντρέϊ.
Η διάλεξη “Η μουσική ποιητική του Αντρέι Ταρκόφσκι” δόθηκε το 2016 επέτειω των 30 χρόνων από τον θάνατο του Αντρέι Ταρκόφσκι στο Πολυχώρο Αίτιον. Πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Στέπα”.
Συνεχίζουμε με το δεύτερο μέρος της συνέντευξης του Γιώργου Κοινούση, ενός αγαπημένου μας τραγουδιστή που παράτησε το τραγούδι στο αποκορύφωμα της καριέρας του για να αφοσιωθεί στον Χριστό. Ενώ χρόνια πριν τον Παντελίδη είχε την σύνθεση μεγάλων σουξέ στο DNA του.
Συνέντευξη στην Ελευθερία Νταβατζή
Θέλετε να πάμε και λίγο στα πρώτα χρόνια που φτάσατε στην Αθήνα με τους γονείς σας; Ήταν δύσκολα τότε;
Τότε ήταν η ζωή πολύ άγρια. Την ζωή μου την άρχισα από την αρχή της ζωής μου. Περπάτησα ξυπόλυτος, γλυκό έφαγα πρώτη φορά στα 12 μου χρόνια, κοιμόμασταν μαζί με τον Πατέρα και την μητέρα μου σε ένα πλυσταριό, Περάσαμε πέτρινα χρόνια αλλά πάντα με το χαμόγελο, με την χαρά, με το τραγούδι. Αλλά τότε οι άνθρωποι δεν είχαν μάθει στα πολλά. Σήμερα έχουμε μάθει στα πολλά και γι αυτό μας λείπουν. Βέβαια παλιά ξυπνούσαμε και δεν χρωστούσαμε μία. Σήμερα ξυπνάμε, και έχουν δίκιο οι άνθρωποι που παραπονιούνται, ξυπνάμε και πρέπει να έχουμε καβάτζα 1 με 2 χιλιάρικα για τα έξοδά μας. Πως θα τα έχουμε. Κάθε μέρα 200 ευρώ χρειαζόμαστε. Μας έκανε το σύστημα σκλάβους πολυτελείας. Μας έμαθε να χαλάμε πολλά για να μας τα πάρει όλα! Οι άνθρωποι παλιά ήταν ευτυχισμένοι γιατί δεν είχαν εξαρτήσεις, δεν είχαν ανάγκη. Αν δούλευαν είχαν λεφτά αν δεν δούλευαν είχαν κάτι στην μπάντα. Γιατί τότε παίρνανε 5 το 1 έτρωγαν τα υπόλοιπα τα έκρυβαν. Οι πολυεθνικές άλλαξαν την καθημερινότητα μας. Πάρε αυτοκίνητα, πάρε το ένα πάρε το άλλο… όσοι έχουν την πρόνοια και γυρίζουν στην γή αυτοί οι άνθρωποι δεν θα πεινάσουν ποτέ.
H πρωτη του επαγγελματική αναγνώριση ως ακκορντεονίστας που συνόδευε τον Καζαντζίδη, την Μαρινέλλα και την Πόλυ Πάνου
Πως βλέπετε την σημερινή κατασταση;
Υπάρχει ένα παγκόσμιο κίνημα που θέλει να κάνει όλους τους ανθρώπους ζόμπι. Να μην σκέφτονται αν έχουν να φάνε να μην διαμαρτύρονται, να μην κάνουν απεργίες όπως στην Αμερική. Να μην έχουν όρεξη για δουλειά να ζουν με τα επιδόματα. Επίδομα επίδομα. Να μην εχω δύναμη να δημιουργήσω να κάνω παιδιά, να παντρευτώ, να πάρω αυτοκίνητο και με υποχρεώνεις να ζω με όσα θες εσύ; 4 5 κατοστάρικα. Ευτυχώς που μεγάλωσα γιατί αν ήμουν 30 – 40 χρονών δεν θα άντεχα, γιατί θα έβλεπα ότι δεν υπάρχει μέλλον. Όταν μου λένε όταν μέχρι το 2099 η Ελλάδα θα είναι δεμένη χειροπόδαρα πώς να ανασάνει; Η Ελλαδίτσα μας τουρισμός τουρισμός τουρισμός και εγώ ο χαζός και τρελός θέτω ένα ερώτημα. Αύριο μεθαύριο που θα έρθει η ειρήνη στην Συρία, στην Τουρκία και γενικά στην Μέση Ανατολή και με την οικονομική πτώση των ανθρώπων… μπορείς να μου πεις που θα ακουμπήσει η Ελλάδα για να σταθεί στα πόδια της; Τότε που θα μοιραστεί η πίτα του τουρισμού; Τώρα δεν μπορούν να πάνε. Όταν θα μπορούν τι θα κάνει η Ελλάδα; Και μάθαμε και τους νέους μας να μην έχουν όρεξη για δουλειά.
Πόσες δουλειές εχετε κανει;
Α, πάρα πολλές. Έζησα μέσα στην Τρούμπα από μικρός, γυάλιζα παπούτσια πούλαγα τσιγάρα. Στην αρχή ήμουν δίπλα στον πατέρα μου σαν συνοδός. Είχαμε ένα γραμμόφωνο και πηγαίναμε και το στήναμε στα ουζερί και βάζαμε τις πλάκες της εποχής. Έχω ακούσματα από 5 χρονών. Για αυτό λέω πολλές φορές είναι δυνατόν να μην μου επιτρέπεται να κρίνω;
Στα εξώφυλλα της εποχής
Γιατί το λέτε αυτό;
Είπα κάτι σε μια συνέντευξή μου πρόσφατα το οποίο πολλοί δεν το μελέτησαν. Σε μια συνέντευξή μου λοιπόν στην Χριστίνα Λαμπίρη και σε μια ερώτηση της δημοσιογράφου για τον ποιον τραγουδιστή ξεχωρίζω είπα κάτι και παρεξηγήθηκα.
«Ακούστε να δείτε δεν μπορώ να ξεχωρίσω καμία φωνή γιατί όλες μοιάζουν μεταξύ τους, δεν μπορείς. Δεν είναι Νταλάρας Πάριος Μπιθικώτσης δεν είναι Ρέμος, πρόλαβε να ξεχωρίσει η φωνή του» «Τι έχεις να πεις για τον Παντελίδη;» με ρωτούν. Όπως είμαι αυθόρμητος έχω δικαίωμα να ξεχωρίζω, και ποιος είναι αυτός να μην αναγνωρίσει κάποιον που τον αγάπησε ο κόσμος και μέσα σε τρία χρόνια; Όσα πουλούσαν όλοι τα πουλούσε μόνος του. Βάση αυτής της αγάπης του κόσμου στο πρόσωπό του. Αν ο Παντελίδης δεν χανόταν μπορεί να άγγιζε και τον Καζαντζίδη όχι σε φωνή στην αγάπη του κόσμου! Στα τρία χρόνια ο Στέλιος δεν είχε κάνει αυτό που έκανε ο Παντελίδης. Ποιος μου λέει ότι αν ο Παντελίδης συνέχιζε δεν θα έκανε ακόμα μεγαλύτερα πράγματα και να έκανε τον κόσμο να σκουντουφλάει;. Ίσως παρεξηγήθηκαν ορισμένοι που λατρεύουν τον Στέλιο δεν κατάλαβαν ότι εννοούσα για την λατρεία του κόσμου και είχα και ένα ίσως στα λόγια μου.
Δεν έχω δικαίωμα να λέω μια ελεύθερη γνώμη αλλά την ελεύθερη γνώμη; Δούλεψα με όλα τα ονόματα με τελευταία την Μοσχολιού, έδωσα τραγούδια μου σε όλες τις φωνές και η δυστυχία μου είναι ότι δεν έδωσα στον Καζαντζίδη τραγούδια. Για την καταλάβει ό άλλος όμως δεν πρέπει να είσαι φανατικός. Αν φοράς φανέλα και το οφσάιντ θα το λες γκολ και το γκολ που λένε οι άλλοι θα το λες οφσάιντ.
Ο Παντελίδης ήταν χαρισματικός καλλιτέχνης δεν ήταν μικρή υπόθεση. Αυτή η εκτόξευσή του έχει πολλά δικαιολογητικά. Ένα παιδί μόνο του, ήταν αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού και όπως στην Ελλάδα οι μισοί έλληνες τραγουδάνε και οι άλλοι μισοί παίζουν μπάλα έτσι ήταν κι αυτός ένας από αυτούς. Το θέμα είναι πως γίνεσαι όμως. Άλλο είναι να γίνεις με την βοήθεια άλλων να ακουμπήσεις σε ξένες πλάτες να σου δώσουν στίχους μουσική να στο διδάξουν. Δεν είναι απλά αυτός που γράφει την μουσική πρέπει να σου ερμηνεύσει πως θα το πεις.
Πολλοί από τους φίλους του Στέλιου έτυχε να τους είχα και εγώ φίλους και από τότε που είπα αυτό το πράγμα δεν με έχουν πάρει τηλέφωνο και φαντάζομαι ότι φταίει αυτό.. με μένα έχεις τίποτα; Δείξε ότι με αγαπάς και ύστερα θα το συζητήσουμε.
Ντυμένος στις ανάγκες της εποχής
Εσείς δεν πήρατε ένα τηλέφωνο αυτούς που σας παρεξήγησαν;
Δεν είμαι εγωιστής αλλά όταν κάποιος σε στενοχωρήσει να τον αφήνεις να καταλάβει μόνος του το λάθος του γιατί αν του πεις γιατί το έκανες αυτό θα το περάσει σαν αδυναμία. Και αν το πεις με οποιονδήποτε τρόπο και δεν σε ρωτήσει ο άλλος, γιατί ο άλλος πρέπει να σε ρωτήσει «να σου πει ρε Κοινούση, γιατί είπες αυτό το πράγμα, εγώ δεν αισθάνομαι ένοχος, εγώ θα πάρω να δω αν είναι καλά, αλλά αφού δεν αισθάνομαι ένοχος. Η υποψία μου όμως γιατί και εγώ δεν είμαι μικρούλης ,από 6 χρονών ήμουν στην Τρούμπα και γυάλιζα παπούτσια και πούλαγα τσιγάρα καταλαβαίνεις τι έχουν δει τα μάτια μου. Είμαι εκείνος που έχω πει «άνθρωποι είμαστε και σφάλματα κάνουμε» έχω πει « εσύ που μου έλεγες πως με αγαπάς». Πρέπει να βγάλουμε τον φανατισμό από την ζωή μας. Όταν έχεις φανατισμό, ο πρώτος που αρρωσταίνεις είσαι εσύ. Άλλο η πίστη να πιστεύεις κάπου αλλά να το ελέγχεις. Όλοι οι εμφύλιοι πόλεμοι και όλες οι καταστροφές μα τι είναι αυτά τους φανατισμούς. Το «άνθρωποι είμαστε» , αυτό το τραγούδι έγινε η αιτία που πήρα το βραβείο του δημοφιλέστερου έλληνα τραγουδιστή στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Φθαρτοί είμαστε. Είναι πολύ ωραίο πράγμα να αγαπάς είναι πολύ πιο ωραίο να συγχωρείς.
Το ίδιο παρεξηγήθηκα και με την Γλυκερία. Γιατί την Γλυκερία εγώ την έβγαλα, της έδωσα τα φώτα. Την πήρα, μου άρεσε, την πίστεψα και την έβαλα σε έναν δίσκο μου. Και όταν πάλι είπα καλύτερη τραγουδίστρια είναι η Γλυκερία πάλι παρεξηγήθηκα. Η Γλυκερία δεν είναι μόνο «τα πετσετάκια», μπορεί να τραγουδήσει ροκ, αμερικάνικο, μπαλάντα, ισπανικό. Έκανε σιγόντα. Μετά την Μαρινέλλα το μεγαλύτερο σιγόντο ήταν της Γλυκερίας αλλά ατύχησε και δεν είπε τόσο μεγάλα τραγούδια.
Και ποια ήταν η παρεξήγηση;
Με παρεξήγησε η Καίτη Γκρέη, που την λατρεύω και είναι η ιστορία της ζωής μου. Όλη η ιστορία της ζωής μου είναι η Καίτη Γκρέη. Αυτή με πήρε με βοήθησε μετά τον Μπιθικώτση. Με τον Μπιθικώτση δούλεψα απλά. Η Καίτη Γκρεη ήταν φτασμένη. Με πήρε από το χέρι, με έβαλε στο συγκρότημά της, με έβαλε στους δίσκους της. Της έγραψα 16 χρονών 2 τραγούδια. Αυτή ήταν η αιτία που με έβγαλε στο φως, όπως και η Πόλυ Πάνου. Αλλά με την Καίτη Γκρέη μας συνδέει και κάτι άλλο. Κάποια στιγμή που ήμουν 20 χρονών και είχα παρεξηγηθεί με την γυναίκα μου που την γνώρισα από τα 18 μου χρόνια, την παίρνω τηλέφωνο και της λέω «Έχω τσακωθεί με την Φανή, είμαι στεναχωρημένος» Άντε θα στα φτιάξω εγώ πάλι. Αυτή με πήρε από τα Πέραμα και με πήγε στην εκκλησία που με περίμενε η γυναίκα μου. Είναι η ζωή μου η Καίτη.
Βραβευμένος ως δημοφιλέστερος τραγουδιστής στο Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης
Εσείς βλέπατε τον εαυτό σας στον Παντελίδη;
Μα γιαυτο, γιατί βλέπω την δική μου περίπτωση. Με μια κιθάρα έκατσε και έγραψα 10- 20 τραγούδια και χάλασε τον κόσμο. Το ίδιο συνέβη και σε εμένα. Βέβαια το παιδί σκοτώθηκε. Ότι έγινε με εμένα έγινε και με τον Παντελίδη.
Τι σημαίνει να είσαι καλός τραγουδιστής;
Ο τραγουδιστής πρέπει να ξεχωρίζει η φωνή του να μην αντιγράφει. Πολλοί τραγουδιστές ξεκίνησαν αντιγράφοντας κάποιον τραγουδιστή. Όπως χωρίς να θέλω να μειώσω την αξία του, ο Λευτέρης Πανταζής που αντέγραψε τον Βοσκόπουλο. Ύστερα έκανε ένα δικό του στυλ αλλά αν ακούσεις τραγούδια του Βοσκόπουλου και τα ίδια τα πει και Πανταζής θα δεις ότι διαφορά δεν υπάρχει. Το ίδιο πράγμα είχε γίνει με τον μακαρίτη τον Παντελίδη. Μόλις άκουσα την φωνή του νόμιζα ότι άκουσα τον Σφακιανάκη μετά είπε κάποια τραγούδια και τον βοήθησαν να ξεχωρίσει η φωνή του. Αυτός που γράφει δικά του τραγούδια είναι δύσκολο να τα πει άλλος, όπως συνέβη και σε εμένα. Εγώ δεν έχω ερμηνεύσει τραγούδια άλλων συνθετών. Υποστήριξα τα τραγούδια που έγραφα εγώ.
Όσο καλή φωνή κι αν έχεις όμως και το λέω πολλές φορές και παρεξηγούμε. Μα βάστα βρε φίλε εγώ ασχολούμαι με την μουσική από τα 10 μου χρόνια, μετά από τόσα χρόνια στην μουσική δεν μπορώ να εκτιμήσω κάποια πράγματα; Όσο ωραία φωνή και αν έχεις αν δεν βρεις το καλό τραγούδι, είναι σαν τον μεγάλο ηθοποιό που παίζει έναν μάπα ρόλο.
Μπιθικώτσης ο Πάριος ο Καζαντζίδης αλλά και αυτοί οι τραγουδιστές αν δεν πουν τα καλά τραγούδια δεν μπορεί να αναδειχθεί η φωνή τους. Είμαι παράδειγμα εγώ. Όταν εγώ άρχισα να τραγουδάω για να κάνω τα σουξέ «Όλοι θα ζήσουμε» που τότε είχε πουλήσει 300.000 δίσκους δεν ήμουν η φωνάρα. Εγώ φωνή έγινα αργότερα. Δεν ήμουν φάλτσος αλλά δεν ήμουν Καζαντζίδης, Μπιθικώτσης, Γαβαλάς. Αλλά πούλησαν τα τραγούδια που είχα.
Στην Ελλάδα τραγουδιστής σαν τον Στέλιο τον Καζαντζίδη δεν υπάρχει. Η ευκολία που τραγουδούσε , χωρίς να κάνει μορφασμούς, αυτό που έβγαινε από μέσα του χωρίς να πιέζεται να τραγουδήσει όλα τα είδη. Μπορούσε να πει από κλέφτικο από τούρκικο μέχρι Λυρικό τραγούδι μπορούσε να πει. Αλλά ακόμα και ο Στέλιος βρέθηκε ευλογημένος που είπε τραγούδια που ήταν αριστουργήματα και στα θυμίζω. « Δυο πόρτες έχει η ζωή», «όποιος και να είσαι»,» εγώ ποτέ δεν αγαπώ». Δεν έμεινε στα τραγούδια που μιλούσαν για τους μετανάστες. Είπε του Θεοδωράκη, του Λεοντή, ο κάθε τραγουδιστής είναι να μπορεί να παίξει όλους τους ρόλους.
Στις Φυλακές Ανηλίκων τον σήκωναν στα χέρια
Το επάγγελμα αυτό του τραγουδιστή είναι δύσκολο και ενέχει και πολλούς κινδύνους έτσι δεν είναι;
Το επάγγελμα αυτό έχει κόστος και όσοι άνθρωποι είναι στην showbiz και το ρίχνουν σε άλλα πράγματα τους κάνει η αβεβαιότητα το άγχος το στρες το κυνήγι του χαμένου θησαυρού. Δεν είδες πόσοι άνθρωποι και καλλιτέχνες έχουν μπει στον αργό θάνατο; Κρίμα πηγαίνουν σ το πουθενά, μέσα στις αράχνες γιατί μια αράχνη είναι αυτό. Και καταστρέφουν όχι μόνο τους εαυτούς τους αλλά και τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Δεν είναι μόνο ότι καταστρέφεσαι εσύ, καταστρέφεις και την μητέρα σου και τον πατέρα σου και τα αδέρφια σου. Εσύ για πάρτη στου την βρίσκεις, ας το πούμε έτσι, για σκέψου και τους άλλους όμως. Δεν έχουν τις δυνάμεις. Εγώ κρατήθηκα από τον Χριστό. Άλλοι άνθρωποι ανακαλύπτουν τον Χριστό μετά την περιπέτειά τους. Στο Άγιον Όρος που πάω από το 90, έχω συναντήσει πολλούς επώνυμους ανθρώπους και πηγαίνουν εκεί για να βρουν βοήθεια. Και βρίσκουν την βοήθεια, την βρίσκουν την λύση.
Αν πάμε και πολύ πιο πίσω και δούμε ότι ο ληστής σώθηκε δεν σώθηκε ο Ιούδας!
Σας ευχαριστώ πολύ
Εγώ θέλω να είσαι καλά, να προσέχεις την ζωή σου, να μείνεις έτσι όπως είσαι να έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτό σου και να είσαι παντός καιρού!
Μ. Τετάρτη 2011
Πασχαλινή συναυλία της Ορχήστρας Πατρών υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μποτίνη στο Δημοτικό Θέατρο Απόλλων της Πάτρας.
Joseph Haydn (1732-1809): Οι επτά λόγοι του Χριστού στον Σταυρό.
Επιμέλεια κειμένου-Αφήγηση: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος
Το κείμενο που πλαισιώνει το έργο του Χάυδν, περιλαμβάνει τις περικοπές των Ευαγγελίων που αναφέρονται στη Σταύρωση και άλλα χωρία του Ευαγγελίου, που έχουν σχέση με τα λόγια του Χριστού από τον Σταυρό. Επίσης, στίχους και ποιήματα των: Ρωμανού Μελωδού, Νίκου Γκάτσου, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου, Ντίνου Χριστιανόπουλου (απόδοση του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου στη νέα ελληνική).
Το κείμενο έχει ως εξής:
1. Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι
Καὶ ὅτε ἀπῆλθον ἐπὶ τὸν τόπον τὸν καλούμενον Κρανίον, ἐκεῖ ἐσταύρωσαν αὐτὸν καὶ τοὺς κακούργους, ὃν μὲν ἐκ δεξιῶν, ὃν δὲ ἐξ ἀριστερῶν. ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔλεγε· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι.
Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται, να κάνετε καλό σ’ εκείνους που σας μισούν και να προσεύχεστε για κείνους που σας κακομεταχειρίζονται και σας κατατρέχουν, για να γίνετε γιοί του πατέρα σας που είναι στους ουρανούς…
Πάτερ, άφες αυτοίς… Πάτερ… άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών. Κύριε, μη στήσεις αυτοίς την αμαρτίαν ταύτην.
Βαριά τα βήματά μου σέρνω
στο φως της μέρας το θαμπό
κρίνα της άνοιξης σου φέρνω
και στο σταυρό σου τ’ ακουμπώ
φίλε δακρυοπότιστε
των πρωτίστων πρώτιστε.
Σήμερα ο Άδης ηνεώχθη
γεφύρι εγίνη ο Γολγοθάς
και στου θανάτου εσύ την όχθη
άφατο δρόμο ακολουθάς
έγγιστε κι ανέγγιστε
των μεγίστων μέγιστε.
Ἐδίψησέ σε ἡ ψυχή μου.
Μες στην τόση εκμηδένιση… Όλα στερέψαν σιγά σιγά.
Τα περιστέρια πετούν αργά
σε λίμνες άνυδρες βάλτους υγρούς
σε διψασμένους κήπους κι αγρούς.
Εδίψησέ σε η ψυχή μου, Κύριε, εδίψησέ σε η ψυχή μου.
Εἰς χεῖράς σου παραθήσομαι τὸ πνεῦμά μου· ἐλυτρώσω με, κύριε ὁ θεὸς τῆς ἀληθείας.
Και τότε το καταπέτασμα του ναού σκίστηκε στα δύο από πάνω ως κάτω, και η γη σείστηκε και οι πέτρες σκίστηκαν, και τα μνήματα άνοιξαν και πολλά σώματα κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν και μπήκαν στην αγία πόλη και εμφανίστηκαν σε πολλούς. Αλλά και ο εκατόνταρχος κι αυτοί που ήταν μαζί του και φύλαγαν τον Ιησού, βλέποντας τον σεισμό και τα γενόμενα φοβήθηκαν πολύ και είπαν: “Αληθινά, γιός Θεού ήταν αυτός”.
Ο Γκίλμπερτ Κηθ Τσεστερτον (1874-1936) είναι γνωστός ως ο συγγραφέας που αντιστάθηκε σχεδόν σε όλες τις κυρίαρχες τάσεις της εποχής του. Έζησε κατά τα τέλη του δέκατου ένατου και αρχές του εικοστού αιώνα, ακριβώς τη στιγμή που η νεωτερικότητα εδραιωνόταν πλήρως μέσα στο δυτικό πολιτισμό περισσότερο από έναν αιώνα μετά το απόγειο του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Τσέστερτον ξεκίνησε την καριέρα του ως συγγραφέας σε νεαρή ηλικία μόλις άρχιζε ο εικοστός αιώνας. Όσο και κάθε άλλος συγγραφέας της εποχής του, είχε προβλέψει τη φρίκη που έφερνε αυτός ο αιώνας.
Άνθρωπος με πολλά ταλέντα και ενδιαφέροντα, ο Τσέστερτον ήταν θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος, καθηγητής, δημοσιογράφος, ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας και τέχνης, φιλόσοφος και θεολόγος. Το έργο του σε πολλούς από αυτούς τους τομείς ξεχωρίζει ως ανάμεσα στα καλύτερα της εποχής και συνεχίζει να προσφέρει τεράστια διορατικότητα ακόμη και σήμερα.
Μεταξύ του κύκλου των φίλων του και συντρόφων διανοούμενων του Τσέστερτον, ήταν προσωπικότητες όπως ο Χ. Τζ. Γουέλς, ο Μπέρτραντ Ράσελ ο Τζωρτζ Μπερναρντ Σω (φωτό). Οι σχέσεις του με αυτούς τους άνδρες είναι οι ίδιες εξαιρετικά σημαντικές, καθώς ο καθένας από αυτούς ήταν μεταξύ των κορυφαίων “προοδευτικών” διανοούμενων της εποχής και πλήρως προσηλωμένων στις μοντερνιστικές αξίες του ορθολογισμού, της εκκοσμίκευσης (σεκουλαρισμός, secularism) και του σοσιαλισμού. Δεδομένου ότι αυτά ήταν όλα τα συστήματα σκέψης στα οποία αντιτίθετο ο Τσέστερτον, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι μπορούσε επίσης να θεωρεί μερικές από αυτές τις προσωπικότητες φίλους του και να συμμετέχει σε φιλικές συζητήσεις μαζί τους. Ήταν τότε εκείνη η εποχή που οι παλιές φιλελεύθερες αξίες του ορθολογικού λόγου και η ευγένεια επικρατούσαν ακόμα, ακόμη και μεταξύ εκείνων που με πολλούς τρόπους πρέσβευαν εκ διαμέτρου αντίθετες κοσμοθεωρίες. Ήταν πριν από την εποχή της ριζοσπαστικής πολιτικής πόλωσης της σύγχρονης πνευματικής ζωής, που ξεκίνησε με την ανάπτυξη των ολοκληρωτικών κινημάτων από τις αρχές μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα. Οι φιλικές ανταλλαγές μεταξύ Τσέστερον και Σω, για παράδειγμα, ακόμα και σε θέματα έντονης διαφωνίας με πολλούς τρόπους χρησίμευε ως μια αναζωογονητική αντίθεση σε σχέση με τη ρητορική βαρβαρότητα που κυριαρχεί σε ένα μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης σήμερα.
“G.K.C.”, Gilbert Keith Chesterton, taking the air on the Brighton front on Oct. 30, 1935. (AP Photo)
Οι δραματικές αλλαγές που σημειώθηκαν στη δυτική κοινωνία κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα, είχαν επηρεάσει δραματικά τον τρόπο σκέψης των κορυφαίων διανοιών του. Η ανάπτυξη του βιομηχανικού πολιτισμού είχε αυξήσει τα γενικά πρότυπα διαβίωσης σε επίπεδα που δεν τα είχαν μέχρι τότε ούτε καν ονειρευτεί, και τα αυξανόμενα εισοδήματα της παραδοσιακά εκμεταλλευόμενης βιομηχανικής εργατικής τάξης τελικά επέτρεψαν ακόμη και στο προλεταριάτο να τα μοιραστεί, τουλάχιστον ορισμένες ανέσεις της μεσαίας τάξης. Η άνοδος των νέων πολιτικών ιδεολογιών όπως ο φιλελευθερισμός και η δημοκρατία είχαν μεταδώσει στους απλούς ανθρώπους πολιτικά και νομικά δικαιώματα που προηγουμένως προορίζονταν μόνο για την αριστοκρατία. Τα πρότυπα για την υγεία αυξήθηκαν επίσης σημαντικά καθώς ο βιομηχανικός πολιτισμός επεκτάθηκε και το προσδόκιμο ζωής άρχισε να αυξάνεται περισσότερο. Υπήρξε έκρηξη στις επιστημονικές ανακαλύψεις και τις τεχνολογικές καινοτομίες κατά τη διάρκεια της ίδιας εποχής και οι άνθρωποι άρχισαν να θαυμάζουν αυτά που είχαν καταφέρει και αυτά που θα μπορούσαν να επιτύχουν στο μέλλον. Η βασισμένη σε δεισιδαιμονίες θρησκεία είχε αρχίσει να εξασθενεί και οι θρησκευτικές διώξεις του παρελθόντος είχαν συρρικνωθεί, σχεδόν αφανισθεί. Οι κοινωνίες είχαν γίνει όλο και πιο περίπλοκες και από αυτή την πολυπλοκότητα ήρθε η ανάγκη για μια διαρκώς διευρυνόμενη κατηγορία ειδικών και επιστημονικών προσεγγίσεων για την κοινωνική διαχείριση. Ενώ είχαν περάσει μόλις εκατό χρόνια μεταξύ του κόσμου όπως ήταν το 1800 και του κόσμου του 1900, οι αλλαγές που είχαν συμβεί τον προηγούμενο αιώνα ήταν τόσο βαθιές ώστε η χρονική διαφορά θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν χιλιάδες χρόνια .
Η εμβρίθεια αυτής της πολιτιστικής αλλαγής ενέπνευσε τους κορυφαίους στοχαστές της εποχής να δείχνουν μια τεράστια εμπιστοσύνη και αισιοδοξία για το μέλλον και τις ικανότητες του ανθρώπου. Αν κάποιος ερευνήσει τη βιβλιογραφία των ουτοπικών συγγραφέων εκείνης της εποχής, αμέσως παρατηρεί ότι πολλοί από αυτούς τους συγγραφείς εξέφραζαν την εμπιστοσύνη στο μέλλον, κάτι που φαίνεται τώρα γραφικό, έως παράλογο. Η φρίκη του εικοστού αιώνα, με γενοκτονίες, ολοκληρωτικούς πολέμους, πυρηνικά όπλα και πρωτοφανείς μορφές τυραννίας θα συντρίψει στη συνέχεια τον αφελή ιδεαλισμό πολλών που είχαν δει στο παρελθόν την έλευση αυτού του αιώνα με μεγάλες ελπίδες που συχνά προσέγγιζαν το φανταστικό. Οι αρχές του εικοστού αιώνα ήταν μια χαρούμενη αφέλεια. Ο Μπέρτραντ Ράσελ αργότερα θα επιμείνει ότι κανένας που γεννήθηκε μετά την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που ξέσπασε το 1914, δεν θα μάθει ποτέ τι ήταν να είσαι πραγματικά ευτυχισμένος.
ιάλεξε ένα αστέρι, οποιοδήποτε αστέρι”. Η ρετρό-φουτουριστική αισιοδοξία του παρελθόντος
Αλλά ο Γκ. Κ. Τσέστερτον, ενώ απέχει από το να θεωρηθεί κυνικός ή υπερβολικά απαισιόδοξος, δεν ήταν αυτός που συμφωνούσε με αυτή την αισιοδοξία. Πράγματι , ήταν κάποιος που κατάλαβε την πιθανή φρίκη που θα μπορούσε η νέα κοινωνία και οι νέοι τρόποι σκέψης να εξαπολύσουν. Για τον Τσέστερτον, οι προοδευτικοί της εποχής του είχαν υπέρ το δέον αυτοπεποίθηση μέχρι σημείου αλαζονείας και απέτυχαν να αναγνωρίσουν τους κινδύνους που θα μπορούσαν να συμβούν στην ανθρωπότητα στο δρόμο της προς το μέλλον. Ίσως ένα από τα πιο προφητικά έργα του Chesterton πάνω στην κοινωνική κριτική είναι το “Eugenics and Other Evils” (Ευγονική και Άλλα Κακά), που δημοσιεύθηκε το 1917. Την εποχή εκείνη το κίνημα της ευγονικής ήταν σε μεγάλο βαθμό ανιχνεύσιμο στη σκέψη του ξαδέλφου του Δαρβίνου, Φράνσις Γκάλτον, και είχε γίνει δημοφιλές στα πιο προηγμένα έθνη στον κόσμο, όπως στην Αγγλία, την Αμερική και τη Γερμανία. Ήταν ένα κίνημα που στην εποχή του θεωρήθηκε ως προοδευτικό, φωτισμένο και ότι εφάρμοζε επιστημονικές αρχές για τη βελτίωση της ανθρώπινης κοινωνίας ακόμα και του ίδιου του ανθρώπινου είδους. Στους υποστηρικτές του περιλαμβάνονται πολλοί κορυφαίοι στοχαστές και δημόσια πρόσωπα της εποχής όπως ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, οι Σίντνεύ και Μπέατρις Γουέμπ, ο Τζων Μέυναρντ Κέυνς, ο Άντονυ λουντοβίτσι, ο Μάντισον Γκραντ και οι φίλοι του Τσέστερτον , Chesterton, Γουέλς και Σω. Ωστόσο, ο Τσέστερον ήταν ένας από τους πρώτους επικριτές του κινήματος της ευγονικής και το θεωρούσε ότι αντιπροσώπευε επικίνδυνες εικασίες από την πλευρά των υποστηρικτών του, που πιθανότατα θα οδηγούσαν σε τρομακτικές καταπατήσεις της ελευθερίας και παραβιάσεις του ατόμου, κάτι που έγινε τελικά.
Ένας από τους πιο επίμονους στόχους του Τσέστερτον ήταν η αυξανόμενη εκκοσμίκευση της εποχής του, μια τάση η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ο Τσέστερτον ήταν ένας άνθρωπος με βαθιά πίστη, και καθώς η θρησκεία είχε επισκιαστεί από την επιστήμη μεταξύ των σκεπτόμενων και μορφωμένων ανθρώπων κατά τη διάρκεια της εποχής του, ο Τσέστερτον φαινόταν σαν ένας πραγματικός πνευματικός αποστάτης. Είναι αυτή η πτυχή της σκέψης του Τσέστερτον που όσο οτιδήποτε άλλο συνεχίζει να κερδίζει το θαυμασμό όλων όσων παραμένουν πιστοί ακόμη και κατά τη διάρκεια του εικοστού πρώτου αιώνα. Ο Τσέστερτον ήταν πάντα ένας άνθρωπος με πνευματικά ενδιαφέροντα, ακόμα και ως ένας νεαρός άνδρας έπαιζε με τον αποκρυφισμό και τους πίνακες Ouija (γνωστοί ως πίνακες πνευμάτων). Η ανάπτυξη της πνευματικής του σκέψης τον οδήγησε αργότερα να θεωρήσει τον εαυτό του ως «ορθόδοξο» χριστιανό και τελικά ο Τσέστερτον αφού απέρριψε τον Αγγλικανισμό ασπάστηκε επίσημα τον καθολικισμό το 1922 στην ηλικία των σαράντα έξι ετών. Ο θαυμαστής του, ο Κ.Σ. Λιούις (σ.σ ο συγγραφέας των «Χρονικών της Νάρνια»), θεωρούσε τα γραπτά του Τσέστερτον που αφορούσαν χριστιανικά θέματα, ότι ήταν μεταξύ των καλύτερων έργων στη χριστιανική απολογητική.
εγκαταλειμμένη εκκλησία
Στο πνευματικό κλίμα των αρχών του εικοστού πρώτου αιώνα, η θρησκευτική σκέψη έχει πέσει σε ακόμα μεγαλύτερη ανυποληψία από ό, τι είχε στις αρχές του εικοστού αιώνα. Σε σχετικά πρόσφατες εποχές, η λαϊκή κουλτούρα έχει δημιουργήσει μια σειρά από συγγραφείς των οποίων η ανοιχτή περιφρόνηση για τους πιστούς έχει κερδίσει μεγάλη σημασία. Ενώ ευφυείς πιστοί που μπορούν να προσφέρουν προσεγμένη άμυνα των απόψεών τους βεβαίως εξακολουθούν να υπάρχουν, είναι γεγονός ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ή πρακτικές είναι στο χαμηλότερο σημείο, πάντα σύμφωνα με τους όρους του λαϊκού ενθουσιασμού στον δυτικό κόσμο. Λιγότερο από πέντε τοις εκατό του βρετανικού πληθυσμού παρακολουθεί τακτικά θρησκευτικές τελετές, ενώ ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου συγκριτικά μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους είναι θρησκευτικοί φονταμενταλιστές, η εκκοσμίκευση έχει γίνει η ταχύτερα αναπτυσσόμενη θρησκευτική σκοπιά. Ο Τσέστερτον αναμφίβολα θα θεωρείτο ως μια μάλλον αναχρονιστική φιγούρα σε ένα τέτοιο πολιτιστικό κλίμα.
Το στερεότυπο του πιστού κατά τους σύγχρονους φιλελεύθερους και αριστερούς είναι ένας ανίδεος ή στενόμυαλος φανατικός που είναι ανίκανος να ελιχθεί στον τρόπο σκέψης του και αντιδρά με δυσανεξία σε όσους κατέχουν διαφορετικές απόψεις. Βεβαίως, υπάρχουν πολλοί θρησκευτικοί άνθρωποι που ταιριάζουν σε αυτά τα στερεότυπα, αλλά εξίσου υπερβολικά άκαμπτα και δογματικά άτομα μπορούν να βρεθούν μεταξύ των οπαδών κάθε συστήματος σκέψης. Ωστόσο, μια έρευνα στα γραπτά του Τσέστερτον τόσο για τη θρησκεία όσο και στην αλληλογραφία του με τους κοσμικούς φίλους του, δείχνει ότι ο Τσέστερτον ήταν το πολικό αντίθετο του θρησκευτικού αντιδραστικού φανατικού ανθρώπου. Στο γνωστό χριστιανικό απολογητικό του έργο “Orthodoxy”(Ορθοδοξία), ο Τσέστερτον έγραψε:
«Το να ελπίζεις για όλες τις ψυχές είναι επιτακτική ανάγκη και είναι αρκετά δικαιολογημένο ότι η σωτηρία τους είναι αναπόφευκτη … Στην χριστιανική ηθική, εν ολίγοις, είναι κακό να ονομάσετε έναν άνθρωπο «καταδικασμένο»: αλλά είναι αυστηρά θρησκευτικό και φιλοσοφικό να τον ονομάστε καταδικαστέο».
Για τον φίλο του Σω, είπε, «Σε έναν πιο γλυκό και πιο σταθερό πολιτισμό αυτός θα ήταν ένας μεγάλος άγιος».
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν ήξερε ότι πέθαινε, ο Χ. Τζ. Γουέλς έγραψε στον Τσέστερτον, «Αν τελικά η αθεολογία μου πάει στραβά και η Θεολογία σου αποδειχτεί σωστή αισθάνομαι ότι θα είμαι πάντα σε θέση να πάω στον Ουρανό (αν θέλω) ως φίλος του Τζ.Κ. Στέστερτον. Να είσαι ευλογημένος». Ο Τσέστερτον έγραψε ως απάντηση :
«Αν αποδειχθεί ότι είμαι σωστός, θα θριαμβεύσεις, όχι με το να είσαι ένας φίλος μου, αλλά με το να είσαι ένας φίλος του ανθρώπου, έχοντας κάνει χίλια πράγματα για ανθρώπους σαν εμένα, με κάθε τρόπο από τη φαντασία ως την κριτική. Η σκέψη αυτής τη μεγάλης ποικιλίας των εν λόγω εργασιών, και πώς κυμαίνεται από πανύψηλα οράματα σε μικροσκοπικά τσιμπήματα του χιούμορ, με είχε κυριεύσει ξαφνικά εκ των υστέρων και ένιωθα ότι κανείς από μας δεν είπε ποτέ αρκετά … Δικός σου πάντα, Γκ. Κ. Τσέστερτον ».
Ήταν επίσης κατά τη διάρκεια της εποχής του Τσέστερτον που το κλασικό σοσιαλιστικό κίνημα άρχιζε να γίνεται ισχυρό μέσα από τα συνδικάτα και τα εργατικά κόμματα και σχεδόν όλοι οι κορυφαίοι διανοούμενοι της εποχής εκδήλωναν φανερά πίστη στα ιδανικά του σοσιαλισμού. Ωστόσο, ακριβώς όπως ο Τσέστερτον ήταν ένας προφητικός κριτικός της ευγονικής, πρόσφερε μια εξίσου προφητική κριτική στις ολοκληρωτικές συνέπειες του κρατικού σοσιαλισμού. Εξαιτίας αυτού, συχνά οι μαρξιστές της εποχής του, τον στοχοποιούσαν ως έναν αντιδραστικό ή συντηρητικό απολογητή των πλουτοκρατικών κυρίαρχων του βιομηχανικού καπιταλισμού. Αλλά ο Τσέστερτον δεν ήταν φίλος εκείνων που εκμεταλλεύονταν τους φτωχούς και την εργατική τάξη και ήταν στην πραγματικότητα ένθερμος επικριτής του βιομηχανικού συστήματος, όπως ήταν στην Αγγλία της εποχής του. «Ποιος, εκτός από έναν διάβολο από την κόλαση τον υπερασπίστηκε ποτέ;», φέρεται να είπε όταν ρωτήθηκε για τον καπιταλισμό, όπως αυτός εφαρμοζόταν στην εποχή του.
Πράγματι, οι επικρίσεις του Τσέστερτον τόσο του βιομηχανικού καπιταλισμού όσο και του κρατικού σοσιαλισμού οδήγησαν στην ανάπτυξη μιας από τις πιο γνωστές και ενδιαφέρουσες πτυχές της σκέψης του, τη μοναδική οικονομική φιλοσοφία του διανεμισμού (distributism). Μαζί με τον αγαπητό του φίλο και συνάδελφο του “παραδοσιακό” καθολικό Ιλαίρ Μπέλοκ (ο Σω επινόησε τον όρο “Chesterbelloc” για να περιγράψει το ζευγάρι ως άρρηκτα συνδεδεμένο, όπως ήταν), ο Τσέστερτον πρότεινε τη δημιουργία ενός οικονομικού συστήματος όπου η παραγωγική ιδιοκτησία θα εξαπλώνεται σε όσο το δυνατόν περισσότερους ιδιοκτήτες κεφαλαίου, δημιουργώντας έτσι πολλούς «μικρούς καπιταλιστές» και όχι το κεφάλαιο να συγκεντρώνεται στα χέρια των λίγων πλουτοκρατών, των τραστ ή του ίδιου του κράτους.
Οι επικρατούσες τάσεις του εικοστού αιώνα ήταν προς την κατεύθυνση όλο και μεγαλύτερης συγκέντρωσης ισχύος σε μεγάλη κλίμακα, σε πυραμιδικής μορφής θεσμούς και συνεχώς επεκτεινόμενης γραφειοκρατικής ανηθικότητας.
Ωστόσο, οι τεχνολογικές εξελίξεις στην εποχή του κυβερνοχώρου έχουν για άλλη μια φορά ανοίξει την πόρτα για νέες συναρπαστικές δυνατότητες όσον αφορά τις προοπτικές για την αποκέντρωση της οικονομικής ζωής. Μακριά από το να είναι αναχρονιστικοί αντιδραστικοί, ίσως ο Τσέστερτον και ο φίλος του Μπέλοκ ήταν αντίθετα φουτουριστικοί οραματιστές, πολύ μπροστά από την εποχή τους.
Είναι αρκετά σαφές ότι ο Τσέστερτον ήταν από πολλές απόψεις ένα πρότυπο για το πώς πρέπει να είναι ένας διανοούμενος. Ήταν ένας έντονα και πραγματικά ανεξάρτητος στοχαστής και αυτός που επέμενε στις πεποιθήσεις του με θάρρος. Ο Τσέστερτον δεν δίστασε ποτέ να τα βάλει με τις επικρατούσες τάσεις της εποχής του και δεν ενδιαφερόταν να κερδίσει την κατακραυγή από τις φλυαρούσες τάξεις με αυτόν τον τρόπο. Ήταν πάνω απ’ όλα ένας άνθρωπος με χαρακτήρα, αφιερωμένος στην πνευματική ακεραιότητα, ειλικρινής στις πεποιθήσεις του, ανεκτικός στην θρησκευτική του πίστη και φιλάνθρωπος στις σχέσεις του με τους άλλους. Στην πνευματική ζωή του, με σύνεση και ιδεαλισμό επέκρινε τις χειρότερες υπερβολές του πνευματικού πολιτισμού της εποχής του. Ο εικοστός αιώνας θα μπορούσε να είναι πιο φωτεινός, εάν οι εισηγήσεις του Γκ. Κ. Τσέστερτον είχαν εισακουστεί.
[vc_row][vc_column][vc_empty_space][vc_text_separator title="του Κηθ Πρέστον"][vc_empty_space][vc_column_text]
Ο Γκίλμπερτ Κηθ Τσεστερτον (1874-1936) είναι
Σαν σήμερα στις 3 Απριλίου 1924, γεννιέται ο μεγαλύτερος ηθοποιός της Μεθόδου Στανισλάφσκι και των ΄»Άκτορ΄ς Στούντιο» Μάρλον Μπράντο ο νεώτερος.
Η ιστορική του φιλμογραφία συμπεριλαμβάνει το “Βίβα Ζαπάτα” (Viva Zapata, 1952) του Ηλία Καζάν , μια κριτική του κομμουνισμού, όπου υποδύετο τον ομώνυμο ρόλο, τον “Ιούλιο Καίσαρα” (Julius Caesar, 1953) του Μάκιεβιτς, όπου υποδυόταν τον Μάρκο Αντόνιο, to “Nτεσιρέ, το λουλούδι ενός Θρόνου” (Desiree, 1954) όπου υποδυόταν τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη σε μια ταινία που έδειχνε την άνοδο και την πτωση του μεγάλου Κορσικανού,. Έπαιξε επίσης τον ιδεαλιστή Γερμανό στρατιώτη στην “Νυχτα των Στρατηγών” (Young Lions, 1958) του Έντουαρντ Ντμίτρικ, τον αρχηγό στην “Εξέγερση του Μπάουντυ” (Mutiny on the Bounty, 1962) και το “Χριστόφορος Κολόμβος: Η ανακάλυψη της Αμερικής” (Christopher Columbus: The Discovery, 1992) όπου ήταν υποψήφιος για Χρυσό Βατόμουρο για Χειρότερο Β! Ανδρικό Ρόλο).
O Mάρλον Μπράντο στο “Βίβα Ζαπάτα” του Ηλία Καζάν
Ο Μάρλον Μπραντο ως Μάρκος Αυρήλιος στον “Ιούλιο Καίσαρα” του Τζόσεφ Μάνκιεβιτς
Ο Μάρλον Μπράντο στο “Ντεσιρέ, το λουλούδι ενός θρόνου”
Σαν σήμερα στις 2 Απριλίου 1914, γεννήθηκε ο άγγλος ηθοποιός Σερ Άλεκ Γκίνες.
Οι ιστορικές ταινίες και ταινίες εποχής που έχει γυρίσει ξεκινούν με τον «Φυλακισμένο» (The Prisoner, 1955) του Πήτερ Γκλένβιλ, όπου υποδύεται ένα Καρδινάλιο, πρώην ήρωα της αντιναζιστικής Αντίστασης σε μια ανώνυμη χώρα της Ανατολικής Ευρώπης που ανακρίνεται βίαια για να ομολογήσει ψεύτικες κατηγορίες που σκοπό έχουν να τον κάνουν ουσιαστικά να αρνηθεί την Πίστη του. Επί μήνες οι ανακρίσεις αποτυχαίνουν μέχρι που ο ανακριτής (Τζακ Χώκινς) , πρώην φίλος του αλλά τώρα κομμουνιστής θα βάλει μπροστά τα βασανιστήρια. Η ταινία βασίζεται στα μαρτύρια του Ούγγρου Καρδινάλιου Τζόσεφ Μιντζέντυ.
Το 1957 θα κερδίσει Όσκαρ Πρώτου Ανδρικού Ρόλου στην «Γέφυρα του Ποταμού Κβάϊ” (The Bridge over the River Kwai, 1957) του Ντέηβιντ Λυν. Σε αυτήν υποδύεται τον Συνταγματάρχη Νίκολσον, αιχμάλωτος σε ένα Ιαπωνικό Στρατόπεδο αιχμαλώτων, ο οποίος για χάρη πειθαρχίας στους Άγγλους ανωτέρους του θα θεωρεί την απόδραση ως προδοσία και θα δεχθεί να επιβλέπει για λογαριασμό των Ιαπώνων το κτίσιμο μιας Γέφυρας που συνδέει την Μπαγκόγκ και την Ρανγκόγκ. Αγνοεί όμως ότι οι Σύμμαχοι θέλουν να την ανατινάξουν.
Επίσης υποδύθηκε τον Εθνάρχη Φαϊζέλ στον “Λώρενς της Αραβίας” (Lawrence of Arabia, 1962) του Ντέηβιντ Λύν για την εξέγερση των Αράβων εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την βοήθεια του αξιωματικού, κατασκόπου και αρχαιολόγου Τ.Ε. Λώρενς.
Θα υποδυθεί τον Μάρκο Αυρήλιο στην υπερπαραγωγή “Πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας” (Τhe Fall of the Roman Empire, 1964) του Άντονυ Μαν.
Το 1965 συμμετέχει σε μια ακόμη ταινία του Ντέηβιντ Λυν , τον βραβευμένο με 5 Όσκαρ “Δόκτωρ Ζιβάγκο” (Doctor Zhivago, 1965) του Ντέηβιντ Λυν . Σε αυτό υποδύεται τον αδελφό του ομώνυμου ήρωα που από ιδεαλιστής οπαδός της Ρωσικής Επανάστασης. Ένα ρόλο που από την μία προσφέρει μια οικογενειακή ζεστασιά στον ήρωα και από την άλλη την ακαμψία του Σοβιετικού αξιωματούχου που έχει γίνει.
Στην δεκαετία του 70 υποδύεται τον Βασιλέα Κάρολο που καταδικάζεται για προδοσία στην διάρκεια του Εγγλέζικου Εμφυλίου στον “Κρόμβελ” (Cromwell, 1970) του Κεν Χιούτζες, τον Πάπα Ιννοκέντιο Γ! στην βιογραφία του Φραγκίσκου της Ασίζης “Αδελφός Ήλιος, Αδελφή Σελήνη” (Brother Sun, Sister Moon, 1968) του Φράνκο Τζεφιρέλλι” και τον Αδόλφο Χίτλερ στις “Τελευταίες Δέκα Μέρες του Χίτλερ” (Hitler: The Last Ten days, 1972). Aυτόν τον τελευταίο τον θεωρούσε ως τον τον καλύτερο ρόλο της καριέρας του.
Ο Άλεκ Γκίνες στον “Φυλακισμένο”
Ο Άλεκ Γκίνες στην “Γεφυρα του Ποταμού Κβάι” για την οποία κέρδισε Όσκαρ
O Άλεκ Γκίνες ως Αυτοκράτωρ -φιλόσοφος Μάρκος Αυρήλιος στην υπερπαραγωγή “Η Πτώση της Ρωμαίκής Αυτοκρατορίας”
Oμάρ Σαρίφ και Άλεκ Γκίνες στον “Δόκτωρα Ζιβάγκο”
O Άλεκ Γκίνες ως Φείζέλ στον “Λώρενς της Αραβίας” του Ντέηβιντ Λύν
Ως Βασιλεύς Κάρολος Α! στον Κρόμγουελ
O Φώκνερ Γκράχαμ ως Φρανσίσκος της Ασσίζης και ο Άλεκ Γκίνες ως Πάπας Ιννοκεντιος στο “Αδελφός Ήλιος, Αδελφή Σελήν” του Τζεφιρέλλι
Ως Χίτλερ στις “Δέκα τελευταίες Μέρες του Χίτλερ” τον ρόλο που θεωρούσε ως τον καλύτερο του
