“To σημαντικό σήμερα στο “προγκρέσιβ ροκ” είναι να κάνεις καλή μουσική με χαρακτήρα και προσωπικότητα”. Συνέντευξη με τον Νίκο Νικολόπουλο των Ciccada.   

Μία από τις αγάπες μας εδώ στο “Άβαλον των Τεχνών” είναι το μουσικά ψαγμένο “προγκρέσιβ ροκ” της δεκαετίας του 70 με Genesis,Yes, Pink Floyd, Jethro Tull αλλά και τους δικούς μας “Ακρίτας” και Aphrodite’s Child. Αυτός ο ήχος εδώ και 25 χρόνια επηρεάζει εκ νέου τα μουσικά πράγματα και υπάρχουν σε όλο τον κόσμο φοβερά συγκροτήματα “νεο-προγκρέσιβ” η “προγκρέσιβ μεταλ”. 

Έτσι χαιρόμαστε πολύ που ελληνικά συγκροτήματα του είδους, όπως οι Ciccada γίνονται γνωστά στο εξωτερικό. Με αφορμή την κυκλοφορία τους Harvest στην εγλλέζικη εταιρεία Bad Elephant αποφασίσαμε να κάνουμε μια συνέντευξη μαζί τους, την πρώτη από μια σειρά με έλληνες καλλιτέχνες του είδους (ΑτΤ) 

Συνέντευξη και αποκλειστική φωτογράφιση: Χρήστος Κισατζεκιάν

Είναι εξαιρετικά δύσκολο για κάθε καλλιτέχνη να παραμένει δημιουργικός σε συνθήκες σαν κι αυτές που βιώνει όλη η Υφήλιος εδώ και ένα χρόνο. Θέλει οκάδες τσαγανό και πηγαίο χάρισμα ώστε να μπορείς να γεννάς κάτι τόσο εμπνευσμένο όσο το ολόφρεσκο “Harvest” των γηγενών “προοδευτικάριων”  Ciccada, εν τω μέσω μιας τόσο «ανέραστης» πραγματικότητας. Κι όμως, εν τέλει, η Ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία.  

Καταρχάς να σας δώσω συγχαρητήρια για την ένταξη σας στην ανεξάρτητα ανερχόμενη και άκρως εξειδικευμένη Αγγλική δισκογραφική εταιρία Bad Elephant. Είστε οι μοναδικοί εκπρόσωποι της Ελλάδας ανάμεσα στα διεθνή της σχήματα και αυτό σας τιμά, τιμώντας συνάμα και το μουσικό κοινό της χώρας μας που από τη μεταπολίτευση και μετά ψάχνει και ψάχνεται όσο ελάχιστα ακόμη, κι ας υπολείπεται αριθμητικά. Ο τρόπος που άνοιξε αυτή η «πόρτα» το λοιπόν μας ενδιαφέρει πολύ. 

Το rooster της Bad Elephant είναι συνειδητά πολυεθνικό, «πολύχρωμο», έως και «διαπλανητικό». Έχεις ξεχωρίσει μήπως κάποιους από τους νέους σας «συγγενείς» σε τούτη τη στέγη; Και αν ναι, ποιους και πες μας το λόγο για το κάθε σχήμα που σε κέρδισε. 

Αυτό που μας κέρδισε στην Bad Elephant είναι η μεγάλη και ποιοτική γκάμα από καλλιτέχνες με διαφορετικά στυλ, αισθητικές και ήχο. Έχω ξεχωρίσει τους Γερμανούς Αrgos, συγκρότημα με πολύ ωραίες μελωδίες και ενορχηστρώσεις, σε πιο retro ήχο, τους Άγγλους Lost Crowns οι οποίοι ακολουθούν τα χνάρια «δύσκολων» συγκροτημάτων όπως οι Henry Cow, Cardiacs, καθώς και τους επίσης Άγγλους Sanguine Ham με πολύ προσεγμένες συνθέσεις  και έναν εξαιρετικό τελευταίο δίσκο, το: A Trace Of Memory (2020)

Eπειδή είναι η πρωτη σας συνέντευξη στο “Άβαλον των Τεχνών” να ξεκινήσουμε με κάποιες βασικές ερωτήσεις. Πές μας λοιπόν αν θες την ιστορία πίσω από την επιλογή του ονόματος σας ως συγκρότημα. 

Μας άρεσε η λέξη αυτή σαν ήχος και την υιοθετήσαμε. Σημαίνει «τζιτζίκι» σε μια Ισπανική διάλεκτο, απλά εμείς προσθέσαμε ένα δεύτερο c στην μέση…

Τι ήταν αυτό που τους τράβηξε στο progressive και όχι στο new wave της εποχής, η σε κάποιο άλλο είδος του κλασσικού ροκ;

Οι σπουδές μας ήταν κλασικές και ταίριαξαν απόλυτα με τα 70’ς προοδευτικά ακούσματα που είχαμε…. Οπότε, ο ήχος που  προέκυψε ήταν αβίαστα βασισμένος σε πλούσιες ενορχηστρώσεις με ακουστικές κιθάρες, πλήκτρα, και πνευστά όργανα, και σε πολύπλοκες φόρμες, με πολλά μέρη.

Είναι πολύ ενδιαφέρον να μάθουμε το μουσικό υπόβαθρο του καθενός σας (προηγούμενα σχήματα). Όπως και το πώς συναντηθήκατε / γνωριστήκατε μεταξύ σας. 

Εγώ σπούδασα κλασικό φλάουτο στο Ωδείο Αθηνών, και έκανα πολλές συναυλίες και ηχογραφήσεις με ρεπερτόριο μουσικής δωματίου, με ορχήστρες, αλλά έπαιζα και με τζαζ ή crossover σχήματα όπως οι Ad Libitum και η μπάντα του κιθαρίστα Στέφανου Ανδρεάδη.

Ο Γιώργος Μούχος, με κλασικές σπουδές και αυτός, έπαιζε σε ροκ μπάντες όπως επίσης και ο Άγγελος ο οποίος είναι ενεργός και σε κάποια metal σχήματα παράλληλα με τους Ciccada. 

O Γιάννης Ηλιάκης δραστηριοποιείται και με τους Outward Bound, Strovili και κάνει πολλές συνεργασίες με διάφορους αυτοσχεδιαστές.

Η Μαριέττα Τσακμακλή και οι Ευαγγελία Κοζώνη έχουν και αυτές κλασικές σπουδές, ενώ η Δήμητρα Σπέλα τραγουδάει, μεταξύ άλλων, στην Pink Floyd tribute band, LUNATICS.

Ο Γιώργος ήταν μαθητής μου στο Ωδείο, στη μουσική δωματίου, από το 2003. Ανακαλύψαμε κοινές μουσικές προτιμήσεις και οι κουβέντες άρχισαν… !

Πρώτες πρόβες την Άνοιξη του 2005… και λίγο μετά, η Ευαγγελία Κοζώνη θα γίνει η φωνή των Ciccada και αυτός θα είναι ο πυρήνας του σχήματος για αρκετά χρόνια με διάφορους μουσικούς να τον πλαισιώνουν κατά καιρούς σε όργανα όπως  τσέλο, κλαρινέτο, βιολί, τρομπέτα, πιάνο, μπάσο και ντραμς.

Ως πολυοργανίστας χαρισματικός του λόγου σου τολμώ να πω με το δίκιο μου (μα λέμε τα αυτονόητα), πες μου κάποιους διεθνείς συνάδελφους σου που θεωρείς μέντορες σου. Καταρχάς αναφέρσου ή δυνατόν σε multi instrumentalists. 

O Thijs Van Leer (Tάις Βαν Λέερ) των Focus, μαγευτικός και στο φλάουτο και στο hammond, νομίζω, είναι  κορυφαίος!  Ο Ian Anderson των Jethro Tull, απολαυστικός σε όλα του!… Επίσης ο Kerry Minnear των Gentle Giant, πολυοργανίστας σε keyboards, vibraphone, cello, recorders αλλά και φανταστικός συνθέτης και o Alex Harvey των Gryphon  με τις πολλές φλογέρες και κρομόρνες του. Μεγάλοι και ξεχωριστοί ο καθένας στο είδος του ο Rick Wakeman των Yes, o Κeith Emerson  των Emerson, Lake & Palmer, o  Mel Collins των King Crimson, ο David  Jackson των Van Der Graaf Generator, o κιθαρίστας των Yes, Chris Squire και ο Tim Smith των Cardiacs. 

Το νεογέννητο κύημα σας που μόλις κυκλοφόρησε καταρχάς σε μορφή cd και ψηφιακά, έχει για γενικό τίτλο το όνομα μιας από τις θεμελιώδεις δισκογραφικές εταιρίες στο χώρο του προοδευτικού ρόκ – και όχι μόνο. Η Harvest φταίει για αμέτρητα ταξίδια μας σε τόπους άλλους, ονειρικούς, μέσα από μνημειώδεις δίσκους όπως τα “Atom Heart Mother” (Pink Floyd), “First Base” (Babe Ruth), “Floating” (Eloy), “Live Tapes” (Barclay James Harvest), “Third” (Soft Machine)… θα μπορούσα να γράψω βιβλίο όπως ξέρεις! Εύλογο το ερώτημα λοιπόν νομίζω: υπήρξε συνειδητή η όποια υπόνοια ή πέφτω έξω; 

Όχι ,καμία υπόνοια. Μαζέψαμε απλά την σοδειά μας μετά από 6 χρόνια… σποράς!!

Θα ακολουθήσει με το καλό όπως διάβασα στις 28 Μαΐου και η έκδοσή του σε δίσκους βινυλίου για τους πιο μερακλήδες από εμάς! Και τούτο από την Sound Effect Records του ομώνυμου δισκάδικου που εδώ και χρόνια επιμένει να στηρίζει το «διαφορετικό», ότι πιο «περιπετειώδες». Εύγε! Θα είναι μονός ή διπλός δίσκος λόγω διάρκειας; Θα διαφοροποιείται στο περιεχόμενό του καθόλου από το τωρινό CD ώστε να δώσει άλλο ένα «κίνητρο» στους πιο ένθερμους οπαδούς σας, ή όχι;  

Ναι! Θα είναι μονός δίσκος και θα υπάρχουν αλλαγές στην σειρά των κομματιών σε σχέση με το cd!

Αν σου ζητούσα να περιγράψεις τις διαφορές του με τα προηγηθέντα σας έργα ως ένας από τους βασικούς συνθέτες των Ciccada, και ειδικά με τα δυο πρώτα που υπήρξαν όπως και τούτο μεγάλης διάρκειας, το πλέον ιστορικό “A Child In The Mirror” (2010) και το “The Finest Of Miracles” (2015), τι θα ανέφερες;

Ναι, είναι πιο ώριμα ηχογραφημένο και η μουσικότητα του σχήματος είναι πολύ πιο έντονη από πριν. Στυλιστικά κινούμαστε στον ίδιο χώρο με τα προηγούμενα άλμπουμ. Και εδώ, όπως και στα άλλα , υπάρχουν πολύ καλά κομμάτια… και καθόλου fillers!

Το Harvest, όπως και οι δύο προηγούμενοι δίσκοι σας είναι σε ξένες εταιρείες. Ένα πολύ καλό συγκρότημα του είδους γιατί δεν βρίσκει εταιρία στην Ελλάδα και πρέπει να στραφεί στο εξωτερικό; Θεωρείται αντιεμπορικό το είδος στην Ελλάδα ή υπάρχει άλλος λόγος;

Πιστεύουμε (και έχει αποδειχθεί) ότι εταιρείες σαν και αυτές που επιλέξαμε είναι εξειδικευμένες στη μουσική που παίζουμε και κάνουν πολύ καλή προώθηση. Φιγουράρουμε  με κριτικές και άρθρα στα πιο σπουδαία περιοδικά του είδους , όπως το Αγγλικό PROG, κάτι που δεν θα μπορούσαμε να διανοηθούμε με μια ελληνική εταιρεία με πολύ περιορισμένο βεληνεκές προώθησης. Οπότε, ένα καλό συγκρότημα όπως λες, οφείλει να κάνει ό, τι καλύτερο μπορεί για να διαφημίσει τη δουλειά του!

Όπως θυμάσαι ήμουν εκεί ώστε να ανταποκριθώ της συμμετοχής σας εκ μέρους του «Άβαλον των Τεχνών» στο μίνι φεστιβάλ “Progressive Rock Days Vol 2” που έγινε το 2019 και έτσι πήρα μια πρώτη γεύση από το “Harvest”, αφού είχατε συμπεριλάβει κάποια τραγούδια του από σκηνής. Βράζοντας κι εγώ στο ίδιο το καζάνι, αυτό δηλαδή που θέλει την πανδημία να μας έχει τουλάχιστον αποσβολώσει, δε θεωρώ με τίποτα πολλά τα τρία χρόνια που χρειάστηκαν ώστε να ολοκληρωθεί!… Εσύ;

Όχι, δεν είναι πολλά… κάπου εκεί βρίσκεται ο ρυθμός δουλειάς μας… μάλλον τα χτενίζουμε τα κομμάτια και λίγο παραπάνω, στο τέλος! Η πανδημία δεν μας επηρέασε ευτυχώς έως τώρα… Ελπίζουμε μόνο σε μια παρουσίαση όσο πιο γρήγορα γίνεται!

Ο βασικός πυρήνας της μπάντας αποτελείται από εσένα, τον συνοδοιπόρο σου Γιώργο Μούχο στις κιθάρες και τις Ευαγγελία Κοζώνη και Δήμητρα Σπέλα στο μικρόφωνο. Και η Μαριέτα Τσαμακλή φυσικά, πάντα στα εναλλασσόμενα σαξόφωνα (άλτο, σοπράνο και βαρύτονο). Ποιοι από εσάς συνθέτουν, ποιοι στιχουργούν, και ποιοι κάνουν και τα δυο; 

Εγώ και ο Γιώργος  συνθέτουμε και στιχουργούμε, με συνεισφορές στη σύνθεση από τον Γιάννη.

Έλαβα δυο δελτία τύπου Νίκο μου. Το ένα αναφέρει ως rhythm section τους  Όμηρο Κομνηνό (μπάσο) και Χρήστο Ζελείδη (τύμπανα), όπως και τον Παναγιώτη Γιαννακάκη στο πιάνο. Το άλλο καταγράφει τον Άγγελο Μαλίσοβα στο μπάσο και τον Γιάννη Ηλιάκη στα τύμπανα. Ποιο από τα δυο line-up ακούμε στο “Harvest”; 

Το δεύτερο. Και είναι σταθερό από το 2016! Από το 2015-16 η μπάντα έχει αποκτήσει μια σταθερή σύνθεση, αυτή που ηχογράφησε το HARVEST. Πρώτος δίσκος λοιπόν, δίχως guests!!

Θερμή παράκληση, ένα μικρό ιστορικό τώρα πίσω από τη γέννηση κάθε τραγουδιού από τα έξη στο δίσκο. Επιτρέποντάς μου ταυτοχρόνως να μοιραστώ μαζί σου πώς εγώ προσέλαβα το κάθε ένα από αυτά… 

“Eniania” – Όταν οι Camel συνάντησαν τους Socrates 

Ξεκίνησε σαν αυτοσχεδιασμός σε ένα ρυθμικό-μελωδικό “mantra”. 

Η λέξη Eniania  έχει ένα δυναμικό μυστηριακο-τελετουργικό χαρακτήρα, μια δόνηση… Ύστερα αναπτύχθηκε στο κομμάτι που παρουσιάζουμε στον δίσκο.

“Open Wings” – Magna Carta παρέα με Jethro Tull, με επίτιμη καλεσμένη την Annie Haslam 

Η απελευθερωτική δύναμη του έρωτα, της αγάπης που γεμίζει τη ζωή του ανθρώπου και της δίνει αξία. Έγινε το «χίπικο hit» του δίσκου !

“Butterfly And The Wise Man”- Να και οι αγαπημένοι Strawbs

Παλιότερα μουσικά θέματα συνθέτουν αυτό το τραγούδι. Η σοφία στη ζωή έγκειται στην προσπάθεια του ανθρώπου από κάμπια να γίνει πεταλούδα και να πετάξει. Σημασία έχει το πέταγμα όσο κι αν αυτό ειναι σύντομο, όχι το σύρσιμο που διαρκεί πολύ και αφορά τον μέσο άνθρωπο. Η αυτογνωσία και ο συντονισμός με τη φύση αποτελούν τη κινητήριο δύναμη για αυτό το ταξίδι. 

“No Man’s Land” – Πες στο Μούχο πως “ζωγράφισε” πάλι!

 Ένα δραματικό τραγούδι που περιγράφει την φρίκη των χαρακωμάτων του 1ου Παγκοσμίου πολέμου.

“Who’s To Decide?” – Να το βάλω στο Steve Hackett να το ακούσει στην επόμενη συνέντευξη που θα του κάνω;

Αυτοσαρκασμός! Μιλάει για όσους δυσκολεύονται να πάρουν υπεύθυνες αποφάσεις για την ζωή! Ήθελα να φτιάξω ένα πολύπλοκο αντιστικτικό κομμάτι με πολλές διάφωνες συνηχήσεις για να τονίσω την ένταση που βιώνουν οι μπερδεμένοι άνθρωποι.

“Queen Of Wishes” – Τι όμορφος λυρικός μα και περιπετειώδης επίλογος… 

Εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα του Michael Ende “ Ιστορία δίχως τέλος”. Όταν η φαντασία πεθαίνει, η ζωή γίνεται επίπεδη, και γεμίζει από ένα γκρίζο άχρωμο κενό.

Να’σαι καλά! Λοιπόν, μετράτε ήδη πλάκα-πλάκα δεκαέξι χρόνια στο κουρμπέτι! Χειροκροτώ. Άλλωστε οι του βασικού πυρήνα δεν είστε νεανίες! Έτσι λοιπόν θα ρωτήσω πόσα είναι τα περιθώρια που έχει τώρα πια κατά την άποψή σου κάποιος ανήσυχος δημιουργός εν έτει 2021 ώστε να «προοδεύσει», να πάει ένα βήμα μπρος το όλο σκηνικό με την μουσική του πρόταση, τη στιγμή που όλα πλέον μοιάζουν να έχουν… «ειπωθεί»; 

Το σημαντικό είναι να κάνεις καλή μουσική με χαρακτήρα και προσωπικότητα. Να θέλεις να παρουσιάσεις μια ειλικρινή άποψη και να ξεπερνάς τον εαυτό σου κάθε φορά…

Πράγματι! Ανέφερε μου τώρα και κάποια άλλα εγχώρια σχήματα που θεωρείς συγγενικά των Ciccada και πιστεύεις πως έχουν για σένα κάτι παραπάνω να πουν ως μουσική πρόταση. 

Συγγενικά δεν θα σου πω… δεν βρίσκω να έχουμε ομοιότητες με κάποιο άλλο σχήμα. Ποιοτικά, θα σου πω όμως: O Nikitas Kissonas (Methexis) κάνει ιδιαίτερα εμπνευσμένη μουσική με έντονη προσωπικότητα. Οι Verbal Delirium, με την υπέροχη δραματική φύση του Jargon, ο οποίος παρασέρνει την μπάντα σε ξέφρενα και παθιασμένα rock παραληρήματα.

Συμφωνώ απόλυτα Νικόλα μου και για τα δυο σχήματα! Με τους Will-O-The-Wisp αλήθεια δε βρίσκεις ομοιότητες;

Προσωπικά δε νομίζω πως υπάρχει τόσο μεγάλη ομοιότητα, αν και δε μπορώ να αγνοήσω τόσους και τόσους συναδέλφους σου που στις παρουσιάσεις τους μας κατατάσουν μαζί, ως συγγενικά εγχώρια σχήματα.

Ακόμη κι αν και τα δυο σχήματα χρησιμοποιούν παρόμοια μουσικά όργανα όπως το φλάουτο και το όργανο, άρα και οι ενορχηστρώσεις κάποιες στιγμές συγγενεύουν, θεωρώ πως οι Will-O-The-Wisp παραπέμπουν περισσότερο στο rock των 60’ς με έντονα στοιχεία ψυχεδέλειας (π.χ.early Caravan, East of Eden και Eloy), ενώ εμείς πατάμε περισσότερο στο προοδευτικό rock των 70’ς.

Αλήθεια, είμαι πολύ περίεργος να δω αν είσαι και συ και εσύ “δικός” μας ,από αυτούς που θεωρούμε τους Socrates άκρως “προοδευτικούς” για την εποχή τους, εξίσου με τους Aphrodite’s Child, όχι μονάχα για την διαρκή Περιπέτεια που προσέφεραν ως παικταράδες όλοι τους μέσα από όλες αυτές τις δαιδαλώδεις συνθέσεις των Σπάθα/Τουρκογιώργη, μα και ως πρωτοπόροι στο πάντρεμα του σκληρού ροκ με την Ελληνική παραδοσιακή μουσική, τα ηχοχρώματα και τις κλίμακές της.  

Βεβαίως και θεωρώ την δουλειά των Socrates αξιόλογη και προοδευτική! “On The Wings” και “Phos”, κορυφαίες προτάσεις στο πάντρεμα ροκ και παράδοσης!! Όπως και ο «Ντάμης ο σκληρός» του Σιδηρόπουλου.

Μια χαρά λοιπόν. Στη διεθνή αρένα όμως; Ξεχωρίζεις κάποιους καλλιτέχνες που τιμούν υπέρ το δέον την υπέρβαρη σκυτάλη του prog rock… πέρα από τον Steven Wilson; (γελώ) Αν και με το φετινό του κύημα το έβαλε σκοπό να δοκιμάσει οριακά τις ανοχές μας, αφού ως αμετανόητα ανατρεπτικός, φέτος ανέτρεψε και αυτό καθαυτό το προοδευτικό προφίλ του κάνοντάς μας να μοιάζουμε… αρτηριοσκληρωτικοί!…

Δεν θα αναφερθώ σε καμιά αρένα, αλλά μάλλον στην μικρή αλλά ασφυκτικά γεμάτη σκηνή από τους φανατικούς οπαδούς της καλής μουσικής. Θα αναφέρω τους Σκανδιναυούς Wobbler και Anglagaard οι οποίοι συνεχίζουν επάξια την παλιά `70`ς σχολή του progressive και τους Γερμανούς Argos. Από Αγγλία ξεχωρίζω την  underground εκπροσώπηση  από τους ανατρεπτικούς Lost Crowns και Stars in Battledress με την avant -garde μεγαλοφυία τους, τον Kavus Torabi  με τους pop-arty Knifeworld, τον William Drake και τους Sanguine Ham. Από την παλιά φουρνιά αξιόλογη μουσική βγάζουν ακόμη οι Gryphon.

Εύγε. Προσωπικά θα κλείσω υπενθυμίζοντας ακούσια τη μαυρίλα της εποχής που βιώνουμε, αφού θα ήθελα να ενημερωθεί ο κόσμος αν έχετε σκοπό να προωθήσετε αυτή τη νέα, πεντάμορφη δουλειά σας καταφεύγοντας σε κάποια ηλεκτρονική μορφή συναυλίας. Ή θα περιμένετε κι εσείς υπομονετικά το άνοιγμα των αγαπημένων μας συναυλιών που ΤΟΣΟ πολύ μας έχουν λείψει; 

Mάλλον θα περιμένουμε να ανοίξουν τα πράγματα… Έχουμε εξ`άλλου πολλή δουλειά να κάνουμε όσον αφορά στις πρόβες για να είμαστε έτοιμοι.

Μία από τις αγάπες μας εδώ στο

“Θεωρώ τον εαυτό μου ένα Χατζιδακικό συνθέτη που λατρεύει την παραδοσιακή μουσική”. Συνέντευξη με τον συνθέτη Κανάρη Κεραμάρη.

Υπήρξε ο πρωτος καλλιτέχνης που έδωσε συνέντευξη στο καινούργιο τότε “Αβαλον των Τεχνών”. Η μουσική του μας συγκινούσε ιδιαίτερα με το πάντρεμα Μάνου Χατζιδάκι και παραδοσιακής μουσικής. Όλα αυτά τα χρόνια κρατήσαμε επαφή και με αφορμή τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης και τον ένα χρόνο λόκντάουν σκεφθήκαμε να κάνουμε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης

Συνέντευξη στον Γιώργο Πισσαλίδη 

Κανάρη, φέτος κλείνουν τα 200 χρόνια της ανεξαρτησίας και εσύ είχες γράψει τη μουσική για μία από τις ελάχιστες, εάν όχι τη μοναδική ταινία, πρόσφατη, που ασχολείται με το θέμα, το «Έξοδος 1826».  Θέλεις να μας θυμίσεις πώς έγινε η συνεργασία με το Βασίλη Τσικάρα;

Με το Βασίλη Τσικάρα γνωριζόμασταν από μία παλαιότερη θεατρική συνεργασία που τελικά για διάφορους λόγους αναβλήθηκε.  Κρατήσαμε επαφή με το Βασίλη και κάποια στιγμή συζητήθηκε αυτή του η επιθυμία να συνθέσω εγώ τη μουσική σε αυτή την πρώτη ταινία. Αυτό ήταν μία πολύ καλή ευκαιρία να μπορέσω να γράψω μουσική για μία επική ιστορική ταινία. Το προχώρησα και ένα βήμα παρακάτω και έκανα ο ίδιος και την παραγωγή της μουσικής, το soundtrack, το οποίο μπορεί κάποιος να το προμηθευθεί από τον Ιανό, αλλά να το βρει και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Οφείλω να ευχαριστήσω για άλλη μία φορά, για την άψογη συνεργασία τους, όλους αυτούς τους φίλους και μουσικούς που συνέβαλαν στη δημιουργία αυτού του soundtrack.  Θα αναφέρω τον Όμηρο Γιαβρούμη στο πρώτο βιολί, το Νίκο Τσανακά στο δεύτερο βιολί, το Δημήτρη Δελφινόπουλο στη βιόλα, τη Στέλλα Τέμπρελη στο τσέλο, τη Σταυρούλα Τρυφιάτη στο καβάλι, το Γιώργο Πολυχρονιάδη στο γυαλί ταμπούρ, το Στάθη Παρασκευόπουλο στο μπεντίρ και στα κρουστά, και τον Κώστα Πόντο, το μηχανικό του ήχου, που έκανε και όλη τη μίξη και το mastering.

Η μουσική σου δεν ήταν επική, αλλά αντίθετα θα το έλεγες έντεχνο με χρήση παραδοσιακών οργάνων.  

Την ταινία την έλεγαν επική, γιατί ουσιαστικά μιλούσε για τον ηρωισμό κάποιων ανθρώπων που κατέβηκαν από τα χωριά της Σαμαρίνας κρυφά μέσα από τα βουνά για να βοηθήσουν τους πολιορκημένους του Μεσολογγίου.  Σίγουρα δεν είχε τη δράση που θα ήθελαν πολλοί να δουν σε μία τέτοια ταινία, οπότε από αυτή την άποψη θα λέγαμε ότι έλειψαν και τα πολλά κομμάτια μουσικής που θα τα χαρακτήριζε κάποιος επικά. Όντως στη μουσική συναντάμε πιο πολύ ένα λυρισμό, μία μουσική αρκετά συναισθηματική και το ενδιαφέρον της είναι αυτό το μπέρδεμα της δυτικότροπης μουσικής με τα παραδοσιακά όργανα όπως το καβάλι και το γυαλί ταμπούρ.

Mε τη Σοφία Αβραμίδου πώς συνεργάσθηκες μιας και έμενε στο Παρίσι εκείνη την περίοδο;

Με τη Σοφία Αβραμίδου γνωριζόμαστε από τα φοιτητικά τα χρόνια, πολύ νεότερη βέβαια εκείνη, αλλά υπήρχε μία αλληλοεκτίμηση και ένας θαυμασμός στις δουλειές μας.  Πραγματικά όταν δημιουργήθηκε η ανάγκη για αυτό το τραγούδι, το «Μίλα μου» που αναδείχθηκε μέσα από την εργασία μου στην «Έξοδο 1826», η φωνή που μου ήρθε ως η πιο σωστή, η κατάλληλη για να ερμηνεύσει αυτό το τραγούδι ήταν της Σοφίας Αβραμίδου, η οποία έχει μία φωνή εξαιρετική, Χατζιδακική θα τη χαρακτήριζα. H ίδια με μεγάλη χαρά δέχθηκε να το τραγουδήσει και πραγματικά χαίρομαι για αυτό.

Με τη Σοφία Αβραμίδου συνεργάσθηκες και στην επόμενή σου δουλειά, που είναι τα «Νανουρίσματα και ξυπνήματα».

Σωστά. Η Σοφία Αβραμίδου είναι μία πολύ ιδιαίτερη ερμηνεύτρια, η οποία δεν θα τραγουδήσει ποτέ κάποιο τραγούδι που πραγματικά δεν την εκφράζει. Οπότε όταν προέκυψε το τραγούδι «Ονειρικό Ταξίδι» σε στίχους της Λίλας Στογιάννη, το έστειλα να το ακούσει. Ένοιωσε και εκείνη ότι είναι ένα τραγούδι που την εκφράζει και είχαμε αυτή την πραγματικά ευτυχή συγκυρία να μπορέσει να το τραγουδήσει και να υπάρξει αυτή η αποτύπωση στο δίσκο.

Τα «Νανουρίσματα και ξυπνήματα» πώς προήλθαν ως ιδέα;

Έχω μία πολύ καλή φίλη, δασκάλα και στιχουργό, την Όλγα Σεχίδου, με την οποία γνωριζόμαστε πολλά χρόνια.  Κάποια στιγμή περίμενε να έχουμε στον κόσμο τα εγγονάκια μας.  Με αφορμή αυτό μου ζήτησε να της γράψω δύο νανουρίσματα επάνω σε δικό της στίχο.Το ένα είναι το «Καλωσόρισμα του αγγέλου», το πρωτο κομμάτι που τραγουδώ εγώ και το δεύτερο κομμάτι πρέπει να ήταν «Στο συννεφάκι της αυγής», που τελικά ηχογραφήθηκε με τη Λιζέτα Καλημέρη.

Αυτά μόλις τα άκουσε ο φίλος και εκδότης Χρήστος Βάρφης, αμέσως του ήρθε η ιδέα να μου παραγγείλει ένα δίσκο που θα είχε μέσα νανουρίσματα. Μου έδωσε τους εξαιρετικούς στίχους της Όλγας Σεχίδου, της Λίλας Στογιάννη και της Νίνας Ζαφειρίου. Έκατσα και σχεδίασα ολόκληρο το δίσκο, πρώτα πιάνο και φωνή, μετά η ενορχήστρωση με πολύ λεπτομέρεια για αυτό που πραγματικά ήθελα να ακούγεται και στο τέλος, αφού μπήκε και η ενορχήστρωση, έπρεπε να επιλέξω την κατάλληλη φωνή για το κάθε ένα νανούρισμα.

Σε αυτό το δίσκο πραγματικά έχω την ευτυχία να συνεργάζονται και να ερμηνεύουν υπέροχοι ερμηνευτές και άνθρωποι, όπως ο Παντελής Θαλασσινός, η Σαβίνα Γιαννάτου, η Λιζέτα Καλημέρη, ο Θοδωρής Κοτονιάς, η Αλεξία Χρυσομάλλη, ο Δημήτρης Τριχάκης, η Έλσα Μουρατίδου, η Ναταλία Λαμπαδάκη, η Σοφία Αβραμίδου –όπως είπαμε– η Γεωργία Βεληβασάκη, η Κορτέσσα Τσιφοδήμου, καθώς και ένα τραγούδι το ερμήνευσα εγώ, το πρώτο τραγούδι του δίσκου.

Πρόκειται για ένα δίσκο ο οποίος αγαπήθηκε πάρα πολύ. Μέσα σε ένα χρόνο εξαντλήθηκαν τα πρώτα 2.000 αντίτυπα και τώρα είμαστε στη φάση που κυκλοφορούν τα επόμενα 2.000 και πολύ σύντομα θα μπορεί κάποιος να βρει τα τραγούδια και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Επίτρεψε μου, Γιώργο, να κάνω εδώ επίσης αναφορά στους εξαιρετικούς μουσικούς που παίζουν. Ο Δημήτρης Τριχάκης παίζει  λαούτο και κρητική λύρα, ο Γιώργος Πολυχρονιάδης κοντραμπάσσο και γιαλί ταμπούρ, η Σταυρούλα Τρυβιάτη στο καβάλι, ο Νικόλαος Ζήσης στο φλάουτο, ο Γιάννης Καρακαλπακίδης στο μαντολίνο, την ακουστική κιθάρα, το λαούτο και το άστατο ηλεκτρικό μπασσο , η Στέλλα Τέμπρελη στο βιολοντσέλο, και ο Βασίλης Ζιγκερίδης στο κανονάκι.

Οι μουσικές σου επιρροές  ποιες είναι;  Ρωτάω γιατί   γιατί στα «Νανουρίσματα και ξυπνήματα» υπάρχουν κάποια που θα μπορούσαν να είναι και έντεχνα Χατζιδακικά, και από την άλλη υπάρχει και η χρήση των παραδοσιακών οργάνων. 

Στη δημιουργία ενός τραγουδιού το βασικό είναι κανένα από τα στοιχεία να μην κλωτσάει.  Αυτό τι σημαίνει;  Τα τέσσερα βασικά στοιχεία είναι ο στίχος, η μουσική, η ενορχήστρωση και ο ερμηνευτής.  Το στοίχημα είναι αυτά τα τέσσερα στοιχεία να είναι όλα πολύ εναρμονισμένα, να είναι όλα δεμένα, να είναι αρμονικά μεταξύ τους.   Αυτό εάν δεν γίνει με γνώση και περίσκεψη μπορεί να προκύψει ένα τραγούδι στο οποίο ένα του κομμάτι να “κλωτσάει” και ουσιαστικά να μην αφήνει τον ακροατή να ταξιδέψει.

Οπότε εγώ δεν έχω εξαρχής στο μυαλό μου κάτι συγκεκριμένο αλλά αφήνομαι να δω ποιες είναι οι ανάγκες του στίχου για παράδειγμα στην περίπτωση των τραγουδιών ή της εικόνας στην περίπτωση των ταινιών.

Φυσικά όμως έχω τις επιρροές μου, για παράδειγμα θεωρώ τον εαυτό μου χατζιδακικό συνθέτη, ο Χατζιδάκις με συγκινεί βαθιά.  Οπότε έχοντας τις επιρροές μου θα κοιτάξω και εγώ να κάνω πράγματα που πραγματικά με εκφράζουν και με συγκινούν, δεν πρόκειται να γράψω κάτι που να είναι τελείως έξω από την αισθητική μου.

Να μιλήσουμε πάλι για τη χρήση των παραδοσιακών οργάνων στα «Νανουρίσματα και ξυπνήματα»;  

Αυτό ουσιαστικά προέκυψε σαν προσωπική ανάγκη.  Πάντα με συγκινούσε η παραδοσιακή μουσική και μάλιστα είχα περάσει μία φάση στα νεανικά μου χρόνια όπου σκεφτόμουν εάν τελικά ήθελα να συνεχίσω με την κλασική μουσική ή να αφιερωθώ στην παραδοσιακή μουσική. Προφανώς υπήρχε μία χορδή μέσα μου, η οποία δομήθηκε από αυτό που μεταφέρει και φέρει αυτή η μουσική, η παραδοσιακή μας μουσική. Οπότε έφθασα πλέον, γνωρίζοντας ενορχήστρωση, σπουδάζοντας ενορχήστρωση κλασική, να μου φαίνεται ιδιαίτερα γοητευτικό, ουσιαστικά να μπερδεύω τους δύο κόσμους, δηλαδή τη Δύση με την Ανατολή.  Το κλασικό ιδίωμα με το παραδοσιακό χρώμα και ας πούμε το «ανατολίτικο».

Οι συνεργασίες σου για το δίσκο πώς προήλθαν;  Δηλαδή είχες κάποιον η κάποια στο μυαλό σου όταν έγραφες τα τραγούδια;

Το κάθε τραγούδι για εμένα ήταν ένας ολόκληρος κόσμος όπου έπρεπε να δω ποιες είναι οι ανάγκες του.  Άρα η επιλογή των ερμηνευτών, που ήταν το τελευταίο στάδιο στη δημιουργία του τραγουδιού, έπρεπε να είναι η πλέον κατάλληλη, γιατί γενικά αυτό το δίσκο τον έκανα με πάρα πολύ μεγάλη αγάπη και μεράκι που κράτησε ένα χρόνο πολύ σκληρής εργασίας. Ουσιαστικά προσπαθούσα στο τέλος να φαντασθώ ποια φωνή ήταν η κατάλληλη για το κάθε τραγούδι και μετά υπήρχε η διαδικασία ότι έπρεπε να βρω τον ερμηνευτή που είχα στο μυαλό μου πρώτα-πρώτα, να του κάνω την πρόταση και εάν δεχόταν να τραγουδούσε στο συγκεκριμένο τραγούδι. Ευτυχώς οι περισσότεροι στους οποίους πρότεινα να τραγουδήσουν το τραγούδι που προοριζόταν για αυτούς, οι περισσότεροι δέχθηκαν

Συγκεκριμένα να πω ότι σε σχέση με αυτό που σου έλεγα για την αρμονική συνύπαρξη όλων αυτών των στοιχείων του κάθε τραγουδιού, αυτό το σχόλιο μου το έκανε και ραδιοφωνικός παραγωγός από το ραδιόφωνο της ΕΡΤ στο Δεύτερο Πρόγραμμα, η Γιάννα η Τριανταφύλλη, η οποία μου είπε από κοντά ότι στην επιτροπή που είχε φτιαχτεί στο Δεύτερο Πρόγραμμα για να επιλέξει τα τραγούδια της πρώτης ακρόασης, πριν από ένα χρόνο, τους έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση πώς όλα τα στοιχεία του τραγουδιού ήταν τόσο αρμονικά δεμένα.

Πές μας λοιπόν για την συνεργασία με την ορχήστρα της ΕΡΤ. 

Ήταν μία υπέροχη πρωτοβουλία που πήραν οι άνθρωποι του Δεύτερου Προγράμματος, έτσι ώστε να δημιουργήσουν την πρώτη ακρόαση, όπου έκαναν έκκληση σε νέους δημιουργούς τραγουδιών να στείλουν τα τραγούδια τους. Είχε συσταθεί μία άτυπη επιτροπή η οποία ουσιαστικά άκουγε τα τραγούδια και από αυτά αποφάσιζαν ποια θα είχαν την ευκαιρία να ακουστούν και στο ραδιόφωνο.

Εγώ έστειλα το δίσκο ολόκληρο, τα σχόλια που άκουσα ήταν πολύ ενθαρρυντικά, αργότερα με κάλεσαν και κατέβηκα στην Αθήνα και έδωσα συνέντευξη μία ολόκληρη ώρα –η οποία υπάρχει και στο διαδίκτυο– στη Γιάννα Τριανταφύλλη, μιλώντας για ολόκληρο το δίσκο.

Κάποιους μήνες αργότερα με έκπληξη είδα ότι το κομμάτι μου «Σεργιάνι στην Ανατολή», που τραγουδά η Ναταλία Λαμπαδάκη, επιλέχθηκε μέσα στα 15 ή 16 τραγούδια, τα οποία επέλεξε η ΕΡΤ, το Δεύτερο Πρόγραμμα, μεταξύ περίπου 1.200 τραγουδιών, για να τα κάνει συναυλία ζωντανή, ενορχηστρωμένα από την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ, που θα τα έπαιζε μέσα στο Studio C.  Λίγο πριν την πρώτη καραντίνα, το πρώτο κλείσιμο, ένα χρόνο πριν, δηλαδή Μάρτιο του 2020, έγινε αυτή η συναυλία η πολύ τιμητική, την οποία μπορεί κάποιος να δει, και το τραγούδι, στο YouTube.

Εσύ πώς ένιωσες τότε, την πρώτη φορά που σου το είπαν;

Εγώ ενθουσιάσθηκα που ένας τόσο σπουδαίος φορέας που αγαπώ, το Δεύτερο Πρόγραμμα, το κρατικό ραδιόφωνο, ασχολήθηκε σοβαρά με τα τραγούδια νέων Ελλήνων συνθετών και που έδωσαν την ευκαιρία στα τραγούδια και να ακουσθούν στο ραδιόφωνο, αλλά και το πολύ τιμητικό τού να παιχθεί ένα τραγούδι μου ενορχηστρωμένο για ορχήστρα ζωντανά στο Studio C.  Ένιωσα πολύ μεγάλη χαρά.

Αυτό έγινε λίγο πριν τον κορωνοϊό;

Ναι λίγες μέρες πριν

Εσύ πώς αντιμετωπίζεις την όλη φάση ως συνθέτης;  

Αυτό είναι ένα θέμα το οποίο έχει πλήξει όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα τους καλλιτέχνες.  Εγώ ως δημιουργός μπορώ να καθίσω στην μοναξιά μου και να συνεχίζω να γράφω μουσική, αλλά οι ερμηνευτές, οι οργανοπαίκτες, οι ηθοποιοί, ένας κόσμος ολόκληρος γύρω από την τέχνη πραγματικά υποφέρει.

Επίσης, αυτό που βλέπω με θλίψη και με αρκετό θυμό είναι ότι με αφορμή τον κορωνοϊό θα χαθούν βασικές ατομικές ελευθερίες με κάποια νομοσχέδια που περνούν και αυτά είναι γεγονότα που έχουν ξεσηκώσει και τους καλλιτέχνες. Για παράδειγμα, υπήρχε ένα σχετικό άρθρο το οποίο ουσιαστικά μιλούσε για λογοκρισία, δηλαδή ότι μπορούσε με πάτημα αυτό το άρθρο ενός νόμου να μπορεί μία οποιαδήποτε κυβέρνηση να έχει λόγο στο περιεχόμενο ενός τραγουδιού.  Αυτό ακούγεται τουλάχιστον τραγικό και μας πηγαίνει σε άλλες εποχές, πολύ πιο σκοτεινές. Ευτυχώς οι Σύλλογοι Μουσικών αντέδρασαν άμεσα και φάνηκε, προς το παρόν, ότι έχει παγώσει αυτό το πράγμα, αλλά, γενικά, πιστεύω ότι οφείλουμε να έχουμε τις κεραίες μας τεντωμένες.

Ως συνθέτης αυτό όλον αυτόν τον ένα χρόνο τι έχεις ετοιμάσεις;

Καταρχήν υπάρχει η συνεργασία με το φεστιβάλ Fantasmagoria,  το οποίο γίνεται κάθε χρόνο στο Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης και αφορά τους λάτρεις του φανταστικού, μικρούς και μεγάλους.

Αυτή προέκυψε όταν είχαμε πάει στην έκθεση του Σπύρου Γελέκα, του ζωγράφου του φανταστικού από την Κέρκυρα που γινόταν στην Θεσσαλονίκη Εκεί ήρθαμε και σε πιο στενή συνεργασία με την Πρόεδρο του Fantasmagoria, τη Σαββίνα Κοτσερίδου, η οποία ουσιαστικά μου παρήγγειλε ένα παιδικό τραγούδι σε στίχους της ιδίας, το οποίο, αφού μελοποίησα, ενορχήστρωσα, έκανα παραγωγή, ολοκλήρωσα, ανέλαβε και το έκανε animation μία πολύ ταλαντούχα ζωγράφος, η Μάγδα Κανδυλιάρη, η οποία έκανε μία εξαιρετική εργασία animation επάνω στη μουσική μου.

Το τραγούδι μπορεί κάποιος να το αναζητήσει ως «Φαντασμαγορία» στο YouTube. Αυτό το τραγούδι, ουσιαστικά είναι ένα από τα τραγούδια που έχουν παραγγελθεί σε διάφορους γνωστούς άλλους συνθέτες, όπως είναι ο Νίκος Κυπουργός, ο Κοσμίδης, οι οποίοι γράφουν αντίστοιχα κάποιο άλλο τραγούδι και τα οποία θα εκδοθούν σαν παραγωγή του Φεστιβάλ σε βιβλίο CD, όπου θα περιλαμβάνονται μέσα και τραγούδια και κείμενα.

Γενικά, για κάποιο λόγο τα παιδικά τραγούδια με κυνηγούν, σε εισαγωγικά, γιατί ξέρουν μάλλον ότι τα αγαπώ, οπότε δεν με αφήνουν. Το παιδικό τραγούδι γενικά με συγκινεί και μου αρέσει πολύ, έχοντας σαν πρότυπο τη «Λιλιπούπολη» και γενικά τις μουσικές του «Τεμπέλη Δράκου».  Οπότε, όταν ο στίχος πραγματικά με εμπνέει, το κάνω με πολύ μεγάλη αγάπη και φυσικά πάντα δίνω πολύ μεγάλη προσοχή στην ενορχήστρωση του τραγουδιού.

Πες μας για τις  συνεργασίες με την ΕΡΤ, που από ότι ξέρω συνεχίζονται .

Η Αγγελική Πλόκα είναι η νέα μαέστρος της χορωδίας της ΕΡΤ, Με την Αγγελική Πλόκα ήμασταν φίλοι και συνεργάτες εδώ και χρόνια και έτσι είχα τη χαρά να συνθέσω για τα Χριστούγεννα που μας πέρασαν, θρακιώτικα κάλαντα, τα οποία “παρήγγειλε” η μαέστρος της χορωδίας της ΕΡΤ. Αυτά ηχογραφήθηκαν, βιντεοσκοπήθηκαν στη Μητρόπολη Αθηνών και παίχθηκαν τα Χριστούγεννα στα κανάλια της ΕΡΤ.

Σε συνέχεια αυτής της συνεργασίας συνέθεσα και για το Πάσχα που μας έρχεται εγκώμια, τον «Επιτάφιο θρήνο», την τρίτη στάση των εγκωμίων, «Ω γλυκύ μου έαρ», τα οποία και αυτά ηχογραφήθηκαν, θα βιντεοσκοπηθούν και θα παιχθούν από την ΕΡΤ το Μεγάλο Σάββατο το πρωί και πιστεύω θα μπορεί να το δει κανείς αργότερα και στο αρχείο της ΕΡΤ

Υπάρχει και μία κινηματογραφική μουσική.

Ναι, είναι η ταινία “The light touch” του Robert MacLean η οποία το χρόνο που μας πέρασε γύρισε σε αρκετά φεστιβάλ διεθνώς με μεγάλη επιτυχία και συνεχίζει το δρόμο της.

Πώς θα τη χαρακτήριζες τη μουσική που είχες γράψει για εκείνο το έργο;

Εκεί ο σκηνοθέτης –αυτό έχει ενδιαφέρον σε σχέση με τις απαιτήσεις του– ήθελε μουσική swing, οπότε έπρεπε εγώ να καθίσω και να βρω ένα τρόπο να γράψω μουσική swing.  Το έκανα.  Οπότε ήταν άλλη μία καλή συνεργασία αυτή.  Βέβαια, το καλό με τις ταινίες είναι ότι παίρνουν το δρόμο τους και συνεχίζουν και σου δίνουν χαρές όσα χρόνια και εάν περάσουν.

Τι ετοιμάζεις τώρα;

Είμαι σε συνεργασία με τον ανθρωπιστικό Οργανισμό «Kids Save Lives – Τα Παιδιά Σώζουν Ζωές». Αυτός ο Οργανισμός, ουσιαστικά, θέλει να εκπαιδεύσει όλα τα σχολεία και όλους τους εκπαιδευτικούς της Ελλάδας στο να μπορέσουν να παράσχουν τις πρώτες βοήθειες και ειδικά στο κομμάτι του ΚΑΡΠΑ, δηλαδή της καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης,  Υπεύθυνος του Οργανισμού είναι ο Αναστάσης Στεφανάκης ο οποίος ουσιαστικά μου παρήγγειλε τη δημιουργία ενός τραγουδιού που θα είναι, θα λέγαμε, και ο ύμνος του Οργανισμού.

Το τραγούδι ονομάζεται «Όλοι μαζί για μια καρδιά». Έχω συνεργασθεί σε αυτό το τραγούδι και με το Δημήτρη Τσακιρίδη ο οποίος είναι εξαιρετικός κιθαρίστας και πιανίστας, και παίζει κιθάρα μέσα στο κομμάτι, όπως επίσης και ο Γιάννης Βαρελίδης ο οποίος παίζει κρουστά και κάνει και τη μίξη και το mastering, εξαιρετικοί φίλοι και μουσικοί.

Το τραγούδι είναι pop και απλά κρατώ σαν έκπληξη ποιοι θα είναι οι ερμηνευτές στο τραγούδι.

Οι φωτογραφίες της συνεντευξης τραβηχθηκαν προ-κορωνοϊού από τον Γιάννη Καμπούρη στο Cafe Epoca Σινώπης 6 και το οποίο ευχαριστούμε για την φιλοξενία 

Υπήρξε ο πρωτος καλλιτέχνης που έδωσε συνέντευξη