ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ακολουθήστε μας:
20 April, 2021
ΚεντρικήΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ«Η Κιβωτός της Ελληνικής αλήθειας»: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος γράφει για το 1821. Μέρος Α! 

«Η Κιβωτός της Ελληνικής αλήθειας»: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος γράφει για το 1821. Μέρος Α! 

Πρόλογος – επιμέλεια Σπύρος Δημητρίου

Διακόσια χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Διάγουμε δύσκολες μέρες, δύσκολες καταστάσεις, πρωτόγνωρες που μάλλον μας γυρίζουν πίσω αντί να μας οδηγούν μπροστά. Αν σ’ αυτό προσθέσει κανείς και το ανολοκλήρωτο της εθνεγερσίας του ’21, τότε ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε εξακολουθεί και είναι μακρύς και δύσκολος. Η επίσημη  Ελλάδα ανολοκλήρωτη, όπως είπαμε,  κι ανερμάτιστη, προσβάλλει, «γιορτάζοντας» τη λαμπρή αυτή επέτειο, τοποθετώντας την στο εθνομηδενιστικό αφήγημα της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Οι κυρίαρχες εξουσιαστικές ελίτ της χώρας, με την πνευματική να κάνει  τη βρώμικη  δουλειά,  έχουν προσχωρήσει αναφανδόν προς αυτή την κατεύθυνση, ενάντια στο λαϊκό σώμα και την συλλογική μνήμη.

 Εντούτοις, όμως,  αυτός ο λαός δείχνει να έχει  ακόμη αντοχές,  παρόλο που βάλλεται από παντού και με έντεχνο τρόπο. Η ελληνική ιδιοπροσωπία μας υπάρχει, και θα εξακολουθεί να υπάρχει,  γιατί  αυτός ο λαός  κρατά  τη συλλογική του μνήμη ζωντανή,  αλλά και τα κείμενα, τόσο των παλαιότερων όσο και των  νεώτερων, επιστρέφουν και θα επιστρέφουν πάντα στις πολιτιστικές και ιστορικές ρίζες του έθνους μας.

 Απ’ αυτά τα κείμενα αντοχής στη λήθη, είναι και το κείμενο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου που ακολουθεί. Υπήρξε σημαίνων πρόσωπο της σύγχρονης  ελληνικής ιστορίας του 20ου αιώνα, πιο πολύ ίσως για τα  γράμματα, τη λόγια σκέψη και τη φιλοσοφία και  θα ήταν ακόμη πιο σημαντικός αν παρέμενε εκεί, παρά για τον εναγκαλισμό του με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα στον  ταραγμένο αιώνα που έζησε. Το κείμενο με τίτλο : «Η κιβωτός της ελληνικής αλήθειας», περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα για το 1821 που εξέδωσε το περιοδικό της «ΕΥΘΥΝΗΣ» το 1993, και  καταγράφει τους σταθμούς που οδήγησαν στη ελληνική ανεξαρτησία, τις ξένες δυνάμεις, το αναγκαίο κι εφικτό  της ελληνικής αλήθειας  αλλά και το ανολοκλήρωτο που ακόμη επιζητούμε :

«Στις 18 Μαίου 1833, ο δούξ de Broglie, υπουργός των εξωτερικών του Λουδοβίκου Φιλίππου, μιλώντας στη Γαλλική Γερουσία, είπε: «Η Ελλάς είναι μια ναυτική δύναμη προορισμένη να μεγαλώσει γρήγορα, να μοιρασθεί με την Αγγλία και μαζί μας την ηγεμονία της Μεσογείου, να στρέψει σε μας τα βλέμματά της, να ζητήσει στήριγμα και βάση στη φιλία μας, ν’ αγρυπνεί για μας στα σκαλοπάτια της Ανατολής…».

Τα λόγια του Δουκός de Broglie ήταν προφητικά γιατί απλούστατα δεν αποτελούσαν, στο βάθος, καμμιά προφητεία. Αποτελούσαν μονάχα την ωραία και γενναιόφρονα αποκάλυψη μιας αλήθειας. Η Ελλάς, αν και δεν της δόθηκε το δικαίωμα να γίνει η Δύναμη που μπορούσε να γίνει, έμεινε ωστόσο απάνω από έναν αιώνα πιστή στις Δυτικές Δημοκρατίες. Και μένει ακόμα στο πλευρό τους, και μάλιστα για να μπορέσει να μείνει, αναγκάσθηκε στις μέρες μας να υποστεί μια καταστροφή χωρίς προηγούμενο. Ωστόσο, στάθηκε – και πέφτοντας – ορθή.

Όταν ο Δούξ de Broglie επρόφερε τα παραπάνω λόγια είχαν, ήδη, περάσει δώδεκα ολόκληρα χρόνια από τις 25 Μαρτίου 1821. Τι σημαίνει τάχα η ημερομηνία αυτή για την Ιστορία της Ελλάδος;

Ζακ Βίκτωρ Αλμπέρ Δούκας του Μπολί

Στις 25 Μαρτίου 1821, την ημέρα του Ευαγγελισμού, μερικές εκατοντάδες Ελλήνων συγκεντρώθηκαν στη μονή της Αγίας Λαύρας, γύρω από ένα Λάβαρο και με το λιτό αίσθημα μιας ιστορικής ευθύνης βαθύτατα ολοκάθαρης, εγκαινίασαν πανηγυρικά την εθνική εξέγερση των Ελλήνων σαν γιρτή θρησκευτική. Που βρίσκεται, τάχα το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας; Εδώ και μερικούς μήνες – αλλοίμονο – δε βρίσκεται πια πουθενά… Η μονή της Αγίας Λαύρας, όπως άλλωστε και η πόλη των Καλαβρύτων και κάμποσα χωριά της εποχής εκείνης που το σεμνό μοναστήρι τα επροστάτευε από τα ύψη της φυσικής και ηθικής κορφής του, καταστράφηκε το Δεκέμβριο του 1943 από τους Γερμανούς. Πολλά χωριά και κωμοπόλεις γνώρισαν τους έξη τελευταίους μήνες την ίδια τραγική τύχη. Ωστόσο, η Αγία Λαύρα, παρά το γεγονός ότι καταστράφηκε, δεν έπαψε να υπάρχει. Τις ιδέες δεν τις πιάνει το πυρ των εχθρών. Η ιδέα της Αγίας Λαύρας έμεινε για μας, εις πείσμα του κατακλυσμού, ή μάλλον ακριβώς εξ αιτίας του, η αιώνια Κιβωτός της Ελληνικής Αλήθειας.

Από την ημέρα του Ευαγγελισμού χρειάσθηκαν δέκα ολόκληρα χρόνια – χρόνια θυσιών και μιας τραγωδίας ασύλληπτης – για να φθάσει η Ελλάς στο ιστορικό εκείνο σημείο που έκανε τον Δούκα de Broglie να εμπνευσθεί τα λόγια που της αφιέρωσε. Όταν άρχισε ο μεγάλος αγώνας, ο Μέττερνιχ, ο ύπατος διαχειριστής της ζωής της Ευρώπης, δεν καταδεχόταν και να μνημονεύσει τα’ όνομα των Ελλήνων, και έγραφε στα Απομνημονεύματά του : «Εκεί κάτω πέρ’ από τα’ ανατολικά μας σύνορα, τριακόσιες ή τετρακόσιες χιλιάδες άνθρωποι κρεμασμένοι ή πνιγμένοι δεν λογαριάζονται».

Η φράση αυτή γράφτηκε στα 1821. Ευτυχώς για την παγκόσμια ιστορία και για την τιμή της, πλάι στη φωνή εκείνων που διατύπωσαν τις σκέψεις τους σε μια κακεντρεχή πρόζα, υψώθηκε επίσης στα 1821 η φωνή του ποιητή. Ο Σέλλευ τραγούδησε:

A brighter Hellas rears its mountains

From waves serener far!

A new Peneus roils his fountains

Against the morning star.

Οι δισταγμοί είναι η πολυτέλεια των μεγάλων και ισχυρών. Ο Ελληνικός λαός δεν μπορούσε να περιμένει και να διστάζει. Οι μεγάλοι νόμισαν ότι έπρεπε να τον μεμφθούν. Υπάρχουν, όμως, πάντα ανάμεσα στους μεγάλους λαούς και μερικοί, που, ύστερ’ από τους δισταγμούς που ανταποκρίνονται στη δύναμή τους και στην αδράνεια που είναι συνάρτηση της συσσωρευμένης μάζας της ισχύος των, παίρνουν εγκαίρως την ωραία πρωτοβουλία ν’ αναγνωρίσουν, να βοηθήσουν και ν’ αγκαλιάσουν τις αλήθειες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στα 1822 και 1823 επρόβαλαν στην Αγγλία οι άνδρες, που η ιστορική εκείνη ώρα καλούσε στο προσκήνιο. Τον Κάστλρη διαδέχθηκε ο Γεώργιος Κάννινγκ που γράφοντας στις 14 Σεπτεμβρίου 1822 στον Λόρδο Ουέλιγκτον άρχισε να συζητεί την ντε φάκτο αναγνώριση των επαναστατημένων Ελλήνων. 

Τον Σερ Τόμας Μείτλαντ διαδέχθηκε στα νησιά του Ιονίου ο Σερ Φρέντερικ Άνταμς, που έδωσε την ευχέρεια στους Έλληνες των νήσων αυτών να σπεύσουν σε βοήθεια των αδελφών τους στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τον Λόρδο Στράτφορντ διαδέχθηκε στην Κωνσταντινούπολη ο Στράτφορντ Κάννιγκ που ένιωσε το ελληνικό πρόβλημα καλύτερα κι’ απ’ αυτόν τον μεγάλο εξάδελφό του.

Θα μνημονεύσω μερικές ημερομηνίες και μερικά γεγονότα. Έτσι θ’ αποδειχθεί από τη μια μεριά, πόσο δύσκολη είναι η κάθε γέννα μέσ’ στην ιστορία, κι’ από την άλλη μεριά, πόσο αναγκαία είναι η ατομική πρωτοβουλία μερικών φωτισμένων ανδρών. Και θα ήθελα να επαναλάβω ότι δεν είναι απλή σύμπτωση το ότι οι φωτισμένοι άνδρες που βοηθούν τις αλήθειες, όπως βοηθάει η αυγή τα λουλούδια στ’ άνοιγμά τους, ανήκουν σε ορισμένα μεγάλα έθνη περισσότερο παρά σε άλλα.

Στις 25 Μαρτίου 1823, ο Γεώργιος Κάννινγκ αναγνώρισε ως διεθνές γεγονός τον αποκλεισμό που ο ελληνικός στόλος είχε επιβάλει από τον προηγούμενο χρόνο στα τουρκικά λιμάνια. Η πράξη αυτή ισοδυναμούσε με αναγνώριση των Ελλήνων ως εμπολέμων. Έτσι, η νέα Ελλάς δέχθηκε το πρώτο της διεθνές δελτίο ταυτότητος από τα χέρια των Άγγλων.

Το άγαλμα του Κάνινγκ στην πλατεία που φέρει σήμερα το όνομά του στην Αθήνα

Στις 10 Ιουλίου 1823 το Τάγμα των Ιωαννιτών, που είχε χάσει την κρατική του υπόσταση, αναγνώρισε την Ελλάδα που δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη δική της. Πρόκειται για μια χειρονομία που, αν και δεν ήταν απαλλαγμένη από κάποιαν υστεροβουλία, αποτελούσε ωστόσο μιαν ωραία χειρονομία. Πάντως, ο κόμης Ζουρνταίν που έπαιξε το ρόλο του σ’ αυτήν την ιστορία, αγαπούσε μ’ όλη του την καρδιά τους Έλληνες.

Στις 2 Δεκεμβρίου 1823, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μονρόε, που η ταπεινοφροσύνη του και η μεγάλη ηθική του υπόσταση μας θυμίζουν τον Αθηναίο πολίτη Αριστείδη, είπε σ’ ένα περίφημο λόγο του : «Έχουμε την πεποίθηση, μια πεποίθηση καλά θεμελιωμένη, ότι από την ιστορική πάλη που επιχειρούν θα βγουν οι Έλληνες νικητές, και ότι θα καταλάβουν πάλι μεταξύ των πολιτισμένων λαών της γης τη θέση που τους ανήκει».

Στις 4 Απριλίου του 1826 υπογράφτηκε στην Πετρούπολη το πρώτο διπλωματικό έγγραφο που αναγνωρίζει την Ελλάδα σαν μια συλλογική προσωπικότητα. Το πρωτόκολλο αυτό φέρει τις υπογραφές του Ουέλιγντον, του Νεσιελμάντ και του Λίβεν. Οι δυο Δυνάμεις αποφάσισαν να παρέμβουν για να εξασφαλίσουν την αυτονομία της Ελλάδος κάτω από την επικυριαρχία του Σουλτάνου. Μερικούς μήνες αργότερα, προσχώρησε και η Γαλλία στο πρωτόκολλο. 

To Πρωτόκολο της Άγιας Πετρούπολης του 1826

Εξ αιτίας της Ελλάδος, που έξη ολόκληρα χρόνια επέμενε να χύνει το αίμα της στον άνισο αγώνα που έχει εφεύρει η ιστορία για να εικονογραφήσει τις σελίδες της, η Ιερά Συμμαχία ουσιαστικά διαλύθηκε και μέσ’ από τη διάλυση αυτή επρόβαλε η Τριπλή Συμμαχία. Το γεγονός αυτό είχε μια σημασία εξαιρετικά μεγάλη, προ πάντων μάλιστα για την Ευρώπη και λιγώτερο για την Ελλάδα που, παρά το πρωτόκολλο της Πετρουπόλεως, εξακολουθούσε να υφίσταται το μαρτύριό της. 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ 

Μοιραστείτε